enī iuſiurandū omnibꝰ qͥ ꝯueniunt̉ ex ꝯſtitutōeⁱ nr̄a defert̉nā reus nō aliter ſuis allegationibꝰ vtit̉. niſiᵉ priꝰ iuraueritꝙ putās ſe bona inſtantia vtiad ꝯtradicendū peruenit.At aduerſus inficiātes ex qͦbuſdaꝫ cauſis dupli vel tripliactio conſtituitur velutiᵉ ſi dāni iniurie aut legatorum locisvenerabilibus relictorum nomine agatur. Statim autemab initio pluris qͣꝫ ſimpli eſtactioᵍ. veluti furti manifeſti qͣdrupli nec manifeſti dupli. nāex his ⁊ alijs quibuſdam cauis ſiue quis neget ſiue fateat̉.pluiris qͣꝫ ſimpli eſt actio.Item actoris quoqꝫ calūniacoercetur. nam etiam actor ꝓcalūnia iurare cogitur ex noſtra conſtitutione vtriuſqꝫ etiam partis aduocati iuſiurandum ſubeūt qd̓ alia noſtra cōſtitutōe dep̄hēſū ē. ¶ Hec aūtoīa ꝓ veteris calūnie actiōe ītroducta ſunt que in diſuetudineꝫ abijt q̄ in ꝑte decima litauctores mulctabat. qd̓ nuſqͣꝫfactum eſſe inuenimus Sedpro his introductū eſt ⁊ prefatum iuſiurandum vt ⁊ īprobꝰlitigator etiā iā dānū ⁊ impēſas litꝭ inferre aduerſario ſuocogat̉. ¶ Ex quibuſdā iudiciis damnati ignominioſiᵐ fiūtveluti furti vi bonoruꝫ raptorum iniuriarum de dolo. Itētutele mandati depoſiti directis non ꝯtrarijs actionibus
Itē ꝓ ſocio q̄ ab vtraqꝫ ꝑtedirecta eſt. ⁊ ob id quilibet exſocijs eo iudicio dānatꝰ ignominia notat̉ ſedᵇ furti quidemaut vi bonorū raptorū. aut iniuriarū. aut de dolo nō ſolumdānati notant̉ ignominia ſed⁊ pacti ⁊ recteᵖ. Plurimū em̄intereſt vtrū ex delicto aliqͥsaut ex cōtractu debitor ſit.Omniū aūt actionū inſtituendarum principiū ab ea parteedictiq ꝓficiſcit̉ quā p̄tor edicit de in ius vocādo. vtiqꝫ em̄in primis aduerſarius in iusvocādus ē. id eſt ad eū vocādus ē qͥ ius dicturusʳ ſit qua ꝑte p̄tor parentibꝰ ⁊ patronis.Itē parētibꝰ liberiſqꝫ pr̄onoruꝫ ⁊ patronarū hūc p̄ſtat honorē vt nō aliter liceat liberislibertiſqꝫ eos in ius vocare qͣꝫſi id ab ip̄o p̄tore poſtulauerīt⁊ īpetrauerīt. ⁊ ſi qͥs aliter vocauerit in eū penā ſolidoruꝫquinquaginta cōſtituit.¶ De officio iudicis.Upereſt vt de officioiudicis diſpiciamus.Et quidem in primisillud obẜuare dꝫ iudex vt alit̓nō iudicet qͣꝫ qd̓ legibꝰ aūt cōſtitutōibꝰᵇ aut moribusⁱ ꝓditum eſt. Ideoqꝫ ſi noxali iudicio aditus eſt obſeruare debꝫvt ſi condēnandus videt̉ dn̄sita debeat cōdēnare publiummeuium lucio ticio in decē aureos condemno. aut noxam
ſe vti bona contradictione. e ¶ Ueluti. vt. sͣ. de ac. §. tripli. f ¶ Noīe aget̉ Iteꝫ alibi. vt. C. de nō nu. pe. aut ꝯͣ qͥꝓpriā. Itē ⁊ alibi. vt ſi creditor negat ſibi debitū ſolutū. nāpoſtea ꝙ ſit debitū ꝓbare cogit̉. vt. ff. de ꝓba. l. cū de indebito. Itē poſſeſſor negās ſe poſſidere ſi ꝓbat̉ ꝑdit poſſeſſionem. vt. ff. d̓ rei vē.l. pe. ⁊ in aucͣ. de trien. ⁊ ſeq̄n. §. ad hec.Itē al̓s. vt. ff. de iudi. l. eum.g ¶ Actio. etiā a pͥncipio nō ſolū inficiatione. vt hic. ⁊ sͣ. d̓act. §. at ille. Accur.h ¶ Itē actoris qͣſidi. nō ſolū reus iurat de calūnia. vt. sͣ.eo. §. j. ſed etiā actorvt in ꝯſtitutōne nr̄ad̓r. vt. C. de iura. calū. l. ij. in prin.i ¶ Subeunt .