Druckschrift 
Commentaria in quattuor libros nove logice se[cundu]m processus burse laurentiane Coloniensis
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Primus Tractatus

.ſmaterie nō eſt niſi ad naturalia q̄ ſic ſunt poſita ī maͣ ꝙmotore naturali educunt̉ de illa. Artificialia enī fiuntꝓpter finē. qꝛ fiūt a rōne. q̄ nō agit niſi penetrata bonitate finis. ⁊ gͦ p̄dcā hn̄t demr̄ari ꝑ cām finalē. Alia v̓o taliū ſūt a fortuna vel caſu q̄ ſt̓ ꝑ accn̄s Sicut ſanitas qn̄qꝫ fit ꝑ artē medicine. ſꝫ qꝛ p̄t venire ex aliqͣ cā naͣli p̄t cōtingere ꝙ aliqͥs ſanet̉ p̄ter intētionē ſuā. ſicut ſi leproſus impatientia lepre motꝰ ſerpēteꝫ comedat vt citiusmoriat̉: ⁊ ex eſu eiꝰ ip ſanet̉: tūc ſanitas eiꝰ eſt p̄ter intentioneꝫ. Et ſi ſit aliqͥs qͥ nō exit domū vt ſaluet̉: tn̄ domo poſtea cadente: exeūdo ſaluat̉. Et ſb̓dit in qͥbꝰ hꝫ cōtingere maxīe fortuna. di. ꝙ maxīe hꝫ fieri in his q̄ ſt̓ ſic⁊ aliter .i. in ꝯtingentibꝰ. q̄ pn̄t alit̓ ſe hr̄e. et qn̄ vnū ibiintendit̉: reliquū nō intētū euenit / tūc illud eſt a fortūa.Sꝫ illa q̄ fiūt ſꝑ ꝓpter eandē cām/ ſicut artificialia. nonfiūt a fortunaQuare finis bonꝰ ꝓpter aliqͥd igitur fit.aut a natura: aut ab arte. A fortuna aūt nihil ꝓpter aliquid fitHic. p. ꝯcludit ꝙ finis bonꝰ .i. finis qͥ eſt qͥddā bonūſꝑ eſt id ꝓpt̓ qd̓ aliqͥd fit. ⁊ ꝑuenire ad bonū: vel ē a natura vel ab arte. qꝛ ars et natura oꝑant̉ ꝓpt̓ finē. Sed afortuna nō fit aliqͥd ꝓpt̓ fineꝫ. qꝛ etſi a fortuna fiat aliqͥdꝓpter aliqͥd: illud tn̄ qd̓ fit a fortuna: nō eſt intentū tanqꝫ finis. ſꝫ p̄ter intentionē accidit. ſicut ph̓s ſatis on̄ditſcd̓o phyſicoꝝEadē aūt cauſa eſt ⁊ in his q̄ fiūt et in factis et futuris q̄ vere ē in his q̄ ſūt. Mediaenī cā eſt in his que ſūt que ē. Ip̄is āt que fiunt q̄ fit. factis aūt fcā: ⁊ futuris futura. Utꝓpter qͥd factꝰ ē defectꝰ ꝓpter id qd̓ in mediofcā eſt terra. fit āt ꝓpter id qd̓ fit. erit aūt ꝓpid qd̓ erit in medio. ⁊ eſt ꝓpter id qd̓ eſt. vt ēcryſtallꝰ. Accipiat̉ igit̉ qm̄ aqua denſata ē.Sit aqͣcdenſata. in quo a cā media. in quob defectꝰ caloris penitꝰ. Eſt igit̉ in cͦ qͥdē bin hͦ aūt denſatū eſſe qd̓ eſt in quo ē a. Fit ātcryſtallꝰ cū fiat b. factꝰ ē āt facto b. erit autēfuturo b. Sic qͥdem cā ⁊ cuiꝰ eſt cā ſimul ſūtcū fiant et ſūt cū ſūt. Et in eo qd̓ factū eſt ⁊futuro ſimiliter eſtPoſtqͣꝫ ph̓s oſtendit quō quattuor genera cauſaruꝫin demonſtratione ꝓ medijs aſſumunt̉: h̓ oſtendit quōin diuerſis aliquid demonſtrat̉ diuerſimode. Et circa hͦduo facit ẜm ꝙ eſt duplex genus diuerſitatis cauſaꝝ. qꝛcauſaꝝ quedam eſt ſimul cuꝫ ſuo effectu. quedam non.Alia diuerſitas eſt ꝙ cauſarū quedā eſt per ſe ꝓducenseffectū: et ſꝑ. quedā nō ſꝑ. ſꝫ qn̄qꝫ ꝓducens effectū. 2ᵐ ibSunt aūt quideꝫ) Circa pͥmū duo facit. pͥmo oſtenditquō aliquid demonſtret̉ ꝑ cām que eſt ſimul cū effectuScd̓o quō aliqͥd demōſtret̉ ꝑ cām que nō eſt ſimul cūeffectu. ibi In his aūt) Quo ad pͥmū dicit ꝙ in his inqͥbus ſunt ſimul cauſa ⁊ effectꝰ: ſemꝑ ſumit̉ eadem cauſa vel eadem ratio demonſtrandi ꝑ cauſam quātum adhoc ꝙ eſt fieri vel factū eſſe. vel futurū eſſe. q̄ accipit̉ qͣntū ad eſſe. qͥa ſi cauſa eſt ſimul cū cauſato: ſicut neceſſe ēꝙ qn̄ cauſa ē: effectus ſit: ſic etiā neceſſe eſt ꝙ qn̄ fit cau-

