LIBER PRIMVShiſtoriis liber. de aīalibus quia ſunt: narrando hiſtoriarū: more: nos docet libri aūt ꝗ cauſas eoꝝ quæ in hiſtoriisnarrata ſunt: & plurium rerū ac ꝑticulariori doctrina īquirunt. numero ſunt tredecim uiginti duo cōtinētes uoIumina quoꝝ libroꝝ tres de aīalium ſubſtantia. uidelicet de partibus aīalium unus: in quatuor ꝑtitus. de partibus ad motū ſiue de ꝓgreſſu unus. de aīa unus: ī tria diuiſus. de operationibus uero aīali ꝓpīquis ac ꝓpriis quatuor .ſ. de ſenſu ſenſibili unus. de memoria & reminiſcētia unus. de ſomno & uigilia unus. de motu in cōi aīaliūunus. Et ii ſeptē ſunt de prima ꝑte q̄ aīalium eſſentiam: & eoꝝ ꝓprias operatiōes app̄hendit. Secunda pars quæeſt generatio unū habet librū .ſ. de generatiōe aīaliū nūcupatum: ī qninqꝫ uolumina diuiſum. Tertia ꝑs quæ ē uita cum morte & his cognata quīqꝫ cōtinet libros: ſcilicet de cauſa longitudinis ac breuitatis uitæ eſt unus. de iuuentute & ſenectute unus. de inſpiratiōe & reſpiratione unius. de uita ac morte unus: oīum rerum a ſola natu-ra ꝓductarum ultimus. de langore & ſanitate quæ ſimul a natura & arte ꝓcedunt credit̉ unus. omnium extre-mus: qui omnes mumero. xxxi. libri quadragīta & nouē cōputatis hiſtoriis uolumina uel ꝗnqͣginta cōtinētes reperti ſunt numero. Nec mireris ſi rem hanc ſub dub o ꝓpoſuerim. nam apud tranſlatiōes priores & latīos expoſitores: decem de hiſtoriis inutniunt̉ libri & apud Arabes. Nam ī principio de generatione hoīs: de ipſius generatione ſe dictuꝝ ꝓponit tā de ea quæ in utero ꝗͣ de ea qua in lucem uenit homo: uſqꝫ ad ſenectutē: cum tarnēliber iſte ibi finiat (nde fit ut nomina ſeptimo die imponant̉ &c.) Huic nono adducit decimum de quibuſdama generatione. uſqꝫ ad ſenectā ꝑtinētia. iuxta ꝓmiſſa. ī quo nōnulla de ſterilitatis cauſa ac fœcundæ ꝓlis rationematricis ratione ſeminis ratiōne molæ determinant̉: Theodorus gaza ī ſua quam noſtris temporibꝰ edidit trāſlatione. Decimū hunc fragmēta appellat. non hiſtoriis ꝑtinentia cū nō ſola narratio ſit ſed ī eo cauſæ de rebusꝓpoſitis īquirant̉. quod nō eſt hiſtoriaꝝ officium. Ait ergo theodorus apponendum eſſe libro de animaliū generatione ſi Ariſtotelis ſit: opus: quod tamen non fuiſſe Ariſtotelis opus putauit. & hac de cauſa illud minime īterp̄tatus eſt. Quæ fragmenta ſi cæteris nouem de hiſtoriis addantur: decem computabunt̉ hiſtoriarum libri.ſi uero nō erunt nouem hii forte ſunt nouem libri quos de animalibus diogenes laertius ī uita Ariſtotelis Ariſtotelem ſcripſiſſe dixit. Hic enim liber proprie de aīalibus liber dici debet. ut poſterioribus demonſtrabimus.totum enim quod de aīalibus doceri debet: liber hic: licet ſuccincte ac in uniuerſali narrando: docet. Nonlatetetiam nos: ꝙ liber qui in hiſtoriis de hominis generatiōe agit: tam apud græcos ꝗͣ latinos qͣ etiam Arabes in or-dine poſitus eſt nonus. qui incipit De hoīs generatione tā prima in utero &c.) Sed hoc a Theodoro gaza & me-rito ī ſua nuper nobis tradita interp̄tatione tanꝗͣ uiciatū corrigit̉. Septimus. n. eſſe debet. Viciatū autem huncordinem putauit ab Apelicone theyo. qui ut inquit ſtrabo plurima Ariſtoteli de prauauit: erroris autē cauſa fuit: quoniam ī principio quinti hiſtoriarum ſcribitur Nunc de eo) .