¶ Incipit ſumma que vocatur Catholicon edita a fratreIanijsratrum p̄dicatorum.oanpeRoſodia quedam pars grammaticenuncupat̉. Partes ſiꝗdem grammatice ſuntqͣtuor .ſ. orthographia:ethymologia: diaſyntaſtica: ⁊ proſodia. Orthographia dicit̉ ab orthosqd̓ eſt rectuꝫ: ⁊ graphiaſcriptura. Inde orthographia id ē tractatusde recta ſcriptura litteraruꝫ ⁊ ſyllabaꝝ. Ethymologia dicit̉ ab ethymon qd̓ eſt veruꝫ ⁊ logos ſermo. īdeetymologia .i. tractatus de veritate omniuꝫ partiū orationis abſolute. Diaſyntaſtica dicit̉ a dia qd̓ eſt de ⁊ ſyntaſisqd̓ eſt conſtructio: inde diaſyntaſtica .i. tractatus de cōſtructiōe perfecta. Proſodia v̓o dicit̉ a pros qd̓ eſt ad ⁊ odosqd̓ eſt cantus: inde proſodia .i. tractatꝰ de cuiuſlibet dictionis tempore vel accētu. Principaliter aūt in iſto tractatuſiue libro intēdo de proſodia: licet etiā de alijs tribus partibus aliqua hic tangam. Unde tractatus iſte tanqͣꝫ a pͥncipaliori intento: ſi placet proſodia nuncupet̉: vel ſi magisplacet liber iſte vocet̉ catholicon: eo ꝙ ſit cōis ⁊ vniuerſalis. Ualet ſiquidē ad oēs ferme ſcientias. Naꝫ hic de facili inuenit̉ vnde dictiones forment̉ ⁊ deriuent̉: qūo ſcribātur ⁊ proferātur: qualiter exponant̉ ⁊ ethymologizent̉ etconſtruant̉. Inuenies etiā hic multas vtiles queſtiōes naturales theologicas motas ⁊ declaratas. Ordo aūt iſtiuslibri talis eſt. Primo licet pͥncipaliter intendaꝫ de proſodia: tamen qꝛ orthographia eſt quodāmodo via ad proſodiā: agā de orthographia. Scd̓o de proſodia. Tertio deethymologia ⁊ diaſyntaſtica qͣſi mixtim aliqͣ dicā. Beīdeſpāliter de cōſtructione ⁊ ſuis ſpēbus ⁊ partibus: necnō deregimīe ſubiungā. Quarto determinabo de figuris. Quirto de orthographia: ꝓſodia: origine ⁊ ſignificatiōe quarū.dā dictionū que ſepe inueniunt in biblia: ⁊ in dictis ſctōꝝ:⁊ etiā poetaꝝ ẜm ordinē alphabeti ordinate ſubiūgā. Libellū aūt hūc ad honorē dei ⁊ gl̓ioſe v̓ginis Marie: ⁊ beati Dn̄ici pr̄is noſtri: ⁊ oīum ſctoꝝ electoꝝ: necnō ad vtilitatem meā ⁊ eccleſie ſancte dei ex diuerſis maioꝝ meoꝝ dictis multo labore ⁊ diligēti ſtudio cōpilaui. Operis ꝗppeac ſtudij mei eſt ⁊ fuit multos libros legere: vt ex pl̓imisdiuerſos carperē flores: que meliora ⁊ vtiliora ſunt cū beato Hieronymo electurus. Nā ẜm Baſiliū q̄ vtiliora ſuntmādari memorie pͥncipalius meruerūt. Demētia eniꝫ eſtſuꝑuacua addiſcere in tāta tēporis egeſtate. Si alicubi v̓ovox noſtra inſonuit: nō a pr̄nis diſceſſit limitibꝰ. Hoc autēnō p̄ſumēs de viribꝰ ꝓprijs attētaui: cum qͣſi nulle ſint: ſꝫꝯſūmatiōis fiduciā laboriſqꝫ mercedē total̓r in ſamaritano pulſo timore figens: qui ꝓlatis in ꝓcuratione ſemiuiuiduobus denarijs ſuꝑerogāti cuncta reddere eſt ꝓfeſſus.Delectat nos ſane veritas pollicētis: ſꝫ terret īmēſitas laboris: deſideriū hortat̉ ꝓficiēdi: ſed dehortat̉ infirmitasdeficiēdi: quā vincit zelus vtiqꝫ domꝰ dei. In hoc aūt tractatu nō ſolū piū lectorē: ſed etiā libeꝝ correctorē deſidero: dūmodo eius ſit ꝯſciētia inuidētie abſqꝫ veneno. Queſo aūt mēte deuota vt quiſqꝫ hūc librū legerit: apud diſtrictuꝫ iudicē ſolatium mihi ſue or̄onis impēdat: ⁊ omne qd̓in me ſordiduꝫ deprehēderit or̄onibus diluat. Orationisaūt ⁊ expoſitionis virtute collata lector meus in recōpēſatione me ſuperat. Si tamen per me verba accipit: pro mefratre Ioanne Ianuenſi fratrū p̄dicatoꝝ minimo ad deū