ſ. ꝙ iuſtū et fidele ſeruitiūp̄ſtent vt in cōſtitutione d̓r. ſꝫ tn̄ in conſuetudine nō habet̉ꝙ iuret̉ lꝫ lege caueatur. vt. C. de iudi.rem nō nouā. §. patroni. ⁊ fac̄ in aucͣ. d̓teſti. §. fi.k ¶ Hec aūt. q̄ d̓ ſacramēto ca. dcā ſūtsͣ. e. §. j. ⁊ sͣ. e. §. iteꝫactoris. ⁊. §. ꝓxi.l ¶ Introducta actōem̄ q̄dā erat qua tenebat̉ actor qͥ ꝑ calūniā litigabat in decimā ꝑtē litis qd̓ hodie corrigit̉. Sꝫ et h̓hodie iure aucͣ. ī antiquū redit ſtatū lꝫnō iure illiꝰ actōnisſꝫ ꝑ iudicis officiū.vt ī aucͣ. de litigi. §.ad excludendas. Etno. ex hoc. §. ⁊ ex dicta aucͣ. d̓ litigi. ⁊ exl. ff. de re iudi. l. quiin ius. §. nemo. ⁊ exl. ff. de peti. here. l. illud. ꝙ niſi improbeet calūnioſe litigauerit vt nō debeat cōdemnari in expenſisvt. ff. de iudi. l. eum qui. ⁊. C. de fruc. ⁊ li. expen. l. nō ignoret. lꝫ in. C. de iudi. l. ꝓperandū. §. ſinaūt. indiſtincte dicatvictū cōdemnari victori in expenſis. ſed eſt intelligendū cūiam dicta determinatōne ſi calūnioſe hoc faciat. vt in aucͣ.de iudi. §. opor. coll̓. vj.m ¶ Ignomīoſi. ſi damnati .ſ. ſuo noīe. nō ſi ꝓcuratorio. vtff. de his qͥ no. infa. l. furti. ⁊ hͦ ſi a iudice ordinario vel delegato ſit cōdemnatus. ſecꝰ ſi ab arbitro. vt. ff. de his qui no.infa. l. qd̓ ergo. §. ex cōpromiſſo.n ¶ Directa. et ob id tutor ꝯuentus a pupillo ⁊ dannatꝰ in
famat̉. Idē in alijs directis. ſecꝰ ſi ecōtra tutor pupillumfaciat ꝯdemnari vt hic. ⁊. ff. de his qui no. infa. l. j. Et no. qꝛin caſu etiaꝫ ꝯͣria infamat vt hic. ⁊. ff. de his qui no. infa. l.furti. §. mandati. Itē no. ꝙ qͣttuor hic ponunt̉ exempla demaleficijs. ⁊ quattuor de ꝯtractibus vel quaſi.o ¶ Sꝫ furti etiampacti .i. p̄cio eris ſine iuſſu p̄torꝭ. vt. ff.de his qͥ no. infa. l. īactōibꝰ. ⁊. l. furti. §.pactū. p ¶ Rectevt. ff. d̓ his q no. infa. furti. l. fi.q ¶ Edicti .i. edictūꝓponit de in ius voca. vt. ff. de ī ius vo.l. iij. §. p̄tor. ⁊ ꝑ totūti. EDicturus.ff. de in ius vo. l. j.g ¶ Solidoꝝ. al̓s q̄ſi inofficioſus caſtigat̉ ſi p̄ inopia penāſoluere nō poſſit. vtff. de in ius vo. l. pe.et fi. Et intellige h̓ īemācipatis filijſ al̓snō poſſet eē iudiciūinter pr̄eꝫ ⁊ filiū. vtC. de in ius vo. l. fi.et diximꝰ. sͣ. de act..§. eū quoqꝫ. Itē no.qꝛ patet hic ꝙ aureus ꝓ ſolido accipit̉vt. ff. de in ius vo. l.libertus. ⁊. l. iij. cumdicat. l. aureoꝝ. et h̓dicit ſolidorum. Itēnota qꝛ. lxxij. aureifaciūt librā auri. vtC. d̓ ſuſcep. ⁊ archa.l. quotiens. coll̓. x.De officio iudicisRubrica.Upereſt.Sed vn̄ſuper eſtRn̄. qꝛ de actis diximꝰ. ⁊ de reis ſeqͥt̉vt et de iudice qͥ ſedet in iudicio dicamus ⁊ eiꝰ officio circa que verſatur.a ¶ In primis. id eſt ī principalibus vl̓ inter principalia. nāprimo libellus dandus eſt. vt. C. de lit. conteſt. aucͣ. offerat̉et cāe examinatio p̄cedere dꝫ hāc obſeruantiā q̄ circa ſnīaꝫadhibet̉. vt. C. de iudi. l. iudices. vel dic in primis .ſ. obſeruantijs ſcꝫ circa ſententiam adhibendis. nam ⁊ alia ſūt obſeruanda .ſ. ꝙ detur in ſcriptis. vt. C. de ſen. ex pe. reci. l. fi.et ſedendo. vt in aucͣ. vt ab illius et qui. sͣ. §. ſancimus. ſedhoc eſt principale ꝙ ẜm legē iudicet. vt hic ſequitur.h ¶ Cōſtōnibꝰ .ſ. imꝑatoꝝ. c ¶ Aut moribꝰ .i. ꝯſuetudine