Pars III. ¶De caſibustertie decli.
¶ O1declinatiōes ꝓdu. hāc terminationē eiuſdē caſus. ¶ Oꝫvo ſcire ꝙ in ꝗbuſdā pares hꝫ gtūs tertie declīatiōis ſuontō ſyllabas. In ꝗbuſdā vna. in alijs duabꝰ ſyllabis vincat: vt pares ꝗdē hꝫ in noībꝰ ī e. deſinētibꝰ cor. vt hoc mare huiꝰ maris. ⁊ in ꝗbuſdā in er. vel ī es. vel ī is. taꝫ cor. qͣꝫꝓdu. exeūtibꝰ: vt hic pr̄ huius pr̄is: hic verres huius verris: hec cedes huius cedis: hic collis huius collis: hec vishuius vis: hec auis huius auis. In alijs aūt oībꝰ eiuſdemdeclīatiōis noībus vna ſyllaba ſuꝑat ntm̄ gtūs: vt ſcemaſcematis: cōſul cōſulis: pecten pectinis: baccar caris. lis litis: apex apicis. Excipit hec caro huiꝰ carnis in quo pareshn̄t ſyllabas gtūs ⁊ntūs: ⁊ ſenex ſenis. ſupellex ſupellectilis: in quo duabꝰ ſyllabis vīcit gtūs noīatiuū. hō quoqꝫnoīatiuū ꝗdā ſil̓eꝫ gtō ꝓtulerūt: ⁊ oīa q̄ a capite cōpoſitaſunt: q̄ in pͣs. deſinūt: ſil̓r habēt duabꝰ ſyllabis minꝰ ī ntōqͣꝫ in gtō: vt anceps pitis. bicep̄s bicipitis: cēticeps pitis. q̄veteres ī es ꝓferētes: ſꝫ regulā declīabāt: ancipes pitis.bicipes pitis. cētipes pitis. ſicut hoſpes pitis. ſoſpes pitis.Iuniores v̓o gaudētes breuiloꝗo ꝑ ꝯciſionē eā ꝓtulerūt.qd̓ ⁊ ī alijs dictiōibꝰ feciſſe īueniunt̉: vt dic. duc̄. fac. ⁊ fer.ꝓ dice. duce. face. ⁊ fere. necnō etiā vtōs ī ius terminātium ꝓprioꝝ noīuꝫ: vt virgili ꝓ virgilie dicētes. ¶ De formatiōe aūt ⁊ accētu gtī tertie declīatiōis multa vtilia ſupradixi ī ſcd̓a parte: vbi egi de accētu medie ſyllabe: ſiuepenl̓. ſyllabe. ¶ Nlota ꝙ gtūs tertie declīatiōis terminatur in is cor. vt dixi: lꝫ figurate aliqn̄ terminet̉ in i. vndevſual̓r dr̄: lex moyſi ꝓ moyſis. Itē achilli īuenit̉ ꝓ achillis: ſicut ꝓbat Priſ. in. 5. li. vbi agit de noībꝰ deſinētibusin es ꝓductā ⁊ introducit iſtū verſuꝫ Uirgilij in. i. Enei.Troas reliꝗas dānaū atqꝫ īmitis achilli. greca ēt q̄dā ī i.quedā ī oy. ꝗdā ī os termināt gtm̄: ⁊ p̄cipue patronomicafeminina. ¶ De datiuo tertie declinationis.tertie declinatiōis naſcit̉ a gtō abiectaOatluus s. ⁊ ꝓdui. vt hoc mare: maris: mari. Inueniunt̉ poete rariſſime in grecis noībus que apud grcos in i. cor. termināt ſupradictū caſuꝫ: ipſi quoqꝫ eū corripiētes. Statius in .i. achilleidos. Palladi littore celebrabat ſchyros honorē. ¶ De actō tertie declinatiōis.tertie declinationis fit is gtī mōAccuſatiuus in emmō in im cōuerſa: vt huiusſolis: hūc ſolē: huius tyberis: hūc tyberiꝫ. ¶ Nā ſcire debes ꝙ actūs ſingularis tertie declīatiōis qn̄qꝫ in em̄ tm̄:qn̄qꝫ in im tm̄: qn̄qꝫ in em̄ ⁊ in im ſimul. Actus deſinēs inem̄ in maſ. ⁊ ī fe. ⁊ cōi genere: format̉ a gtō ſingulari is inem̄: vt