Druckschrift 
Catholicon
Seite
50r
Einzelbild herunterladen
 

ParsIIII.De troꝑis

ribi gratā. Aut in re turpi verbis nō turpibꝰ vti. ⁊ vt dicitPug. peri qd̓ eſt circū ꝯponit̉ cū fraſis qd̓ eſt locutio: īdeperifraſis .i. circūlocutio. cū vna res pluribꝰ v̓bis ſignificatur ⁊ d̓ſcribit̉. ⁊ in rhetorica iſte modus loquēdi dr̄ circūlocutio. Et ſcias ꝙ perifraſis q̄ fit in or̄one differt ab antonomaſia ⁊ epitheton q̄ fiunt in dictiōe. Itē hec obliqueordinant̉ ad laudē vel vituperiū: illa v̓o directe.eſt quedā trāſcenſio v̓boꝝ ordineꝫIperbalon turbās. Cuius ꝗn̄qꝫ ſunt ſpēs .ſ. iſterologia vel iſteronproterō: anaſtrophe: parētheſis: themeſis: ſyncreſis. ⁊ dr̄ ab iper qd̓ eſt ſupra ⁊ baton qd̓ eſt maͣqͣſi trāſcēdens loquendi maͣm. ⁊ excuſat pleonaſmon. velẜm Pug. dr̄ vel cōponit̉ ab iper qd̓ eſt ſuꝑ: ⁊ batin qd̓ eſtgradus: ⁊ inde hec iperbaton .i. longa ⁊ ſupergrediens cōſtructionis vel ſententie tranſcenſio .ſ. cum verbum autſententia ordine commutatur.Iſterologla his ordo mutatus: vt Torrere pavel iſteronproteron eſt ſnīe cū verrant flāmis ⁊ frāgere ſaxo. Qd̓ ſic ītelligas. Iſterologia ēmutatus ordo ſnīe cuꝫ v̓bis: vt in p̄dicto exēplo. Torrereparāt ⁊c̄. Primo enim ſolet in mola frāgi triticū: ⁊ poſteatorreri .i. flāmis coqui. Ergo ⁊ ſenſus ⁊ v̓ba ꝯfundunt̉. ItēUirgilius. Moriamur ⁊ in arma ruamus. Iteꝫ Nutrit ⁊peperit. Itē ⁊ vomit ⁊ potat. Itē pſalmꝰ. Hic accipiet bn̄dictionē a dn̄o ⁊ miſericordiā a deo ſalutari ſuo. Nam vtpicit Beda. Prius dn̄s miſerādo iuſtificat impiū: ⁊ ſic benedicēdo ornat iuſtū. Or̄ aūt iſterologia ab iſter qd̓ eſt vl̓timus: ⁊ logos qd̓ eſt ẜmo: qͣſi ẜmo vltimus .ſ. p̄poſterusUel dr̄ ab iſteron qd̓ eſt poſt ⁊ logos qd̓ eſt ẜmo: inde iſterologia .i. p̄poſterus ẜmo. Sed iſteronproteron dr̄ ab iſteron qd̓ eſt ordo: ꝓterō qd̓ eſt p̄poſteratio qͣſi ordo p̄poſterus. vel dr̄ ab iſter qd̓ eſt vltimus: ⁊ ꝓthos qd̓ eſt primuꝫ:quaſi pro vltimo primū. ⁊ pro primo vltimum. Iſteronproteron eſt ſentētia ordine mutata .ſ. cōuerſio recte ſnīe.Iſteron enim interpretat̉ videre: proteron conuerſio: vtdicit Dug. Uide in iſterologia.Anaſtrop Italiam cōtra pro cōtra italiam.eſt verboꝝ tm̄ ordo p̄poſterus: vtQuotienſcūqꝫ ſenſu integro permanēte verba tm̄ mutātur anaſtrophe dicit̉. vt Italiaꝫ cōtra. Debuit .n. dici. Cōtra italiam: eo ꝙ p̄poſitio ſemꝑ debet p̄poni. Sil̓r in iob.Quāobreꝫ ego deprecabor dn̄m: pro ob quā rem. vn̄ doctrinale. Dictio ſi ſubſit cum ſit p̄cedere digna: