Druckschrift 
Commentaria in quattuor libros nove logice se[cundu]m processus burse laurentiane Coloniensis
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Primus Tractatus

per demōſtrationē qd̓ ꝑ demōſtratōeꝫ ꝯcluditur tn̄ ꝑ demōſtrationē p̄t etꝭelici illud qd̓ nō ꝯcludit̉ videlicꝫ ip̄mmediuꝫ. Uel meliꝰ dd̓m eſt licꝫ definitio material̓ on̄dat̉de definito ꝑ formaleꝫ. tn̄ ibi nō on̄dit̉ ip̄m qd̓ quid eſt deeo cuiꝰ eſt. eo ꝙ definitio material̓ nō explicat qͥditatemrei. ſꝫ ſoluꝫ definitio formal̓. ⁊ illa nō on̄dit̉ de definitoAd t̓tium ē dd̓ꝫ ꝙ illa ē ſoluꝫ demōſtraº potiſſima iſta vero nō eſt potiſſima. Ad quartuꝫ eſt dd̓m licꝫ definitioformal̓ ſb̓iecti ſit caſſa ⁊ vana ad demrāndū paſſionē deſb̓iecto. nō tn̄ ad demōſtrāduꝫ definitōeꝫ materialē de definito ꝑ formaleꝫ. Et licꝫ int̓ definitōeꝫ ⁊ ſuuꝫ definituꝫ nōſit mediuꝫ loquēdo de definitione dicente quiditatem definiti. non tn̄ oꝫ hoc de definitione materiali. quia illa nōdicit ꝑfecte quiditatem definiti.Vndecimū dubiū eſt.Utꝝ ſubiectuꝫ ⁊ ſil̓r paſſio pn̄t definiri vtraqꝫ definitione ſcꝫ tā formali qͣꝫ materiali Solutio ſic magꝭtū ꝓpria eſt definitio formal̓ ſb̓iecti qͣꝫ material̓ eiuſdem. qꝛ d̓finitio ſb̓iecti eſt definitio ẜm formā ⁊ ſpeciem. qꝛ ſb̓iectuꝫeſt ī ſpecie det̓mīata ꝯſtitutuꝫ ⁊ ſic formal̓ in talibꝰ demonſtrat materialem. Sꝫ in definitionibꝰ paſſionū eſt econtra. qꝛ definitio materialis q̄ dicit quid ⁊ ꝓpt̓ quid. quidſb̓iecti ⁊ ꝓpter quid paſſionis demoſtrat formalem quedicit quid tm̄. illa em̄ demōſtratur ſicut paſſio exquo eadem eſt cum illa pn̄t āt vtraqꝫ definitione definiri. qꝛ ſb̓iectuꝫ eſt ex materia ⁊ forma ꝯpoſituꝫ. ⁊ paſſio pōt accipivel ẜm ſua eēnalia ⁊ formalia ī ꝓprio gn̄e l̓ ẜm eſſe qd̓ hꝫin ſuo ſb̓ctō. ⁊ ſic maīfeſtū ē ꝙ vtraqꝫ definitōne definiūt̉duodecimū dubiū eſt.Quō ph̓s dicit in textu ꝙ eadē via hēmꝰ quia ⁊ ꝓpterquid. vel quia ⁊ quid Solutio eadē via habemꝰ vtrūqꝫſed ꝯſiderāduꝫ ē ꝙ in demōſtratione eſt duplex ꝓceſſusvnꝰ ꝯpoſitiuꝰ ſicꝭ cum ꝓcedimꝰ ex cauſis ad effectum ⁊ ex p̄miſſis ad ꝯcluſionē ⁊ hoc modo habemꝰ quia. qꝛ ipſum ꝑdemonſtrationem concluditur. Alius eſt ꝓceſſus reſolutorius vt qn̄ ab effectu ꝓceditur ad cāꝫ ⁊ hoc fit qn̄ a cōcluſione regredimur ad p̄miſſas vie em̄ reſolutorie ē