pr̄is pr̄em. Quedā tn̄ greca faciūt actm̄ in em̄ ⁊ ina. vt aerē vel aera. Itē quedā greca deſinētia in is habentia pares ſyllabas in ntō ⁊ gtō caſu ſingulari faciūt accuſatiuū ſingularē in im tm̄: vt tigris tigrim. Iſta nouē noīalatina faciūt actm̄ in im ⁊ in em̄: ⁊ ꝯtinent̉ in iſtis duobverſiculis. Eſt clauis nauis puppis turriſqꝫ ſecuris. Ueſtis auis peluis facit em̄ ſil̓ im quoqꝫ febris. Iſta ꝗnqꝫ nomina latina faciūt actm̄ in im tm̄: qͥ cōtinent in hoc v̓ſiculo. Im tm̄ faciūt hec quartū noīa caſuꝫ. Uim buriꝫ tuſſim maguderimqꝫ ſitim. Cetera latina noīa faciūt accuſatiuū in em̄ tm̄. ¶ Scire etiā debes ꝙ ſicut dicit Priſin. 7. li. vbi agit de actō tertie declinatiōis: nō pōt ab aliontō niſi in is deſinēte ī im actūs ꝓferri: ⁊ poſt pauca ſubdit priſ. In grecis aūt noībꝰ frequēter inuenimꝰ auctores tam in hac qͣꝫ in alijs declinatiōibus grecos plerūqꝫſeruātes actōs: vt titana: ſyrena: toraca: lāpada. ꝓ titaneꝫ:ſyrenē: toracē lāpadē: qͣꝫuis plautus hanc lampadā dixit:Tene inquit hāc lampadā: īmo ego hāc tenebo.¶ De vocatiuo tertie declinationis.Uocatiuus vt cicero: hic cōſulo ciceroro cōſulin tertia declinatiōe ſil̓is ē ntō ſuo:Inueniunt̉ tn̄ greca q̄ vocatiuū grecū ſeruāt: vt tibris: o
32tibri: pallas: o palla. Uir. in. ii. Quū ego nō alio digner tefunere palla. ¶ De abltō tertie declinatiōis in i.tertie declīatiōis ī alijs ꝑ e. cor. ī alijsAblatiuus ꝑi. ꝓdu. ī alijs ꝑe. ⁊ ꝑ i. ꝓfert̉. Sex regule aſſignant̉ de noībꝰ tertie declīatiōis faciētibꝰ ablatiuū in i. tm̄. ¶ Prima hec ē. In i. faciūt ablatiuū neutraq̄ ī e. cor. deſinūt ⁊ ſūt appellatiua: vt hoc mare ab hͦ mari: ⁊ ē ſil̓is huiuſcemōi abltūs ſuo dtō huic mari ab hͦ mari. Uetuſtiſſimi tn̄ ſolebāt ho noīuꝫ ablatiuū ēt ī e. ꝓferre. Qui. ī. 5. faſtoꝝ. Cur tibi ꝓ libitis claudūt̉ rhete leōes.Rhete dixit ꝓ rheti. Excipit̉ gauſape qd̓ fac̄ ablatiuū ine. Hora. ī. 2. ſer. His vt ſublatis puer alte cinctus acernāGauſape purpureo mēſā ꝑterſit ⁊ alter. vn̄ Perſiꝰ. Quaſi in e. tm̄ d̓ſinēte ſupradicti noīs abltō gauſapa dixit pluralē nō gauſapia. Iā chlamydes regū: iā lutea gauſapa captis. Antiꝗſſimi tn̄ ⁊ hic gauſapes: ⁊ hec gauſapa: ⁊ hͦ garſape: ⁊ plurale neutri hec gauſapa: qͣſi antō hoc gauſapuꝫꝓtuliſſe īueniunt̉. vn̄ Caſſiꝰ ad mecēnatē. Gauſapo purpureo ſalutatꝰ. Seneca Ouidiū ſeq̄ns. Gauſapa ſi ſūpſitgauſapa ſūpta ꝓbet. Propͥa deſinētia ī e. ſil̓eꝫ hn̄t ntūmabltō: vt hͦ p̄neſte: ab hͦ p̄neſte: hͦ plāitale abltō ab hͦ plāitale. Uir. ī. 8. Enei. Qual̓ erā cū pͥmā aciē p̄neſte ſub ip̄a.Figurate .n. ad v̓bū reddidit ip̄a: cū ꝓpriū oppidi neutrūe. ¶ Scd̓a regula hͨ ē ꝙ illoꝝ abltus in i. terminat̉ neutroꝝ q̄ in al. deſinūt: vt hoc tribunal ab hoc tribunali: vl̓ceruical: ab hoc ceruicali: ſi aūt ſūt maſ. ge. faciūt in e. ablatiuū: vt hoc hānibal ab hoc hānibale: h̓ ſal. ab hoc ſale.