Sextus liber
om̄ia ad q̄ grāmatica ſcīa ē poſuit. indiget em̄ adhuc ꝙcponat̉ ꝙ eſt ſcīa cognoſcendi ꝑ ꝯſtructōeꝫ ad ītellectꝭrelatā ⁊ ſic grāmatica ē ſcīa ſcribēdi ⁊ cognoſcēdi eiꝰ qd̓ ꝓfertur ī orōne. ⁊ ī ꝑtibꝰ orōis ⁊ nihil magꝭ ſcribēdi qͣꝫ ītelligēdi declarat gramaticā eē ſcīaꝫ. ille qui aſſignat grāmatice ꝑfectā definitōeꝫ ⁊ ꝯpletā. ⁊ gͦ ille peccat definienꝓ qͦ alteꝝ iſtoꝝ poīt. ſꝫ is vere definiuit qͥ vtraqꝫ hec ad qͦqr gn̄e ſuo ē poit ī definitōe dicēs grāmatica eſt ſcīa recteſcribēdi ⁊ recte ītelligēdi qd̓ ꝓfert̉ ī orōe ⁊ ꝑtibꝰ orōis. Ethuiꝰ rō eſt. qꝛ nō ꝯtīgit vniꝰ eē pl̓es definitōes ſb̓nales. ⁊ſi definiret̉ ad vnū eadē rōne definiret̉ ad alteꝝ qn̄ vtrūqꝫ ꝯueīt ei ꝑ ſe ⁊ ꝑ ſuū genꝰ. ⁊ nō ꝑ accn̄s. ⁊ ſic nō ꝯtingitciuſdē eſſe pl̓es definitōes ⁊ diuerſas. ⁊ ſit ī qͥbuſdā ẜꝫ veritatē ſic ſe hꝫ quēadmodū dcm̄ eſt. ſicꝭ ſcīa q̄ eſt reltm̄ acſcituꝫ d̓r. ⁊ ſic ī qͥbuſdā ex nccītate oꝫ definire ad vtrum.qꝛ ſine ill̓ nō ꝑfecte det̓mīaret̉ genꝰ. In qͥbuſdā aūt noeſt ſic ⁊ iō nō correctōe īdiget p̄dctā ꝯſideraº ſꝫ diſtīctiōeQuia ī qͥbuſdā nō d̓r genꝰ ꝑ ſe ad vtrūqꝫ. ſꝫ ad vnuꝫ ꝑ ſe⁊ ad alteꝝ ꝑ accn̄s. ſicꝭ medicīa d̓r ſcīa ſaītateꝫ ⁊ egritudinem faciēs ſꝫ ad hͦ ſcꝫ facere ſanitatem dicitur ꝑ ſe. de illoāt qd̓ eſt facere egritudinem eſt ꝑ accn̄s. Simplicit̓ aūtboe eſt ꝑ ſe alienum eſt a medicīa facereegritudineꝫ. ꝓpqd̓ nihil magꝭ definit medicinā qͥ ad vtrūqꝫ definit ea dicens. eſt ſcīa ad ſanitatem facerę ⁊ egritudīcꝫ qͣꝫ ſi ad alteꝝ qd̓ eſt ſaītateꝫ facere definiuiſſet. qꝛ nō eſt ad egritidinem facere niſi ꝓpt̓ ſaītatē qm̄ egritudo ē cā ſaītatis⁊ lōgioris vite. ⁊ vbi vnū ꝓpt̓ alteꝝ ibi tm̄ vnuꝫ Secforte īſpiciendo ſubtiliter peius definit qͥ vtrūqꝫ in definitione medicine ponit qͣꝫ qͥ alteꝝ eo ꝙ etiam qͥlibet reliqͦꝝa medico cuiuſlibet artꝭ vl̓ ſcīe poteſt egritudinem facerevel vulnerando. vel īmoderate corpꝰ replendo. vl̓ immoterate exercitando vel huiuſmodi aliquid faciendo ad hͦem̄ nec ſcientia nec ars requiritur quia non eſt difficilevel bonum.iAmpliꝰ ſi non ad melius ſed ad peius aſſignauit quū ſint plura ad q̄ dicitur qd̓ definitur. Nam om̄is diſciplina et