ſ. homine Nouiſſime diſerere placet) per (Nouiſſime) Theius finē intellexit hiſtor iarum. quod non eſt. Sed ſpeculatiōis de generatiōe aīalium finem intelligere uoluit Ariſtoteles. cum enim talia loqueret̉: de hoīs generatione ſuus erat ſermo. Qua de re cum quintus &ſextus eſſent de generatiōe. ſeptimus de generatiōe hominis ultimo poſt aliorum generationem locandus erat.Tractans enim animaliū generationē: ſe eo modo proceſſurum dicit: quo de partibus proceſſerat. uidelicet primo generatiōes ſimiles ac diſſimile. ſe tractaturū ī genere. de hinc ꝓcedere ſicuti in eo qui de partibus proceſ-ſum fuerat. hoc excepto quoniam ī eo qui de partibus primo de partibus hominis egerat. poſtea de cæterorumanimaliū partibus. hic autem inꝗt Ariſtoteles e cōtra generatiōes aīalium cæterorū prius: ultimo poſt illas: easq̄ de hoīs generatiōe ſe per tractaturū. quippe quoniam de hoīe plura tractanda erant ꝗͣ de cæterorum generatiōe: ſingulum ſingulo refferendo. & quia cæteris hoīs partes magis ſunt familiares. Verba ipſius hæc ſunt Suntporro generatiōes aīalium multæ ac uariæ partī diſſimiles. partim quodāmō ſimiles. ſed cū genera ante ut resexigit digeſſerimus: nunc quoqꝫ eodem modo tractare temptemus. præterꝗͣ ꝙ initium tunc ab hoīe: cū de par-te ageremus ſumendum cenſuimus: nūc de eo nouiſſime diſerere placet. quoniam plurima ipſe de ſe afferat explicāda). Hoc ēt patet ex hoc. ꝙ ī ſexto hiſtoriarum parum ante medium: iam ad generationem terreſtrium accedens: ſic ſcribitur Sed de coitu in utero & eiuſmodi reliquis cæterorum aīalium oīum tum aquatilium tū uolucrum atqꝫ etiam terreſtrium q̄ oua pariunt dictum iam ē. Sequitur ut pari modo de his quæ in terreſtrium genere aīal pariūt: atqꝫ ēt de hoīe diſeramus) Id enī de quo ſuperius dixerat ſe nouiſſime tractatuꝝ .ſ. de homini-generatione. hic iam proprius accedens quidnā per illud (nouiſſime) intellexerit: clare ſatis demonſtrat. dicensGequitur ut pari modo de his quæ in terreſtrium genere aīal pariunt. atqꝫ etiā de homine diſeramus) Cum .n.in principio quinti ſe nouiſſime de generatiōe hominis tractaturum policeretur: cūqꝫ parum ante mediū ſextilibri de plurimorum generatione tractaſſet: ſupereſſetqꝫ tractare de genere terreſtrium alias parientium: de quogenere etiam eſt homo. Ideo cum p̄dictis: & iuxta ea quæ dixerat ſe: de homine nouiſſime tractaturum: in hocloco dicit plura tractaſſe de ouificantibus tam terreſtribus ꝗͣ uolucribus q̄ etiam aquatilibus. ſupereſſe autemde parientibus aīal & de homine diſerere. Si enim generationem hominis in ultimis: ſcilicet nono aut decimotractaturus eſſet: profecto in hoc ſexto libro talia minime dixiſſet: ꝗa merito hoīs generatio ī ſeptimo: poſt aliaterreſtria aīal parientia ī fine ſexti ꝑtractata: docenda fuit. in octauo āt de uita & morte & his cognatis ſimul cūlāgor̄ & ſanitate: q̄ generationē ſequūt̉. Nonus d̓ moribꝰ & alijs ꝗbuſdā. Et ſi fragmēta poſt hoīs generationēaddere uolueris: tūc ſeptius & octauus erūt de hoīs generatiōe. Nonus de uita. Decimus ꝓ plurīa ꝑte de moribꝰſecūdū uerū ordinē. Quare cū ſuꝑius de uita ſcriptū eē ī octauo me dixiſſe inueneris: ſi forte fragmēta illa addore uolueris: tūc nonū octaui Ioco me uoluiſſe ſcias. Si uero hominis generationē cum dictis fragmentis iuxtaalias interprætationes locum tenuiſſe ultimum uolueris: ꝗuis abre conceſſum ſit ea tunc quæ de uita: inſeptimo quæres libro: in octauo mores cum alijs nōnullis. hominis autem generationem in nono. ac decimoreperies uolumine. Quare ſiliber de hiſtorijs decem habuerit uolumina: totus phyſicæ doctrinæ Ariſto-telis uoluminum numerus quinquagęnarius inuenietur. aliter quadraginta & nouem patefient uolumin.