¶ Tertia regula ē. In i. ſil̓r faciūt abltm̄ q̄ in ar. d̓ſinūtneutra: ⁊ in obliꝗs caſibꝰ ꝓdu. a. penl̓. vt hoc calcar caris.ab hͦ calcari: lucar caris: a lucari. ſi aūt ſūt maſ. ge. faciūtabltm̄ in e. tm̄: vt h̓ ceſar: ab hoc ceſare. Itē ſi ſint neutra⁊ cor. a. penl̓. faciūt abltm̄ in e. ſil̓r: vt hͦ nectar ctaris: abhoc nectare: hͦ iubar baris: ab hͦ iubare. ¶ Quarta regula ē. Maſculina vel cōia in er. vl̓ in is. d̓ſinētia ſi faciūt īe. neutra: abltm̄ in i. efferūt: vt h̓ pedeſter: hͨ pedeſtris: hꝰpedeſtre: ab hoc ⁊ ab hac ⁊ ab hoc pedeſtri: ſaluber ſalubris ſalubre: ab hoc ⁊ ab hac ⁊ ab hoc ſalubri. Uirgi. in. i.geor. Balātūqꝫ gregem fluuio merſare ſalubri. hic celer.hͨ celeris ⁊ hoc celere: ab hͦ ⁊ ab hac ⁊ ab hͦ celeri. Marcus cato de re militari. Satis celeri ſi ſint tꝑe. Lucanꝰ inodiſſa. Ac celer haſta volēs ꝑrumpit pectora ferro. Itē h̓⁊ hͨ vtilis ⁊ hoc vtile: ab hoc ⁊ ab hac ⁊ ab hoc vtili. Sciēdū tn̄ ꝙ ſi īueniant̉ ꝓpria appellatiuis ſil̓ia in i. faciētibabltm̄: illa ꝑ e. ꝓferūt eū: vt iuuenal̓ ꝓpriū abltm̄ a iuuenale: ſil̓r martialis abltō a martiale: ⁊ ſic de alijs ꝓprijsnoībꝰ in is. d̓ſinētibꝰ ꝯſil̓ibꝰ ītelligas. ſi aūt ho noīa ſil̓iaadiectiuis ſint appellatiua faciūt in i. tm̄ abltm̄: ſiue ſintadiectiua ſiue ſubſtātiua: vt cardinal̓ ānalis: ſcholaris: vitalis: iuuenal̓: vocalis ⁊ ho. ¶ Quīta regula ē. Noīa greca ſeu latina faciētia actm̄ in im tm̄: termināt abltm̄ in i.vt tiberim a tiberi: pariꝫ a pari: caribdim a caribdi: rigriꝫa tigri: tuſſiꝫ a tuſſi. viꝫ a vi. Iuue. ī. 5. Seua dignū feraqꝫcaribdi. ¶ Sexta regula eſt. Noīa mēſiū in is. vel in er.deſinētia faciūt abltm̄ in i. tm̄: vt ꝗntilis a ꝗntili: aprilisaprili: ſeptēber ſeptēbri: octuber ab octubri: vl̓ october ꝑo. ẜꝫ quoſdā. Iuuenalis in. 3. Pallere ⁊ vinū toto neſciredecēbri. Pn̄t tn̄ ēt ⁊ cōia eē. vn̄ kalēdas ſeptēbris dicimp̄terea ſimplex eoꝝ ſil̓r īuenit̉ faciēs abltm̄ in i. vt ab īber imbri. īuenit̉ ēt in e. vn̄ Thobias. Fetꝰ vnda rigat imbre madēte genas. Patria ēt in is. vt ianuēſis bononienſis in i. de ſinut: vt ianuēſis enſi. bononiēſis enſi. Sꝫ ẜmHug. hō noīa patria vel gētilia ſemꝑ ſūt adiectiua: hic ethec pariſiēſis ⁊ hͦ enſe: lꝫ ſubſtātiuent̉ ī maſ. ⁊ fe. genere:vt habes h̓ in dictis: ⁊ ẜm hoc faciūt ablatiuū in i. tm̄: qꝛneutrū eoꝝ in ntō deſinit in e. ⁊ hoc teneas. Bipēnis cōseſt: ⁊ hꝫ ēt neutrū in e. ⁊ ideo ablatiuū bipēni facit.