preces deuote fundat.¶ De prima parte iſtius operis .ſ. de orthographia.Rima ergo pars iſtiuslibri vt dixi eſt orthographia. Circa quāſic ꝓcedā. Primo nanqꝫ agā de lr̄a. Secūdo de ſyllaba. Tractaturi aūt de littera dicemus de diffinitiōe: diuiſione: diuiOſionis declaratione: mutatiōe: ⁊ recto ordine lr̄arum. FjiiDe littera.diffinitur. Littera ē minima pars cōCittera ſtt poſite vocis. Uel littera eſt vox īdiuidua que ſcribi pōt. Dicit̉ āt littera a lino linis vl̓ a lituris:eo ꝙ antiqui ſcribebāt in ceratis tabulis ⁊ poſtea linebāt.Litteraruꝫ alie ſunt vocales: alie cōſonātes. Uocales ſūtꝗn̄qꝫ .ſ. a. e. i. o. u. Nā y. idem̄ eſt qd̓ i. vocalis. Cōſonantiū q̄dam ſunt ſemiuocales: ⁊ q̄dam mute. Semiuocales ſuntſepteꝫ .ſ. l. m. n. r. s. x. 3. Mute ſunt nouē .ſ. b. c. d. f. g. k. p. q. t.⁊ i. ⁊ u. poſite ante vocaleꝫ in pͥncipio eiuſdē ſyllabe: vt iunō ⁊ venus. I. tamē ſi eſt ꝯſonās anteus: ita remanet abiectaus: vt cuius cui ⁊ pompeius pompen: p̄ter hunc datiuūei: in quo eſt vocalis. Q. ⁊ k. ſunt ideꝫ elementū qd̓ c. H. v̓onō eſt lr̄a ſed aſpiratiōis nota. Liquide ſūt due .ſ. l. ⁊. r. quepoſite poſt mutā in eadem ſyllaba permittunt p̄cedenteꝫvocalem naturaliter longā corripi: vt aſecla ⁊ tenebre. Duplices ꝯſonātes ſunt tres .ſ. i. conſonās poſita īter duas vocales naturaliter. ⁊ x. ⁊ z. ſemper: vt maior dux gaza. Uocales aūt dicunt̉ qꝛ per ſe plena vocem faciunt. Semiuocales appellant̉ qꝛ plenam vocē nō habēt: vt ſemideos ſemiuiros appellamus: nō ꝙ dimidiā parteꝫ habeāt deoꝝ velviroꝝ: ſed qꝛ nō ſunt pleni dij vel viri. Mute dicunt̉ nō ꝙoīo careāt voce: ſed qꝛ exiguā partē vocis habēt: ſicut īformis dicit̉ mulier nō q̄ caret forma: ſed que male eſt formeta. Et dicimus frigidū eum nō qui penitus expers eſt caloris: ſed qꝛ minime hoc vtit̉. vnde mute nominate ſunt adcōparationē bene ſonātiū. Semiuocales qͣꝫtum vincunt̉a vocalibꝰ tātū ſuperāt mutas. R. ⁊ q. qͣꝫuis figura ⁊ noīevideant̉ aliquā hr̄e dr̄iam cū c tn̄ eādem: taꝫ in ſono vociqͣꝫ in metro ꝯtinent ptātem: ⁊ k. quidē penitꝰ ſuꝑuacua eſt.Nulla eniꝫ videt̉ rō cur ſequēte a. debeat ſcribi k. kartagoenī ⁊ caput ſiue ꝑ c. ſiue ꝑ k. ſcribant̉: nullā faciūt nec in ſono nec in ptāte eiuſdē ꝯſonantis dr̄iam. Q. v̓o ꝓpter nihilaliud ſcribēda eſſe videt̉ niſi vt oſtēdat ſequētem u. an̄ litterā vocalē in eadē ſyllaba poſitā ꝑdere vim lr̄e in metronō eniꝫ facit poſitioneꝫ. ꝙ ſi ideo alia lr̄a eſt exiſtimāda q̄qͣꝫ c: debet g. quoqꝫ cum ſil̓r p̄ponit̉ u. amittēti vim lr̄e aliaputari: ⁊ alia cum id non facit. Dicimus enim anguis ſicutquis ⁊ augur ſicuti cur. vn̄ ſi velimus cuꝫ veritate cōtēplaplari non plus qͣꝫ. 18. litteras in latino ſermone habemus:hoc eſt. 16. antiquas grecorum. ⁊. x ⁊ f. poſtea additas. ⁊ easquoqꝫ ab eiſdē ſumptas. Nam y. ⁊ z. grecoꝝ cauſa nominūaſtruimꝰ. H. v̓o aſpirationis nota eſt: ⁊ nihil aliud habꝫ littere niſi figurā: ⁊ ꝙ in verſu ſcribit̉ inter alias litteras: ſic̄dicit Priſcianus in pͥmo maioris. ¶ Item ſciendū eſt ꝙnulle p̄poſitiones vel ꝯiunctiones debēt aſpirari. Omnesaūt alie partes oratiōis aſpirant̉: vt hamus: hereo: habēs:hic: huc: heu: ſicut dicit Priſcianꝰ in tractatu p̄poſitionuꝫ.¶ Iteꝫ aſpiratio vt dicit Priſcianꝰ in pͥmo maio. poniturante oēs vocales: vt habeo: heres hyems: hō: humꝰ: hylas.Poſt cōſonātes aūt qͣtuor tātūmodo more antiquoꝝ grecoꝝ .ſ. c. vt chremes: t. vt thraſo. p. vt philippꝰ: r. vt pirrhusIdeo aūt extrinſecus h. ſcribit̉ vocalibus vt minimuꝫ ſonēt: ꝯſonātibus aūt ītrinſecus poſt vt plurimū ſonēt. Oīsv̓o lr̄a vel vox plus ſe ſonat cum ipſa aſpiratio poſtponit̉qͣꝫ cum anteponit̉. Sed hoc videt̉ fallere in vah ⁊ ab: qꝛaſpiratio videt̉ poſtponi vocalibus: ⁊ nō antēponi. Sꝫ ad
a 2