Druckschrift 
Catholicon
Seite
19r
Einzelbild herunterladen
 

ParsIII. De comparaliū

19

Parsnus habent .i. ante nus. De quibus tales dant̉ regule.Poſſeſſiua deſinentia in i. ante nus.in er ſi ſint ſcd̓e declinatiōis ⁊ in usDeſinentia )ſonāte an̄cedēte eiuſdē declinationis exceptis in cus ſupra duas ſyllabas: vl̓ ī culus: de ꝗbpauloan̄ docuimꝰ: ⁊ in um deſinētia ꝓpͥa ſi. faciūt deriuatiua ī nus terminātia i. lōgā hn̄t an̄ penl̓. vt auſter auſterinꝰ: adulter adulterinꝰ: libertꝰ lib̓tinꝰ: diuus diuinus: rufus rufinꝰ: mācus mācinꝰ: ꝑuſiū ꝑuſinus: canuſiū canuſinus. Excipiunt̉ ab humꝰ humanꝰ: a mūdo mūdanꝰ: a xp̄oxp̄ianꝰ: ⁊ a pagus paganꝰ: ⁊ a pͥſcus p̄ſcianus: ſꝫ hoc magisa pͥſcio videt̉ eē deriuatū: dn̄s ēt facit dn̄icꝰ. nā ꝙ a taurominio taurominitanꝰ dicimꝰ: ſeꝗmur grecos ꝗ taurominites dicūt. Gētilia enī apud grecos in tes deſinētia: mutata es in a. accipiūt nus cū in hāc formā veniūt: vt taurominites taurominitanꝰ: metropolites metropolitanus.Itē .i. lōgā ẜuāt oīa q̄ a noībꝰ mutoꝝ aīaliū cuiuſcūqꝫ ſintdeclinatōis deriuant̉ in hāc forma: vt aper apri aprinus:caper capri capͥnꝰ: taurꝰ tauri taurinꝰ: ferꝰ vel fera ferinꝰ:lepꝰ leporis leporinꝰ: formica formicinꝰ: hirūdo hirūdinꝰaꝗla aꝗlinus: muſtela muſtelinꝰ: qͣꝫuis in a. deſināt: tn̄ nōhn̄t a. an̄nus ī d̓riuatiuis. itē leo leonis leoninꝰ: v̓uex. cisveruecinꝰ: ouinꝰ quoqꝫ ab oue: ſuinꝰ a ſue: nā ouilla ⁊ ſuilla diminutiua ſūt. In nus enī deſinētia vl̓ in naͣ vl̓ in nū.ſi faciūt diminutiua abiecta .n. duo aſſumūt l. vt vnꝰ vllꝰvna vlla: vnū vllū: vinū villū: geminꝰ gemellus: geminagemella: geminū gemelluꝫ: ſic gͦ ſuina ſuilla: ouina ouilla.Inueniunt̉ q̄dā in tinus penl̓. corripiētia .ſ. q̄ a primitiuisnō hn̄t t. vt diu diutinꝰ: cras craſtinꝰ: horno hornotinꝰ: prius pͥſcus pͥſtinꝰ. Nā ꝯſtātinꝰ ⁊ clemētinꝰ. a pͥmitiuoꝝ gtīshn̄t t. ⁊ matutinꝰ a matuta q̄ aurora ītelligit̉. Medieſtinus aūt a medio ⁊ ſtādo vel tenēdo ꝯponi videt̉. Fiſcinaquoqꝫ cor. penl̓. qūo fuſcina. Cur gͦ piſcina ꝓducit̉: qꝛ hocſine dubio deriuatū ē a piſce ⁊ fiſcina an a fiſco: an fiſcusa fiſcina: an neutꝝ a neutro deriuet̉ dubiū ē. nā nec fuſcinaa fuſco: nec pagina a pago: nec mutina a muto: nec ariminū ab arimo ſūt deriuata: cū ſint pͥmitiua penl̓. cor. Siaūt in er deſinētia tertie ſūt declinatiōis: vel ī ius faciūtgenitiuū accepta nus: ip̄entūs facit d̓riuatiuū: vt ver vernus: pr̄ pr̄nus: vt dixi ſupra. Itē deſinētia in ia n. an̄cedente: mutāt ia in us ⁊ faciūt deriuatiua: vt hiſpania hiſpanꝰlauinia lauinꝰ: vt dixi ſupra vbi egi de poſſeſſiuis deſinētibus in nus. Si v̓o an̄ ia aliā: nō .n. habuerīt