reſoluere ꝯcluſiones in p̄miſſas. ⁊ hͦ modo ꝑ demōſtrationem habetur ꝓpter quid. nam ꝓpter quid p̄mittitur ī demōſtratione ſicut quia eſt ꝑ demōſtrationem cōcluditur⁊ ergo quia eadem ē via qua itur a cauſa ad effectū ⁊ ecōtra. ſicut eſt eadem via quā itur a thebis ad athenas ⁊ econtra ideo eadem eſt via ẜm rē qͣ habetur quia ē ⁊ ꝓpt̓quid reſoluendo ꝯcl̓oem in p̄miſſas. ⁊ ergo ſi habemusquia ē ex his q̄ ſtꝭ ꝑ ſe ⁊ via demrātīa facile ē habere ꝓpt̓qͥd. qꝛ poſſumꝰ hr̄e qͥd ſiue ꝓpt̓ qͥd reſoluēdo ꝯcl̓oeꝫ ī p̄miſſas. Sꝫ ſi haberemꝰ qꝛ nō via d̓mrātīa ſꝫ ꝑ mediū acciditale ſtultū eſſꝫ hͦº viā reſolutoria q̄rere qͥd aūt ꝓpt̓ qͥd. qꝛreſoluēdo ꝯcl̓oꝫ ī tale mediū nec habemꝰ qͥd nec ꝓpt̓ qͥd.qꝛ medium accn̄le nec dicit qͥd nec ꝓpter quidTertiū decimū dubium eſtUtꝝ veꝝ ſit qd̓ ſupͣ dctm̄ eſt in hoc textu ꝙ quorūdā p̄terqd̓ quid eſt nō eſt alia cauſa. Et videt̉ ꝙ nō qꝛ cuiuſlibet effectus qͣttuor dn̄t eſſe cauſe Solutō illd̓ qd̓ dctm̄eſt tripliciter poteſt intelligi. Vno modo ꝙ ſimpliciterabſolute aliquid non habeat cauſam ſui eſſe. ⁊ hoc cōuenit ſoli pͥmo pͥncipio qd̓ eſt cauſa eſſe ⁊ veritatis in omnibus rebus. ⁊ de iſto modo non eſt hic ad ꝓpoſitum. quia

ph̓s dicit pluraliter ꝙ aliqua ſtꝭ q̄ nullā habeāt cauſamſui eſſe. Alio modo p̄t intelligi ẜm ordinē cāꝝ eiuſdemrei ſic eſt planū ꝙ in rebꝰ hn̄tibꝰ quattuor cās vna cā eſtquodāmo cauſa alteriꝰ. ⁊ qꝛ definitio datur ꝑ cauſam vna etꝭ definitio eſt cauſa alteriꝰ definitionis. ⁊ ideo quiamateria eſt ꝓpter formā ⁊ ecōtra vt ꝓbat̉ ſcd̓o phyſicoruꝫ definitio q̄ ſumitur a cauſa formali eſt cā definitōnisq̄ ſumit̉ a cā materiali eiuſdem rei. ⁊ quia generatū ꝯſeqͥtur formāꝑ actionē generātꝭ ſeqͥtur ꝙ agēs quodāmōeſt cauſa forme. ⁊ ergo definitio data ꝑ cām agentem eſtquodāmodo cauſa definitionis date ꝑ formā. Et qꝛ omne agens agit ꝓpter finē ſeqͥtur ꝙ definitio q̄ ſumitur a fine eſt quodāmodo cauſa definitionis q̄ ſumitur ab agēte. ⁊ ibi eſt ſtatꝰ in genere cauſaꝝ. ⁊ non ꝯtingit vlteriusꝓcedere in gn̄e cāꝝ. ⁊ ergo finis eſt cauſa cauſaꝝ quareetiam definitio ꝑ finem data non poteſt ꝑ pͥorē cām oſtēdi. p̄t tn̄ in ſingulis cauſaꝝ generibꝰ fieri demonſtratio apoſterioribꝰ ad pͥora. ſꝫ tn̄ definitiones dn̄t dari ꝑ pͥmascas ſimplicit̓. Tertio p̄t ītelligi