Nonus Tractatus

ꝙ genꝰ nō accipit̉ h̓ ꝓ genere logico ſiue p̄dicamentaliſꝫ pro genere ſcibili Sꝫ diceres Diuerſe ſcīe pn̄t cōſiderare vnū genꝰ ſcibile. gͦ ſūt vna ſcīa. Probat̉. qꝛ natiralis ⁊ mathematica ꝯſiderāt corpꝰ Solo Hoc ē ẜmdiuerſas ratiōes formales: ad qͣs ꝯcomitat̉ diuerſitasſubiectoꝝ ſui generꝭ ſcibilis. ſalteꝫ formalit̓. Un̄ ad hͦ ꝙſcīa ſit ſimpl̓r vna: reqͥrit̉ vnitas ſb̓iecti ⁊ etiā pͥncipioret iō de vnitate ſubiecti fecit pͥmo mentionē: cuꝫ dixit. qeſt vniꝰ generis. et de p̓ncipijs. cū ſb̓dit: quecunqꝫ ex primis cōponunt̉ Ad 2ᵐ eſt dd̓m qͣꝫuis illa int̓ ſe habeātdiuerſa pͥncipia: tn̄ diriuant̉ ex eiſdem principijs ſcꝫ figure. ⁊ ergo de eis eſt vna ſcientia. ⁊ gͦ ſcīa ſubalt̓nas etſubalternata nō ſūt ſimpl̓r diuerſe ſcīe. qꝛ principia vnius oriunt̉ ex principijs alterius Vel dd̓m eſt qͣꝫuis illaduo habeant diuerſa principia proxima: nō tn̄ prima.Nō tn̄ eſt imaginādū ꝙ ad diuerſitatē ſcīaꝝ reqͥrat̉ diuerſitas pͥmoꝝ pͥncipioꝝ ſimpl̓r: ſꝫ pͥmorū pͥncipiorū inaliquo genere ſcibili. vn̄ genera ſcibilia diſtinguunt̉ ẜmdiuerſuꝫ moduꝫ cognoſcendi ſicut alio mō cognoſcunt̉ea que definiunt̉ cū materia. et ea que ſine materia definiunt̉. Aliud enī genꝰ ſcibile eſt corpꝰ naͣle. ⁊ aliud corpus mathematicū. qꝛ alia ſūt pͥncipia pͥma vtriuſqꝫ generꝭ. ⁊ ꝑ ꝯn̄s diuerſe ſcīe. ⁊ vtrūqꝫ hoꝝ geneꝝ diſtinguiin diuerſas ſpēs ſcibiliuꝫ ẜm diuerſos modos et rōnescognoſcibilitatis Ad 3ᵐ eſt dd̓m ꝙ ex diuerſitate ſb̓icti formaliter accepti: ſumit̉ diuerſitas ſcīe. et qꝛ illa diuerſitas eſt ex principijs: ideo prima ratio diuerſitatꝭeſt ex ꝑte principioꝝ. ſꝫ pͥma vnitas ſumit̉ ex parte ipſius ſubiecti.Quartū dubiuꝫ eſt. Quo adeandē ꝯcluſionē multiplicant̉ media ꝯtinua ſeu ordinata. ⁊ etiam media diſcontinua ⁊ nō coordinata. que ſūtex alio ⁊ alio ordine Sol̓o Media ꝯtinua ſeu coordinata ſunt que per reſolutoriam proſyllogizationemmultiplicant̉. vt ſi mediū vnius ſyllogiſmi ſit homo. etalterius aīal. ⁊ alterius corpꝰ. ⁊ ſic aſcendendo. hec oīaſunt eiuſdem ordinis ⁊ in vna ꝯtinua linea p̄dicamētali. Sꝫ qn̄ ad eandē ꝯcluſionē ſumunt̉ media oppoſitaꝫtūc non ſunt coordinata vt in textu ꝓbat̉. vt ome delectās trāſmutat̉ ꝑ mediū qd̓ eſt moueri. ⁊ ꝑ oppoſitū illius qd̓ eſt quieſcere. Et omē ꝯpoſitū ex naturis oppoſitꝭſic eſt demonſtrabile pͦ media oppoſita. vtraqꝫ enī naturaꝝ oppſitaꝝ ꝯponētiū t̓tium eſt cauſa proxima compoſiti. Et talis demonſtratio aut ſemper eſt aut frequentin naturali ph̓ia vbi reperiunt̉ res ex diuerſis naturiscompoſite. Et licet in talibus demr̄ationibus duo media ſunt oppoſita: tn̄ ꝑ modum quo veniunt in ſyllogimū: oportet alterū de altero p̄dicari. quia cū vtrunqꝫ p̄dicatur de minori extremitate: tūc ꝑ tertiā figurā alterum de altero predicabit̉. ⁊ hoc in concreto. non aūt inabſtractoQn̓tū dubiū eſt. De exemploph̓i. An omne letans mouetur et quieſcit. ⁊ ex hoc ſequit̉ ꝙ ip̄m tranſmutat̉. Sol̓ o Ph̓s intelligit ꝑ trimutari: trāſmutationē ſubitaneā. facta in termino intus. Sicꝭ enī in phyſici on̄dit̉ oīs motus eſt ſucceſſiuꝰ.ſꝫ in t̓mino motꝰ fit trāſitꝰ a priuatione in habitū. vel econtra. et hic tranſitus vocat̉ a ph̓o tranſmutari. Appetitus enī mouet̉/ ſpiritus ⁊ ſanguinis ꝓtenſione in de-