ꝯſonātē .i. lōgēhn̄t ab eis poſſeſſiua deriuata an̄ nus: vt placētia placētinus. Anagnia quoqꝫ: qꝛ g. an̄ n. hꝫ anagninꝰ fac̄. ſil̓r alexādria alexādrinꝰ: numātia numātinꝰ: aricia aricinꝰ. Itē vtdixi ſupra ī cus deſinētia ſi ſūt diſſyllaba nō hn̄t a. an̄nuseoꝝ poſſeſſiua: ſꝫ ſūt ſine a. vt mācus mācinꝰ: lacꝰ lacunaporcꝰ porcinꝰ. Itē poſſeſſiua veniētia a noībꝰ tertie declinatiōis deſinētibꝰ in e. hn̄t i. ꝓductā an̄ nus: vt mare marinꝰ: p̄neſte p̄neſtinꝰ: ⁊ ab alijs q̄ pares hn̄t ſyllabas: tā inntō ⁊ gtō: vt hercules herculis herculinus: verres verrisverrinus: follis follis follinus. In gnus quoqꝫ vel gna vl̓gnū terminātia lōgā hn̄t vocalē penul. vt a rego regnū: abn̄ benignꝰ. a male malignꝰ: ab abiecte abiegnꝰ. itē a pͥuopͥuignꝰ. Inueniunt̉ tn̄ vt ſupra ēt dixi auctoritate veterūvl̓ euphonie cā q̄dā noīa nō obſeruātia p̄dictas regulasvt ligur liguris ligurinꝰ: nō ligurianus: cēſor cēſoris cēſorinus: nō cēſorianus. Egimus de poſſeſſiuis deſinētibꝰ innus. Nūc agamus de poſſeſſiuis deſinētibus in rius. De poſſeſſiuis in ius ſiue in rius.Poſſeſſiua gnētia. Un̄ nota ꝙ ī latīo ẜmōeq̄dā īueniunt̉ in ius ſiue in rius denō ſolū vtimur p̄dictis formis: ſꝫ ēt ꝓprijs ꝗbuſdā latinorū: vt in us vel in a vel ī um. purā an̄cedeteri. vt catilinariꝰ: hereditariꝰ: vxoriꝰ: flataria: p̄tiſanariuꝫ. Et ſcias ꝙ

tiuoPalqͣꝫuis forma ſit poſſeſſiua hec q̄ in rius deſinit: tn̄ diuerſeſignificatiōis noīa in hac forma īueniunt̉. Nā alia ab officijs: vt tabernariꝰ tabellariꝰ hoſtiariꝰ erariꝰ. Alia a dignitatibꝰ: vt p̄toriꝰ p̄fectoriꝰ q̄ſtorius cēſoriꝰ: q̄ tn̄ poſſeſſiuaꝫſignificationē hn̄t. Alia ab alijs rebꝰ in ꝗbꝰ ſunt: vel de ꝗbus ſunt vel qͣs hn̄t. In ꝗbꝰ ſunt dico: vt collariū qd̓ ī collo eſt: mēſoriū qd̓ in mēſa ē: motoriū qd̓ in motū ē: palmariū qd̓ in palma ē: hoc ē in laude. De ꝗbꝰ ſunt: vt frumētaria lex .i. lex d̓ frumēto: ⁊ numularia .i. lex d̓ numis. ⁊ agraria lex .i. lex de agris. Ex his aūt qͣs ꝯtinēt: vt vinaria cella q̄ hꝫ vinū. ⁊ armariū locꝰ in quo arma poſita ſūt ſic̄ violariū roſariū viridariuꝫ. Et ſcias ꝙ qͣꝫuis ſic̄ on̄dimusdiuerſas habeāt ſignificatiōes ſupradicte forme noīa: tn̄maxima pars eoꝝ apud latīos poſſeſſiuoꝝ hꝫ demōſtrationē: iōqꝫ hic īter poſſeſſiuoꝝ ſpēs poſuimꝰ. Nō ē aūthic ignorādū ꝙ ēt in is ⁊ in erterminātiū deriuatiuoruꝫmulta īueniūtur ſignificatōis poſſeſſiue apd̓ nos: vt ciuihoſtil̓: celeſtis: lunaris: caſtrēſis: eq̄ſter: pedeſter: paluſter:quoꝝ qꝛ diuerſe ⁊ varie ſūt forme ⁊ ſignificatiōes: poſteaeas cū reliꝗs ſpēbꝰ denoīatiuoꝝ ꝑ ordineꝫ tractabimus.Nūc de noīe cōꝑatiuo videamꝰ. De cōꝑatiuo.Comparatiuurui