Primus Tractatus
Concl̓o Igitur ſūt quattuor in demonſtratiuis queſtiōes. que numero his que vere ſcimus ſunt equalesMaior pꝫ qꝛ eſt interrogatio ſtimulans ad iudicādum. cū ſit motus inquiſitiuꝰ rōnis ſeu cauſe vel notificationis eiꝰ de qͦ querit̉. Un̄ ẜm Linconienẜ dicit̉ motus qui eſt ſuꝑ rem queſitam: partim notam. ⁊ partimignotam. Vel ẜm alios eſt int̓rogatio alicuiꝰ ꝓpōnis:det̓minabilis ꝑ demr̄ationē. vel que p̄t elici ex demr̄atione. Et ad ip̄am tria reqͥrunt̉. Primuꝫ eſt ꝙ illud dequo queritur ſit dubitabile qͣntū eſt de ſe. Scd̓m eſt ꝙaliqͥd p̄ſupponat. Terᵐ ꝙ heat mediū ꝑ qd̓ poſſet demōſtrari. Ꝙ aūt iudiciū illd̓ veri vel falſi in alia ⁊ alia maͣſit aliud ⁊ aliud pꝫ. qꝛ verū et falſū (vt in cōmentarijs ſuper pͣnta dcm̄ eſt) ſūt accn̄a intellectꝰ cōponētis ⁊ diuidentis. gͦ iudiciū veri et falſi variatur ẜm variationemꝯpōnis et diuiſionis ex diuerẜ cōponibilibꝰ facte. Et itaaliud eſt iudiciū in maͣ ꝯtingēti: ad vtrāqꝫ ꝑtem ꝯͣdictionis diſputabili. ⁊ in maͣ ncaria incōmutabili ⁊ vniformiter affirmabili ⁊ negabili. Primū eſt ꝓbabile qd̓ ē oībus vel pl̓ibꝰ opinabile vt dr̄ pͥº topicꝭ. Scd̓m ē ſcibileqꝛ ſcīa eſt habitꝰ firmꝰ de ncītate rei ſcibilis. Et accipitur h̓ ſcibile ꝓ oīncārio cognoſcibili. Stricte ꝟo tuncvere ſcibile eſt ſolū in demr̄atiua ꝯcl̓one. Ꝙꝛ āt tale iudiciū eſt diſtinguendū ꝑ dr̄as iudicabiles ptꝫ. qꝛ mediuꝫdiſtinguitur ꝑ dr̄as finis ꝓprij. Sꝫ queſtio eſt ip̄ius iudicabilis: tanqꝫ t̓mini vel finis in qͦ quieſcit motꝰ inqͥſitiuus. igͤ habeʳ intentū Minor ꝓpō ꝓbat̉ qꝛ eſt diplex ſb̓ale. ⁊ duplex accū̄tale. Propt̓ qͥd ſb̓ale/ eſt idemꝙ q̇d. qͥa ſb̓ale eſt idem ꝙ qͥa eſt. Propt̓ qͥd accn̄tale dr̄ſimpl̓r ꝓpt̓ qͥd. qͥa hoc hꝫ vere cām ꝑ quaꝫ demr̄ari pōtſb̓a. aut caret ſue demr̄ationis cauſa. vt dicet̉ in hͦ 2º. qͥaaccn̄tale dr̄ etiā qꝛ ſimpl̓r Ex iſto ſeqͥtur ꝯcl̓o ꝙ qͣtt.orſt̓ qōnes vere ſcibiles. Qd̓ on̄ditur etiā ꝑ ſufficiētiasqͣs ponit ph̓s. Prima eſt. Oīs queſtio aut ponit in numerū: aut non. Si 2ᵐ tūc nō p̄t eſſe niſi duplex. ſcꝫ q̄rēseſſe rei ſimpl̓r. vel eiꝰ qͥditatē. eo ꝙ tam eſſe qͣꝫ qͥditas ſt̓eadē ei cui ꝑticipantur. Si ꝟo ponit in numeꝝ. hͦ ē dupl̓r. qꝛ vel q̄rit eſſe additū abſolute. ⁊ ſic eſt qō qꝛ eſt. autcū nota cauſali. ⁊ tūc ē ꝓpt̓ qͥd. Exēpla hoꝝ ponūʳ ī textꝭAlia etiā rō ſufficiētis numeri ē. qꝛ oīs qō eſt inueſtigatio medij. eo ꝙ ip̄a iuxta p̄dicta eſt motꝰ dubitatiuꝰ cica pͥncipiū ſciendi. Aut gq̄rit ſi eſt mediū. aut qͣle ē mediū. Prima ē duplex. qꝛ vel q̄rit ſi eſt mediū ip̄iꝰ eē ſimpl̓r. aut ip̄iꝰ eē in ꝑte. qͣrū pͥma dr̄ qō ſi eſt. ſcd̓a qō qͥa ē.Sil̓r ſcd̓s modꝰ q̄rēdi ē duplex. qꝛ vel q̄rit cām ip̄ius eēſimpl̓r: ⁊ tūc eſt qd qͥd eſt. aut ip̄iꝰ eſſe in ꝑte: ⁊ ſic eſt qōꝓpt̓ qͥd Et bn̄ dr̄ querere cām. qꝛ medium eſt cā reſpectuvere ſcientie.Maior enthymematis. Iudiciū intelligibilis ꝯtingentis eſt ambīguuꝫ. intelligibilisaūt neceſſarij verū et certū. Con̄s. Ergo queſtio dialectica eſt in forma interrogādi diſiūctiua. ſed queſtio vere ſcibilis ſimpl̓rcategorica. hincinde ẜm differentes ſcibiliset opinabilis ꝓprietates diuerſimode diſtinguibilis.
Maior ꝓbaᵉ. qͥa eſt qͦ ad ambas ꝑtes pͣdictionis qͥdint̓minatū. qꝛ opinio eſt incertꝰ habitꝰ. Sꝫ neceſſarij ⁊alit̓ ſe hr̄e nō potentis iudiciū eſt fixū ⁊ det̓minatumCon̄s ſeqͥtur ex an̄te .ſ. ꝙ qō opinabil̓: ſiue dialectica: q̄dr̄ ꝓblema: ē in mō ꝓponēdi diſiūctiua. eo ꝙ teſte Petºhiſpano vera diſiūctiua: nō hꝫ ambas ſuas ꝑtes in ꝟeritate ꝯſonās: ſꝫ vnā verā ⁊ alterā falſā. ſicut reqͥrit ꝓprietas diſiūctiue ptātis. Et hoc mō formaʳ qō dialecticahoc int̓rogatm̄ vtꝝ. dicēdo Utꝝ mūdꝰ ſit et̓nꝰ vel nonUn̄ ꝓblema ſeu qō opinabil̓: eſt int̓rogatio: nō qͥdē ſimplicꝭ ꝯſenſus: ſꝫ rōnis ſyllogiſtice ad alterā ꝑtē ꝯͣdicōisHinc dicit p. ꝙ qō qͥd eſt. ⁊ qͦt modis dr̄: nō ſt̓ dialecticeSꝫ qō vere ſcibilis: illa eſt ſimpl̓r categorica. vt ſi eſt. qꝛeſt. ⁊ ꝓpt̓ qͥd eſt. Heqōnes diſtinguun ẜm diuerſitatesſcibil̓ ⁊ opīabil̓ vt sͣ. ptūit Sꝫ ꝯͣ hͦ ar̉ Propoſitio dialectica eſt int̓rogatio ꝓbabil̓. ⁊ tam̄ nō eſt diſiūctiua.Sol̓o. ẜm exigentiā ſue opinabil̓ veritatꝭ: eſt diſiūctiua.lꝫ in forma ꝓpōnis accepta ad hoīem nota: vel ꝑ ſyll̓maliquē dialecticū iā declarata: aut aliqͦ mō iam notificata (cuiꝰ ſimplex ꝯſenſus q̄ritur a rn̄te: ad fineꝫ faciliorisꝓgreſſus: ad pͥncipale ꝓpoſitū on̄dendū) debeat