Druckschrift 
Catholicon
Seite
174r
Einzelbild herunterladen
 

UDeanteI

174

Iurgium dr̄ cōuitiū: cauſalis contentio.Lurgo. gas. cōponit̉ a ius ⁊ garrio vel ago. ⁊ dr̄ iurgare. ī.iure agere vel iure garrire: qꝛ ibi ꝗ cām dicūt iure diſcentāt. Et accipit̉ iurgare in duabꝰ ſignificatōibꝰ. Iurgare enī eſt rixari: litigare: ⁊ ꝓprie ī cauſis agendis. Et iurgare ē reprehēdere: caſtigare: corripere corrigere: culpare: ⁊ impugnare v̓bis: vel litigādo verberare: ⁊ ẜm hocꝯſtruit̉ cū actō. Et ꝯponit̉ vt obiurgo. gas. .i. ꝯtra aliquēvel fortiter iurgare: ⁊ ſunt neu. ⁊ abſoluta ꝓ litigare. Inalia v̓o ſignificatōe ſunt actiua. Et nota ꝙ in eodemſenſu inueniūt̉ deponētia iurgor iurgaris. gatꝰ. ſuꝫ. ⁊ obiurgor. garis. iurgutus ſuꝫ. Itē nota ꝙ iurgamꝰ ⁊ obiurgamus v̓bis: ſed caſtigamus dum cedimus.uridicialis. a ius ⁊ dico. cis. cōponit̉ h̓ ⁊ hec iuridicialishoc. le. q de iure tractat. vn̄ ⁊ quedā ꝯſtitutio ī arte rhetorica dicit̉ iuridicialis: qꝛ de iure tractat.Turidicus. ca. cū .i. rectus ꝗ dicit ius: ⁊ cōponit̉ a ius ⁊ dico. cis. xi. ⁊ cor. di. ſicut dixi cor. di. naturaliter.uriſconſultus .i. iuriſperitus ẜm Papi.Turiſdicio. onis. componit̉ a ius ⁊ dicio. onis. qd̓ eſt ptās:⁊ dicitur iuriſdicio .i. iuris poteſtas ſuꝑ aliquē: ⁊ ſcribit̉per c. ſolam ſicut dicio.Iuro. tas. raui. ratū. a iure dr̄. Et ꝯponit̉ vt adiuro. ras. cōiuro. ras. in eodē ſenſu .ſ. exorcizare: ⁊ ꝯiurare .i. ſil̓ iurare: ꝯſpicere: ꝯiuratōeꝫ facere. deiero. ras .i. valde iurare:vel peierare. Reg. pͦ. cap. xx. dr̄. Addidit Ionathas deierare Gauid .i. valde vel firmiter iurare. peiero ras .i. ꝑiuriū ꝯmittere. Et nota ꝙ in iſtis duobꝰ v̓bis .i. deiuroępiuro: ꝗbꝰ vtebāt̉ antiꝗ nos mutamꝰ u. in e. correptaꝫſubtractar. a ſcd̓o verbo: ⁊ dicimus deiero. ras. ⁊ peieroras. ꝓ ꝑiuro. ras. ⁊ deiuro. ras. Lucanꝰ in. 6. Uos eſtis qſuꝑi ſtigias ꝗ peierat vndas. Iuro. ras. neu. eſt cū oībusſuis ꝯpoſitis p̄ter adiuro ⁊ ꝯiuro. ras. ꝓ exorcizare queſunt actiua. vide etiā in iuratꝰ: ⁊ in mētior. Et ſcias ꝙ inrare ẜm Aug. eſt ius v̓itatis deo reddere. Iuramētū aūta iuriſtis ſic diffinit̉. iuramētū ē affirmatio vel negatiode aliquo ſacro rei affirmatiōe firmata. Tria aūt requirunt̉ ad hoc ꝙ iuramētū ſit rectū. vnū ex parte ipſiꝰ reide qua iurat̉: ⁊ ſic reꝗͥritur veritas ꝑ quā vox ſiue dictūrei adequat̉: alias dcm̄ nō eēt ꝯfirmatōe dignū. ⁊ hic ſumit̉ veritas ẜm ꝙ eſt adequatio vocis ad rem. vn̄ v̓itasdebꝫ eſſe in ꝯſciētia: vt firmiter ſciat ita eſſe: alias ſi tm̄credat nō debet de cōſciētia: ſed tm̄ de credulitate iurare Aliud reqͥrit̉ ex parte cauſe ꝓ qͣ iurat̉. ⁊ ſic reqͥrit̉ iuſtitia: alias nō eſt debita neceſſitas. dꝫ .n. id qd̓ iurat̉ eſſelicitū ⁊ honeſtū. Tertiū reqͥrit̉ ex parte iurātis: ⁊ ſic reꝗrit̉ vt cū diſcretiōe iuret: alias nō adhibet̉ debita cautela. ⁊ ſic eſt iudiciū ⁊ ꝯtinet̉ in iudicio ꝙ ſit diſcretio iurātis: debita forma ⁊ euētus: ⁊ tp̄s: ⁊ oīa q̄ ex ꝑte iurātisꝯſiderāda occurrūt. De his dr̄ Hiere. 