Fiet anaſtrophe ſic ſurgit mare littora cōtra. Et dicit̉ ab ana qd̓ ēſurſum: ⁊ trophos qd̓ eſt cōuerſio: qͣſi recti ordinis cōuerſio. vel ab ana qd̓ eſt re ⁊ ſtrophos qd̓ eſt miſſio: qͣſi retromiſſio: qꝛ qd̓ deberet preponi retromittit̉. Uel dr̄ ab anaqd̓ eſt re ⁊ ſtrophos qd̓ eſt ꝯuerſio: inde anaſtrophe: ideſtretro conuerſio. Uide in ſuo locoParentheſis eſt īterpoſita rōcinatio diuerſeO ſnīe: vt Eneas: neqꝫ enī patriuscōſiſtere mētem Paſſus amor: rapidū ad naues p̄mittitachatē. ẜm Bonatū. Quotiēs ſnīa inchoat̉: eiqꝫ interponitur q̄libet ratiocinatio parentheſis ē: vt in p̄dicto exēpleDebuit enim dicere. Eneas rapidū achatē p̄mittit ad naues: ⁊ ſic demū ſubiūgere. Neqꝫ enī patrius amor paſſuseſt cōſiſtere mentē. Item apl̓us ad Galathas. Cum vidiſſent gr̄am que data eſt mihi: qui enim operatꝰ eſt petro inapoſtolatu operatus eſt ⁊ mihi inter gētes: iacobꝰ cephas⁊ ioānes dexteras d̓derūt mihi ⁊ barnabe ſocietatis. Ul̓parētheſis ē ſentētie interpoſitio: qua ex medio remota:integer ſermo perdurat: vt Dij ceptis: nam vos mutaſtis⁊ illas: aſpirate meis: ⁊ dicit̉ a para quod eſt inter: ⁊ theſis quod poſitio: quaſi interpoſitio.Themeſis ſectio vna dictiōe vel pluribus īterieeſt vnius cōpoſiti aūt ſimplicis verbi

ctis: vt Septem ſubiecta trioni. Hoc compoſituꝫ nomenſeptētrion diuidit̉: ⁊ interponit̉ vna dictio .ſ. ſubiecta: vtSepteꝫ ſubiecta trioni: pro eo qd̓ ē ſub̓ta ſeptētrioni. Un̄Doctrinale. Hat themeſis binas ī partes dictio ſecta. Eſboree regio ſeptem ſubiecta trioni. Iteꝫ. Saxo cere comminuit brum: pro cerebrum. Et diuidit̉ hoc ſimplex verbum .ſ. cerebrum: ⁊ dictio vna interponit̉ .ſ. cōminuit. ItēMaſili portabāt iuuenes ad littora tanas. Hic ſimplexverbum diuidit̉ .ſ. maſilitanas .i. maſilie populus: que eſtvrbs gallica diuidit̉: ⁊ plures dictiōes interponunt̉ .ſ. portabant iuuenes ad littora. Hec tropi ſpēs vt dicit Bedanō facile in ſcripturis ſanctis que ex hebreo vel greco ſermone trāſlate ſūt pōt īueniri. ⁊ eſt hō. Diero. que genuitſolymis dauidica ꝓles. Hoc ē hieroſolymis. Et dr̄ themeſis a themos qd̓ eſt diuiſio vel ſectio. Diuidit̉ eniꝫ ſiue ſecat̉ vna dictio ab alia ꝑ ea q̄ īterponunt̉. Uel dr̄ a teneotenes: ⁊ hec memeris qd̓ eſt diuiſio. qͣſi tenēs diuiſionē.eſt iperbaton ex omni parte cōfuſus:SyncreſS yt Tris nothus arreptas in ſaxa latetia torquet. Saxa vocant itali medijs q̄ in fluctibꝰ aras.Eſt enim ordo. Tris .