inqͣꝫtū aliqͣ ſunt qͥ nonhn̄t cauſam ī aliquo certo gn̄e ſb̓iecti alicuiꝰ ſcīe ſicꝭ ī genere nūeri de quo ē arithmetica eſt deuenire ad vnitateꝫ⁊ in hoc genere non poteſt accipi aliud pͥncipium ⁊ hͦ expoſitio concordat exēplo philoſophi quo dicit ꝙ arithmeticus ſupponit quid eſt vnitas ⁊ quia eſt. ⁊ ſic pꝫ quōin his ⁊ in quibꝰ p̄ter qd̓ quid eſt nō ē alia cā non contingit demonſtrare qd̓ quid eſt ⁊ ꝙ in his q̄ poſſunt hēre medium ⁊ quoꝝ eſt altera cauſa ip̄m qd̓ quid eſt poteſt ꝑ demōſtrationem maīfeſtari ita tn̄ ꝙ non demōſtretur ip̄ꝫqd̓ qͥd ē ſꝫ magꝭ mediū demōſtratōis vt qd̓ qͥd ē accipiat̉.Qm̄ aūt ſcire opinamur cū cauſaꝫ ſciamꝰCauſe aūt quattuor ſunt. vna quidem ē qd̓quid erat eſſe. vna vero cū hec ſint neceſſe ēhoc eſſe. Altera autem q̄ aliquid pͥmo mouet. Quarta autē cauſa cuius omnes he permedium monſtranturPoſtqͣꝫ ph̓s oſtendit qualiter ipſum qd̓ quid eſt ſe hꝫad demonſtrationē. hic vult oſtendere quō ꝓpt̓ quid ſehabet ad demonſtrationē qd̓ ſignificat cam. Et circa hocduo facit. pͥmo oſtendit quo qd̓libet genus cauſe poteſtaccipi pro medio in demonſtratione. ſcd̓o oſtendit quōhoc contingit diuerſimode in diuerſis rebus ibi (Eadēautem cauſa eſt) Circa pͥmū pͥmo ꝓponit intentum. ſecūdo hoc manifeſtat ꝑ exemplum ibi (Et hec em̄ cuꝫ ſitcauſa) Quo ad pͥmum dicit ꝙ ſcire opinamur cum ſcimus cauſam vt in pͥmo libro dictum eſt. ⁊ demōſtratioeſt ſyllogiſmus faciens ſcire vt ibi etiam dictum eſt ergo ſequitur ꝙ medium demonſtrationis ſit cauſa. Etquia quattuor ſunt cauſe vt dicit̉ ſcd̓o phyſicoꝝ ⁊ etiā inꝓpoſito ſequitur ꝙ ꝑ illa quattuor genera poteſt fieri demonſtratio. quia q̄libet illaꝝ poteſt eſſe medium demonſtrationis. Et enumerat ph̓s cauſas illas quattuor dicens ꝙ vna cauſa eſt qd̓ quid erat eſſe ſcꝫ cauſa formalis q̄ eſt conpletiua eſſentie rei. Alia eſt cauſa qua poſitaneceſſe eſt cauſatum poni. ⁊ hec eſt cauſa materialis q̄ inꝓpoſito dicitur neceſſitas. quia ea q̄ ſunt ex neceſſitatematerie ſunt neceſſaria abſolute vt dicitur ſcd̓o phyſicorum. Vnde manifeſtum eſt ꝙ non loquitur de materiaq̄ eſt in potentia remota ad formā. ſꝫ de materia vltīo diſpoſita q̄ ſic exn̄te neceſſe eſt formā ſibi ineſſe. ⁊ ſic ſumitpro medio in demonſtratione. Tertia cauſa eſt efficiēs

FE iij