ſa: fiat effectus. et eſt facta cauſa ꝙ ſit factus effectꝰ. Etiſtud p. ꝓbat per duo exempla. Primū eſt vt ſi querat̉Propter quid factus eſt defectus ſiue eclipſis lune in p̄terito. Rn̄detur cauſa de p̄terito. dicendo ꝙ ꝓpter illudfacta eſt. quia int̓poſitio terre inter ſolem et lunā facta ēin p̄terito. et in pn̄ti fit eclipſis ſiue defectus lune. qꝛ inpn̄ti terra interponit̉. et in futuro erit eclipſis qꝛ in futuro erit interpoſitio terre inter ſolem ⁊ lunā. Scd̓m exemplū eſt phyſicuꝫ. vt ſi querat̉. Quid eſt cryſtallus ẜmeſſe. et accipiat̉ hoc pro eiꝰ definitione ꝙ eſt aqua dēſata vehementer ꝓpter defectum caloris ſolis. Un̄ qꝛ cryſtallus penitus caret calore exhalante: inſpiſſat̉ humidum. et gͦ qn̄ intenſe exhalatur humidū: intenſe inſpiſſatur humidū. Et ergo illud qd̓ eſt cryſtallū eſſe plene aquā denſatā eſt cauſa ꝙ habet defectū caloris. Et ſi hocin pn̄ti eſt: tūc in pn̄ti eſt cryſtallus. et ſi fuit in p̄terito:in p̄terito fuit criſtallus. et ſi erit in futuro: tūc in futuro erit cryſtallus. Un̄ concludit ph̓s ꝙ ſi ſic accipiaturcauſa ⁊ cauſatū: ſimul fiūt cauſata cū fiūt cauſe. ⁊ ſūt ſil̓cauſata cum ſunt cauſe. et cū factis cauſis ſimul ſūt facta cauſata. et cum futuris cauſis: ſimul ſūt futura cauſata. Et iſtud exᵐ 2ᵐ ph̓s declarat ꝑ trāſcendentes t̓minos. ſignādo ꝑ lr̄as terminos illiꝰ exempliIn his āt que ſimul non ſunt nunqͥd ſuntin continuo tꝑeHic conſequenter oſtendit ph̓s quomodo fit demōſtratio in cauſis et effectibus que non ſunt ſil̓. Et duofacit. Primo docet demonſtrare in talibus cauſis ⁊ cauſatis que fiunt in directum. Scd̓o in his que fiunt circulariter. ibi Qm̄ autem videmus) Circa primuꝫ triafacit. quia primo circa hmōi cauſas et cauſata mouetqueſtionem. Scd̓o interponit vnū qd̓ neceſſario eſt cognoſcere ad ſolutionem queſtionis. ibi (Eſt igit̉ a poſterius) Tertio ſoluit queſtionem. ibi Speculandū igit̉quid eſt) Quo ad primū mouet queſtioneꝫ di. Utrumin cauſis que non ſimul ſunt cuꝫ cauſatis: verum ſit ꝙcauſatum ẜm continuum tempus ſequatur ad cauſaꝫ.vel non. Id eſt. Vtrum in his cauſis que nō ſunt ſimulcum ſuis cauſatis cadat tempus medium inter cauſata et cauſasSicut videt̉ nobis alioꝝ alias cās eſſe.vt hmōi facti eſſe altera fcā. et futuri futuraet eiꝰ aūt qd̓ fit ſi aliqͥd antea factūHic manifeſtat queſtionē. Uidemus enī ꝙ alie ſuntcauſe aliorum non ſimul cū eis exiſtentes. ſicut eius qd̓eſt factum eſſe: eſt alia cauſa p̄cedens. que eſt fieri. ⁊ ipſius fore. id eſt ꝙ aliquid ſit futurū/ cauſa eſt aliquid futuri fieri. et iteꝝ ipſius fieri cauſa eſt aliqͥd quod prius factū eſt. Eſt igit̉ qō vtꝝ iſte cauſe ſeſe ꝯſequentes ſint intempore ꝯtinuo. vel non. hoc enī neceſſarium eſt ſcire demonſtratori. quia ſi non ſit continuatio in hmōi cauſis: nō erit acciꝑe īmediatuꝫ. qꝛ ſꝑ inter duo nunc diſcōtinuata ē acciꝑe aliqd̓ mediū. ⁊ iō ſi illud nūc: in qͦ ē effectus nō ſit ꝯtinuū ad illd̓ nūc in qͦ eſt cā: erit ī medio aliqͥd acciꝑe ꝙ ſit cā media. ⁊ ſic in infinitūEſt igit̉ a poſteriꝰ fcō ſyll̓mꝰ. prīcipiū igitur et hoꝝ et q̄ fcā ſūt. Un̄ ⁊ in his q̄ fiūt ſil̓reſt. A priori aūt nō eſt. vt qm̄ hͦ ſcm̄ eſt. qꝛ hͦpoſteriꝰ ſcm̄ eſt. et in futuro ſil̓r eſt