ītellectu vel cuꝫ aliquonomē eſt illd̓ qd̓ cū poſitiꝑticipe ſenſu poſitiui magis aduerbiū ſignificat: vt fortior magis fortis: ⁊ vlterior magis vltra qͣꝫ ille qui vltra ē.Fiūt aūt ꝯparatiua a noībꝰ adiectiuis: vt ab albꝰ albior. ēv̓bis: vt a detero deterior. a ꝑticipijs noīal̓r poſitis: vt abīdulgēs īdulgētior: ⁊ ab aduerbijs ſiue p̄pōnibꝰ: vt extraexterior. Et ſciēdū ꝙ ſic̄ dic̄ Priſ. in. 3. li. a. Localia aduerbia ſiue p̄pōnes ex ꝗbꝰ cōparatiua naſcunt̉ noīa: peneſunt hec extra exterior: vltra vlterior. citra citerior: ſupraſuꝑior. īfra īferior: poſt poſterior. ante anterior. prope propior. penitus penitior. Apuleius in primo hermagore. Uiius eſt ei adoleſcens honeſta forma quaſi ad nuptias exornatꝰ trahere ſe in penitiorē partē domus .i. ſecretioremSūt aūt q̄ cōparari pn̄t noīa vel ſcd̓e vel tertie d̓clinationis. Et ſi ſunt ſcd̓e mobilia in. a. faciunt feminina: ⁊ um.neutra. Et vel in er. vel in us deſinūt: ⁊ aſſumētia genitiuo or faciūt ꝯparatiua: cor. tn̄ penl̓. i. vt tener teneri tenerior: niger nigri nigrior. clarus clari clarior. Notādū ēde ſiniſterior qd̓ a genitiuo ſiniſteri videt̉ eē ſcm̄: cum invſu ſiniſtri vbiqꝫ reꝑiat̉. Que aūt veniūt a noībus tertiedeclinatōis formant̉ a datiuo addita or. vt felix felici additaor fit felicior: p̄ter illa q̄ veniūt ab his noībus bonusmalus magnꝰ paruꝰ dexter ſiniſter magnificꝰ multꝰ iuuenis ⁊ amicꝰ ẜm quoſdā q̄ irregulariter ꝯparant̉. Itē habentia vocalē an̄ alterā vocalē ꝯparatiuū nō hn̄t: ſꝫ aſſumūt loco eiꝰ poſitiuū cū magis: vt pius magis pius pijſſimus ⁊ arduꝰ magis arduꝰ arduiſſimus. vn̄ v̓ſus. Regulagrāmatice ꝓhibet certiſſima lege. Ne ꝗs ius vel uus cōparet abſqꝫ magis: vt egregiꝰ pius arduꝰ. ⁊ hoc fit de duebus regulis repugnātibꝰ: qͣrū vna hec eſt. Oē ꝯparatiuuꝫdꝫ ſuꝑare ſuū poſitiuū vna ſyllaba: vt fortis fortior. Aliatalis eſt. I. poſita īter duas vocales vim ſuaꝫ ſeruātes: inſimplici dictōe accipit̉ ꝓ duplici ꝯſonāte: ⁊ tranſit ad ſequētē ſyllabā. vt maior ⁊ peior. Si .n. remaneret vocalisꝯtingeret hiatū ītolerabilē fieri tribꝰ vocalibus iūctis ꝑtres ſyllabas ꝯtinue poſitas nll̓a cōſonāte media: ſic̄ ſi dicamus puor arduior Et ſciēdū ꝙ oīa cōparatīa d̓ſinētia in orcōis ſunt ge. ⁊ mutātia orinus faciūt neutra. excepto vno qd̓ ſolū cū fit a poſitiuo qͣꝫtū ad ſuā voceꝫ fixoẜuauit eius genꝰ h̓ ſenex huic ſeni: hic ſenior: quāuis hocquoqꝫ vetuſtiſſimi cōe accipiētes hic ⁊ hec ſenex proferebant. Pomp. in epigrāmate. Tua amica ſenex ē. Iteꝫ oīacōparatiua in or faciūt ablatiuū in e. ⁊ ī i. vt hic ⁊ hec melior ⁊ hoc melius: abltō ab hoc meliore vel meliori: exce-