ꝓponi īforma ſimplici ⁊ categoricaAd obiectꝭ ī oppoẜ. Ad pͥmūeſt dd̓m. lꝫ infinite ſint qōnes dubitabiles ẜm nūerū. nōtn̄ ẜm ſpēm Ad 2ᵐ eſt dd̓m ꝙ qͥd noīs ẜm Themixtiūin oī demr̄atione ⁊ diſputatōe p̄ſupponiʳ. ⁊ gͦ de eo nonformaʳ aliqͣ qō ſcibil̓. Ad 3ᵐ eſt dd̓m ꝙ de eo qd̓ certū eſt: nō eſt formanda qō. ſꝫ certū eſt oībus: ex his q̄ inſuꝑioribꝰ dcā ſt̓. ꝙ in demr̄atiuis nō eſt modꝰ inherēdiniſi ncārius ⁊ ꝑ ſe: iō de hͦ nō oportuit ponere qōnemAd qͣrtū rn̄det̉ Alb̓tꝰ ꝙ vbi nr̄a trāſlatio hꝫ ſi eſt: trāſlaarabica hꝫ an eſt. ⁊ ſic nō diſtinguunʳ ille qōnes. Alieꝟoqōnes nō ſt̓ ꝓprie eoꝝ q̄ vere ſciunʳ: ſꝫ potiꝰ q̄rūt de accn̄talibꝰ hītudinibꝰ. et multe taliū ſūt qōnes rhetoriceAd qͥntuꝫ eſt dd̓m ꝙ qōnes ſcibibiles fiūt de his: q̄ ſūtincorruptibilia ⁊ et̓na. qꝛ illa vere ſciunᵉ. mō in ꝑpetuisnō dr̄nt eſſe ⁊ poſſe. vt dicit ph̓s in 3º phyẜ. qꝛ in ipſis nōeſt poͣn. ſꝫ ſolū actꝰ. Alij dicūt ꝙ de poſſe no q̄ritur. maxime de poſſe diſtante ab actu. qͣle poſſe eſt in rebꝰ ꝯtingentibꝰ: alit̓ ſe hr̄e potentibꝰ. qͣle nō ē ſcibile. De poſſe āt nōdiſtāte ab actu: idē iudiciū ē qd̓ de actu. Ad ſexᵐ ē dd̓ꝫlꝫ ſit vnū ſolū ſcibile ꝓpinquū .ſ. ꝯcl̓o (q̄ eſt illud qd̓ vereſcitur. et cuiꝰ ſcīa ꝑ demr̄ationē adqͥrỉ) ſt̓ tn̄ pl̓a ſcibiliaremota. ſcꝫ ſb̓iectū ⁊ paſſio. ⁊ ẜm ꝙ de ſubiecto duo pn̄tſciri. ⁊ ſil̓r de paſſione: ſic ſūt qͣttuor qōnes vere ſcibilesUel ſcd̓o dd̓mi ꝙ nihil ſcitur qͣrto mō niſi ꝯcl̓o. ⁊ gͦ qn̄ dr̄queſtiones ſunt equales vere ſcibilibus: non capituribi ſcibile prout correſpondet ipſi ſcire prius definito: ſꝫprout reſpondet ipſi ſcire generaliter accepto. Uel dicenduꝫ eſt tertio. ꝙ aliquid poteſt eſſe ſcibile dupliciter.Ano modo quia ſcitur per demoſtrationem. Alio modo actiue. quia eſt de illo quod facit ſcire. Primo modoſolum concluſionis eſt queſtio ſcibilis. ſed ſcd̓o modo:premiſſarum poteſt eſſe queſtio. Ad ſeptimū eſt dicendum ꝙ definitio ſubiecti debet preſupponi antequā actualiter fiat demonſtratio: tamen ante demonſtrationem poteſt queri de ſubiecto Ad octauum eſt dicendum. licet queſtio ſi eſt nullam queſtionem hic poſitampreſupponat: preſupponit tamen queſtionem quid