4. Iurabūt dicitdn̄s in v̓itate ⁊ iuſtitia ⁊ iudicio. Uel dic ꝙ v̓itas reꝗͥrit̉qͣꝫtū ad iurantē: ꝙ .ſ. dicat qd̓ hꝫ in ꝯſciētia. Iuſticia quoad rē iuratā: ꝙ id qd̓ iurat̉ ſit licitū ⁊ honeſtū. Iudiciuꝫreꝗrit̉ quo ad cām q̄ inducit ad iurādū: vt nō iuret ēt ſine nec̄itate ⁊ vtilitate ꝓximi. Itē nota ꝙ qn̄ iuramētū vergit in deteriorē exitū nō debꝫ ſeruari. Poteſt aūtiuramētū in deteriorē exitū vergere dupl̓r. Uno modoqꝛ ab ip̄o pͥncipio hꝫ peiorē exitu: vel qꝛ ẜm ſe eſt malū:ſicut quū aliꝗs iurat ſe adulteriū patraturuꝫ: ſiue qꝛ eſtmaioris bonitatis impedimētū: puta quū aliꝗs iurat ſenō intratuꝝ religionē: vel ꝙ nō fiet clericꝰ: aut ꝙ nō accipiet p̄latōeꝫ in caſu in quo expedit eū acciꝑe: vel ſiꝗdaliud ē ho. Tale enī iuram̄tū eſt a pͥncipio illicitū. differeter tn̄: qꝛ ſiꝗs iuret ſe factuꝝ aliqd̓ pctm̄: ⁊ peccauit iurando: ⁊ peccat iuramētum ſeruando. Siquis aūt iuratſe nō factuꝝ aliqd̓ melius bonū: qd̓ tn̄ facere nō tenet̉:

peccat quid ē iurando inquantū ponit obicem ſpirituiſancto qui eſt boni propoſiti inſpirator: tn̄ non peccat iuramētum ſeruādo: ſed multo melius facit ſi nō ſeruet.Alio modo vergit ad deteriorē exitū ꝓpter aliꝗd qd̓ denouo emergit: qd̓ nō fuit p̄meditatū: ſicut patet in iuramēto herodis ꝗ iurauit puelle ſaltāti ſe datuꝝ qd̓ petiſſet. hoc .n. iuramētū poterat a pͥncipio eſſe licitū intellecta debita conditōe .ſ. ſi peteret qd̓ dare deceret: ſed impletio iuramēti fuit illicita. vn̄ Ambro. dicit in libro deofficijs. Eſt cōtra officiū nōnūqͣꝫ ꝓmiſſum ſoluere ſacramentū: ſicut Herodes ꝗ necem ſancti Ioānis baptiſtep̄ſtauit ne ꝓmiſſuꝫ negaret. Uolo etiā te ſcire ꝙ qn̄nō eſt eadē iurātis ītētio ⁊ eius cui iurat̉: ſi hoc ꝓuenitex dolo iurātis: debet iuramētū ſeruari ẜm ſanu intellectū eiꝰ cui iuramētū preſtat̉. vn̄ Iſi. dic̄. Quacunqꝫ arteverboꝝ ꝗs iuret: deus tn̄ ꝗ cōſciētie teſtis eſt ita hoc accipit: ſicut ille cui iurat̉ ītelligit. ⁊ ꝙ id ītelligat̉ de doloſo iuramēto pꝫ ꝑ id qd̓ ſubdit̉. Dupl̓r reus fit: ⁊ ꝙ nomen dei in uanū aſſumit: ⁊ ꝓximū dolo capit. Si aūt iurans dolū nō adhibeat: obligat̉ ẜm ītentōeꝫ iurātis. vn̄Grego. 