ſideratū. et habito deſiderio quieſcit ab hoc motu. ⁊ delectat̉. que delectatio iteꝝ eſt diffuſio ſpūs ⁊ aīe vt inqͥtAlb̓tus ſuper fruitionē habiti. et ſic mouet̉: quieſcensa primo motu appetitus et deſiderij: tranſiens in ꝯiūctionem deſiderati. et tunc ex ꝑceptione actualis boniamplius ſe diffundit ſuꝑ illud. Sil̓e etiā eſt de alijs operationibꝰ aīe q̄ ſunt. ſapere. intelligere. amare. qͥa taliav̓ba ẜm Bilbertū ẜcant paſſibiles actiones. Cū enī dico homo amat. ſenſus ē. homo a dclectabili patit̉. quiaſpecie amabilis allectus trahit̉ ⁊ mouet̉ in ip̄m amatūdelectabile. ⁊ ab illo fruendo agit. diffundendo ſpiritū⁊ ſic quieſcēdo ab vno: mouet̉ ab alio. et ſic quies ⁊ motus non ſūt ẜm idem. ſꝫ in termino indiuiſibilis tranſitionis eſt motꝰ. et quies in ſui initio. et motꝰ alius. ⁊ ſicnō ẜm idem. ſꝫ ẜm aliā ꝑtem mouetur ⁊ quieſcit. quieſcēdo ergo in adeptū bonū mouet ſe. delectādo in ꝑceptione ſuauitatis eiꝰ ⁊ cōplacentia in illo. Et ſic motus illequies eſt. et quies nō ocioſa: ſꝫ cum diffuſione leta.Sed eius quod eſt a fortuna nō eſt ſcientia per demr̄ationem. neqꝫ enī ſicut ncāriumeſt. neqꝫ ſicut frequenter quod eſt a fortunaſed ꝙ extra hec fit Sed demonſtrario alterius horum eſt Om̄is enī ſyllogiſmus: aut eſtper neceſſarias: aut per eas que ſūt tanqͣꝫ frequenter ꝓpoſitiones. Et ſi quidem ꝓpoſitiones neceſſarie ſint. ⁊ concluſio ncāria eſt Sꝫꝟo ſint ſicut frequenter: et hmōi concluſio ēQuare ſi id quod eſt a fortuna neqꝫ eſt ſicutfrequenter neqꝫ neceſſarium: non vtiqꝫ eritipſius demonſtratioPoſtqͣꝫ ph̓s oſtendit rationem vnitatis ⁊ diuerſitatis ſcientiarū ex parte generꝭ ſubiecti. ⁊ etiā principiorū. Hic ꝯn̄r proſequitur de vtriſqꝫ. Et primo de ſubiectis de quibus eſt ſcientia. ſcd̓o de principijs. ibi (Eadēaut principia. Circa primū duo facit ẜm ꝙ ſuperius poſuit duas ꝯditiones generis ſcibilis. qd̓ eſt ſubiectumſcientie. Quaruꝫ vna eſt ꝙ componat̉ ex primis. alia ꝙhābeat paſſiones ⁊ ꝓprietates per ſe. Et quia illarū ꝯditionū vna deeſt his que ſunt a fortuna. qꝛ non eueniuntperꝭ ſed ꝑ accidens. et p̄ter intentionem vt dicit̉ 2º phyiAlia ꝟo deeſt his que cognoſcuntur ꝑ ſenſum. que ſūtprima in noſtra cognitione. id̓o ph̓s primo oſtendit ꝙeorū non eſt ſcīa que ſunt a fortuna. 2º ꝙ eoꝝ nō eſt ſcīaque cognoſcuntur per ſenſū. ibi Neqꝫ per ſenſū eſt ſcireCirca primū duo facit qꝛ primo on̄t hoc quo ad premiſſas 2º quo ad ꝯcluſiones. Quo ad primū dicit ꝙ ſcientia demr̄atiua non poteſt eſſe de eo qd̓ eſt a fortunad eſt ꝑ accn̄s eueniens. quo ad premiſſas. ⁊ hoc ꝓbatſic. Omnis ſyllogiſmus demonſtratiuus aut proceditex ꝓpoſitionibus neceſſarijs. aut ex his que ſunt verevt frequenter. ſed illud quod eſt a fortuna: ē extra ſem S.per et frequenter. igitur non eſt de eo ſcientia. qͥa tale nōhabet cauſam ſtantem ⁊ immobileꝫ ſicut neceſſaria. neqꝫ habet cauſam ordinataꝫ. Sed ꝙ non pertinet ad ſcientiam demonſtratiuam ſicut concluſio ſic probat. qͥaꝯcl̓o ſyll̓mi demr̄atiui ēncaria vel vera vt frequenter. ſꝫillud quod eſt a fortuna non eſt tale. igitur talis non ēdemonſtratio tanqͣꝫ ꝯcluſionis Minor ꝓbaᵉ. qꝛ ex ꝓpōnibꝰ ncārijs. aut ex ꝓpōnibꝰ q̄ ſt̓ vere vt frequent̓ ſequit̉