ptās eius qd̓eſt optimū videtur eſſe. Rurſum ſi non poſitum eſt in ꝓprio eius genere qd̓ dictum ē Cōſiderandum ex his q̄ ad genera ſunt elementis ſicut prius dictum eſtHic ponit tertiam ꝯſideratōem inſpiciendo ad gendicens ſi definitum dicitur ad plura ineqͣlia q̄ ſe habentvt bonum ⁊ malum. ſi non definiuit tunc ad melius ſꝫ acpeius definitio eſt interimenda. Cuius cauſam ſubiūgitquia omnis diſciplina ⁊ om̄is poteſtas dicta ad aliud ſiue fuerit naturalis ſiue artificialis ſiue etiam politicavidetur eſſe ad optimuꝫ qd̓ eſt in illo ordine. ẜm quē dicitur ad aliud. ⁊ ideo ad illud eſt definienda. qͣꝫuis em̄ ſcīaꝑaccūs poteſt eſſe mali vt ſcꝫ euitetur tn̄ ꝑ ſe oīs ſcientiaeſt de nūero bonoꝝ honorabilium. ¶ Quarta ꝯſideratiotangitur ibi (Rurſum ſi non poſitum) ⁊ eſt iſta. Si definitio nō eſt data ꝑ genꝰ cōueniens hoc eſt ꝓprium. ipſa ēinterimēda quale auteꝫ appellatur genꝰ ppriū ex his elementis q̄ in quarto libro p̄cedenti poſita ſtꝭ ſatis patet.An̄ em̄ ponitur in definitione eqͥuo cum vel analogumeſt interimenda definitio.Rurſum ſi tranſcendens dicit genera vtiuſtitiam habitum eqͣlitatis. effectiuum l̓ diſ
tributm̄ eqͥ. trāſcēdit em̄ qͥ ſic definit virtutēRēlinquēs ergo iuſtitie genꝰ. nō d̓t qͥd ē eſſeNā ſubſtātia cuiuſqꝫ cū gn̄e eſt. Eſt āt hͦ id̓qd̓ nō in ꝓximū genꝰ ponere Nam qͥ virtutēdixit. ⁊ habitū dixit. Nā qͥ in ꝓximū poſuit.oīa ſuꝑiora dixit. eo ꝙ oīa ſuꝑiora de īferioribus p̄dicātur gn̄a. Quare et in ꝓximū genus ponēdū. aut om̄es drās ſuꝑiori generiaddēdū. ꝑ quas determīet̉ ꝓximū genꝰ Sicem̄ nihil erit p̄termiſſuꝫ. ſꝫ pro nōie ī definitione dictū erit inferiꝰ genus. qui vero ipſumgenus ſuꝑiꝰ tantū d̓t. nō dicit ⁊ inferiꝰ genꝰNam qͥ plantam dicit non dicit arboremHic poīt quītā ꝯſideratōem dicēs ſi quis in definitōe ponat trāſcendēs pro gne. poit ſuꝑiora intermedijs omiſẜmale aſſignat definitōeꝫ Cuiꝰ exᵐ eſt. vt ſi volens definireiuſtitiā. d̓t eā eē hītū eqͣlitatꝭ. effectm̄ vl̓ diſtributm̄ equieo ꝙ ī ꝯmunicādis l̓ diſtribuēdis facit quale nō ẜꝫ medietatē arithmeticā. ⁊ geometricā. trāſcendit genꝰ ꝓxiᵐqꝛ ſic definiēdo reliquit ꝟtutē q̄ ē ꝓximū genꝰ iuſtitie. etnō