ſ. naues arreptas: nothus. i. ventus.in ſaxa torquet: que ſaxa in medijs fluctibus latētia italivocāt aras ẜm Bonatum. Item. Ilos virtute lauat ꝗ labem lachrymis ornat. Et eſt ordo. Ille qui lauat labemlachrymis ornat nos virtute. Et dr̄ a ſyn qd̓ eſt con: ⁊ creſis qd̓ eſt fuſio: quaſi ꝯfuſio. Uel dr̄a ſyn qd̓ eſt con: ⁊ chaos cōfuſio. Ibi enim ordo ſentētie verborūqꝫ ſimul ꝯfundit̉: ⁊ qꝛ fit in permutatione ordinis duarum dictionum:⁊ vtraqꝫ excuſat cacephaton.eſt dictio fidem excedens augēdi miIperbole nuēdiue cauſa. Augēdi: vt Iſte eſt niue cādidior: aquilis velocior: leonibus fortior. Minuēdiue: vt Terrebit te ſonitus folij volantis. ⁊ Denigrata eſtſuper carbones facies eoꝝ. ⁊ Iſte eſt tardior teſtudine.Un̄ Doctrinale. Tranſcenſus veri manifeſtus iperbolefiet: ⁊ dr̄ ab iper quod eſt ſupra ⁊ bole quod eſt ſententiavel fides: quaſi ſupra ſentētiam vel fidem ⁊ excuſat tapinoſim. Hic tropus vocat̉ a Tullio ſuꝑlatio: ⁊ cōtrariaturhuic tropo liptote: de qua infra dicam.eſt tropꝰ quo ſignat̉ aliud qͣꝫ dicit̉: vtAllegorla Eſtiam tepus equū firmantiū ſoluere colla. Uirgilius enī cum de hoc diceret: nō vere dicebat ſoluēda fere colla equoruꝫ ſed carmē finiendū ſignificabat. Itē in euāgelio Ioan. 4. Leuate oculos veſtros⁊ videte regiones: qꝛ albe ſunt iam ad meſſem. Hoc eſt ītelligite: qꝛ populi iam parati ſunt ad credēdū. Et vocat̉hic tropus a Tullio permutatio: ⁊ dicit̉ ab alleon qd̓ eſtalienuꝫ ⁊ logos qd̓ eſt ſermo: vel gore qd̓ eſt dicere. vndeallegoria .i. alieniloquiū: cū aliud ſonat ⁊ aliud intelligit̉p̄cipue oppoſituꝫ. ⁊ iō allegoria differt a metaphora: vbilicet aliud: non tamen ſignatur oppoſitum. De hoc require infra in quinta parte in ſuo loco. Item infra poſt antiſmos. Huius multe ſunt ſpecies. ex quibꝰ eminent ſepteꝫ.ſ. ironia: antifraſis: enigma: carientiſmos: paroemia: ſarcoſmos: antiſmos.eſt tropus ꝑ ꝯͣrium qd̓ conat̉ on̄dēs .i. tropIFONa on̄dens id ꝑ ꝯͣrium qd̓ conat̉ .i. vult: vt ī li.Regū. Clamate voce maiori. Deꝰ enī baal forſitā loquit̉vel in diuerſorio eſt: aut dormit vt excitet̉. Hāc niſi grauitas ꝓnūciationis iuuerit ꝯfiteri videbit̉ qd̓ negare cōtēdit ẜm Honatū. Pug. enim dicit. Ironia eſt ſnīa pronūciationi ꝯͣrium hn̄s intellectū .ſ. ſic laudans vt vitupera.re intelligat̉. ⁊ dr̄ ab iron qd̓ eſt ꝯͣrium: ⁊ onoma nomē: qꝛfacit ꝓnūciationē ꝯͣriam ītellectui. vel dr̄ ab iron qd̓ eſteleuatio. debet enim fieri cū quadā eleuatiōe vocis: vn̄ aTullio vocat̉ exclamatio. ⁊ ẜm quoſdā quādocūqꝫ eiſdē

g 2