27. mora. Humane aures talia verba noſtra iudicāt qͣlia foris ſonāt. dīna v̓o iudicia talia foris audiūtqualia ex intimis ꝓferunt̉. vide in periurus.us iuris dr̄ a iubeo. bes. qꝛ iubet: ⁊ eſt ius lex humana.phas lex diuīa. trāſire aūt ꝑ agꝝ alienū phas eſt. ius v̓onō eſt. itē ius dr̄ eſſe lex ſcripta. iteꝫ leges humane ſuntiura diuīa ſunt. iteꝫ ius generale eſt. lex eius ſpecies. ⁊ caret hoc nomē ius gtō datiuo ⁊ ablatiuo pluralibꝰ quantum ad vſum ẜm Pugu. ⁊ differt ius a iuſtitia: vt dicaꝫin iuſtitia. Et ſcias ꝙ ius īuenit̉ in alijs ſignificatōibus.vn̄ verſus. Ius aqua: ius rectū. ius dr̄ eſſe poteſtas. itemius prophanū dicit̉ brodiū vel aqua in qua coquūt̉ carnes porcine: que prophane ſunt iudeis. Et dicūt quidaꝫius iuris pro lege: vel poteſtate: vel rōne per ris. ſed iusiutis per t. ꝓ aqua vel brodio: ſed Priſ. nō facit iſtā differentiaꝫ. vnde in ſexto libro dic̄. Ius ablatas. ⁊ additaris. fit gtūs vt ius iuris: vt neutra monoſyllaba īus. deſinētia. Mihi aūt videt̉ ꝙ ꝓ brodio facit gtm̄ in tis. vtius iutis: ſicut ex vulgari aliquoꝝ ſonat. vnde verſus.Ius iuris mando: ius iuris in agmine pando.uſiurandum. di. neutri ge. i. iuriſiuratio.uſta. a iuſtū deriuat̉ pluraliter hec iuſta iuſtorū .i. exeꝗemortuoꝝ: qꝛ iuſtum eſt vt homo homineꝫ: cinis cinerēſepeliat. vn̄ Ouid. Iniuſta iuſte peregi.uſtitia. a iuſtus iuſti addita cia fit hec iuſticia. cie. Et eſtiuſtitia ꝯſtās ⁊ ꝑpetua volūtas reddēs vnicuiqꝫ qd̓ ſuūē. ⁊ differt ius a iuſticia: qꝛ ius ē ars eꝗ ⁊ boni: ſꝫ iuſtitiaeſt ꝯſtās ⁊ ꝑpetua volūtas. vel eſt virtꝰ tribuēs vnicuiqꝫqd̓ ſuū ē. itē omne ius ē iuſtitia: ſed nō ecōuerſo. Itē iusdr̄ in re. ſed iuſtitia in actu ⁊ exercitio vel oꝑatiōe. vn̄ ⁊dr̄ iuſticia qͣſi iuris ſtatꝰ vl̓ ſtatio: qꝛ ꝑ iuſticiā ſtat ius. .i.exercet̉. ⁊ ē etymo. Et ſicut dixi ī formido facile deuiata iuſticia ꝗ in cauſis nō deū: ſed hoīes formidat.uſtifico. cas. caui. care. verbum actiuum .i. iuſtum facio.⁊ componitur a iuſtus ⁊ facio. cis. ⁊ cor. fi.uſtitiū. a ius ⁊ taceo cōponitur hoc iuſtitiū. tij .i. taciturnitas iuris ⁊ ceſſatio. vn̄ iuſtitiuꝫ cōponit̉ a ius ⁊ ſtatio:inde iuſtitiū qͣſi iuris ſtatio .i. iuris ceſſatio. tūc enim iusſtat .i. ceſſat quū nō exercet̉. vl̓ iuſtitiū qͣſi iuris ſtatio .i.iuſtitia q̄ eſt iuris ſtatio: qꝛ ꝑ iuſtitiā ius ſtat .i. non exercet̉. Luca. in. 2. Ferale per vrbem iuſtitium.uſtus. a ius dr̄ iuſtꝰ. ſta. ſtū. ⁊ dr̄ iuſtus qͣſi ius tuens veltenēs .ſ. ꝗ ius cuſtodit. ⁊ ẜm legē viuit. ⁊ eſt etymo. ⁊ cōparat̉ iuſtꝰ. ſtior. ſimus. vn̄ iuſte. ſtius. ſime. aduer. Iuſtꝰꝯpōit̉ vt iniuſtꝰ .i. nō iuſtꝰ. vn̄ hec iniuſtitia. tie. ⁊ differtiuſtus ab equo: qꝛ iuſtus ex lege eſt: qͣſi ius cuſtodiens.