dicit quid eſt eſſe iuſtitie. qꝛ qͣꝫuis in gn̄e remoto dicat quid. nō tn̄ det̓mīat ex ꝓpoſito remoto gn̄e quid ē eēiuſtitie niſi īfinite ⁊ īdet̓mīate. qm̄ ꝯtrahit vſqꝫ ad genusꝓximū cuiꝰ drā ꝯſtituit ſpēꝫ Quia drā trāſcēdēs adiūctailli gn̄i. nō ꝯplet definitōeꝫ. qꝛ ex remoto gn̄e nō ꝯpleturdefinitio. ſꝫ vtraqꝫ ꝯiūcta ſtꝭ vt potētia ⁊ genꝰ ad ip̄m definitū. ſb̓n̄a em̄ cuiuſqꝫ definiti cū gn̄e ē. Eſt āt hͦ ꝙ dc̄m eſtin gn̄e trāſcēdēti definitū ponere id̓ ꝙ n̄ ponere ip̄ꝫ ī ꝓxiᵐgenꝰ Nā qͥ ꝟtutē dixit eē genꝰ iuſtitie. definiēdo iuſtitiaꝫdixit etꝭhitū Quia ī inferiori d̓r et ſuꝑiꝰ. ⁊ nō ecōuerſo.iō qͥ ꝓxiᵐ genꝰ definiti definiēdo poſuit ī ꝓxīo gn̄e oīa ſuperiꝰ gn̄a ⁊ tranſcēdētia ꝓxiᵐ genꝰ dixit. eo ꝙ oīa ſuꝑioragn̄a ꝑ ſe de īferioribꝰ p̄dicāt̉ ⁊ ī ip̄is ſtꝭ ⁊ dicat̉ ad minusīplicite ꝓpt̓ qd̓ definitū aūt ī ꝓxiᵐ genꝰ ponēduꝫ eſt. aut ſitrāſcēdēs genꝰ pōat̉ tūc addēdū gn̄i remoto oēs ſuꝑiores drās ſuꝑioꝝ gn̄ꝫ q̄ det̓mīant genꝰ remotū ad genusꝓxiᵐ. ⁊ qn̄ ꝑ iſtas ſic gn̄i remoto additas det̓mīat̉ ⁊ finitur genꝰ ꝓxiᵐ. tūc poīt̉ definitio gͦͦ ꝓximi. ⁊ iſta ī definitōeſtat loco ip̄iꝰ. ſic ei p̄miſſis nihil omiſit de his q̄ exigūt̉ad ꝓxiᵐ genꝰ l̓ ꝓximi gl ꝯſtitutōeꝫ. ſꝫ ꝓ ꝓxīo gn̄e ī definitōe ſpēi dcm̄ erit īferiꝰ genꝰ ꝑ ſuā ꝯſtitutōeꝫ. ſicꝭ ſi definiendo hoīeꝫ dicamꝰ ꝙ eſt ſb̓ſtātia corporea aīata ſenſibil̓ rōnal̓ mortal̓. ille ꝟo qͥ definiēdo nō d̓t niſi ſuꝑiꝰ genꝰ tātuꝫſine additōe drāꝝ ꝯͣhētiū ſic dicēdo ſuꝑiꝰ genꝰ nō d̓t īferiꝰqꝛ īferiꝰ nō eſt ī ſuo ſuꝑiori niſi pon̄a. ⁊ nō actu ⁊ ītellectunā qui plātā d̓t q̄ eſt genꝰ ſuꝑiꝰ. nō d̓t arborē niſi pon̄a. etidē in ſuꝑiꝰ genꝰ nō definit̉ Ꝙͣuis eī definitio data ꝑ genꝰremotū ⁊ ꝑ drāꝫ ꝯͣhētē nō īterimat̉ ẜꝫ ſb̓naꝫ. inter imit̉ tn̄ẜm boītate. qꝛ definiētia non ponuntur vt debent poni.Rurſum in differentijs ſimiliter ꝯſiderandum ⁊ ſi differentias dixit genus. Nā ſi nonrei differentijs definiuit. aut ſi omnino aliqͥdhuiuſmodi dixit ꝙ nullius ꝯtingit drām eē.vt animam aut ſubſtātiam. Palam qm̄ nondefiniuit nulliꝰ em̄ drā que dicta ſuntIſtud eſt ſcd̓m capitulum In quo. p. docet īterime 51re definitionem reſpiciendo ad drām
k ij