Liber. ii. de anima
Anīma eſt ſubſtantia .i. forma ſubſtantialiscorporis.Non oportet querere vtrū ex anima ⁊ corpore ſiat vnū: ⁊ vniuerſaliter ex materia ⁊ forma: cauſa eſt quia vnū eſt actus aliad potentia eſt. Si oculus eſſet animal: viſus eſſetanima eius.Animatū differt ab inanimato in viuendo.Uiuere multipliciter eſt: vegetare: ſentire: intelligere: ⁊ mouere ſcd̓m locum: ⁊ ſi vnumiſtoꝝ alicui inſit id dicitur viuere.Anima mouet corpus ſecundū omnē differētiam poſitionis: ſcilicet: ſurſum: deorſum:ante: retro. ⁊ cetera.Animal eſt anima ẜm ſenſum tactus.Anima ē principiū quo viuimus: ſentimꝰ: intelligimus: ⁊ mouemur ẜm locum.Actus vniuſcuiuſqꝫ ē in ſūa potentia ⁊ in ſuapropria natura in qua natus eſt fieri.Quatuor ſunt potētie anime principales .ſ. vegetatiua: ſenſitiua: intellectiua: ⁊ motiua ſecundū locū. hee ſic ſe habent ad inuicem: ꝙvegetatiua poteſt eſſe ſine ſenſitina: vt patetin plantis: ⁊ non econuerſo. ⁊ ſenſitiua finemotiua ẜm locum: vt patet in quibuſdā animalibus conchilibus ⁊ non econuerſo: ⁊ tāſenſitiua qͣꝫ motiua ẜm locuꝫ poſſunt eſſe ſine intellectiua: vt patet in omnibus animalibus brutis: ⁊ nō econuerſo.In plantis eſt vna anima in actu. multe veroin potētia: ⁊ ideo partes earū abſciſe viuūt.In animalibus annuloſis partes deciſe vidētur adhuc viuere ⁊ ſenſum ⁊ ſantaſiaꝫ ⁊ appetitum habere.Intellectus ſeparatur ab alijs potētijs anime:ſicut perpetuū a corruptibili.Non ſolum ſcimus anima: ſed etiam ſcientia:nec ſolum ſanamur ſanitate ſed etiam corpore: vnde operatio nō ſolum dependet a forma: ſed etiam a materia: principaliter tamēa forma.Actus actiuoꝝ ſunt in patiente diſpoſito.Appetitus ē cōcupiſcentia delectabilis.Tactus eſt ſenſus alimenti.Nec alij ſenſus nec alia ſenſibilia aliquid conferunt ad nutrimentū niſi per accidens.Sapor ſonus color ⁊ odor: nihil conferūt alimento.
Eſuries eſt appetitus calidi ⁊ ficci.Sitis eſt appetitus frigidi ⁊ humidi.Sicut trigonū in tetragono: ſic vegetatiua inſenſi iua: ⁊ ſenſitiua in intellectiua.Uīuere eſt viuentibus eſſe.Ani ma dat viuere viuentibus.Potentie diſtinguntur per actus. ⁊ actus perobiectaQuicquid poteſt virtus inferior poteſt etiamſuperior virtus ⁊ adhuc plus.Sicut intellectus. id eſt ars agit propter finemſic ⁊ natura.Omnia corpora phyfica viuentia ſunt animeinſtrumenta.Anima eſt cauſa efficiens corporum animatorum ⁊ principium motus ſecundum locuꝫ.⁊ alterationis.Senſatio eſt alteratio quedam.Naturaliſſimum eſt operum omnibus viuentibus quecunqꝫ perfecta ſunt ⁊ non orbata:⁊ que non habent generationem ſpontaneāgenerare ſibi ſimile. vt eſſe diuinuꝫ immortale. participent ſecundum ꝙ poſſunt.Omnia appetunt participare eſſe diuinū propter perpetuitatem.Nihil de numero corruptibilium cōtingit vnūnumero manere ſemꝑ tamē pōt permanerevnū in ſpecie per generationē.Anima ē cauſa corporis in triplici genere cauſarum: ſcilicet efficiens. ſormalis ⁊ finalis.Duplex eſt finis .ſ. gratia cuius ⁊ quo .ſ. finisintra ⁊ finis extra.Nihil ꝓprie ⁊ naturaliter nutritur: niſi quodhabet animam.Tres ſunt potentie anime vegetatiue .ſ. nutrītiua. augumentatiua. ⁊ generatiua.Radices in plantis: ſunt ſimiles ori in animalibus. quia ambo ſuſcipiunt nutrimentum.Ignis augetur in infinitum: quouſqꝫ fueritcombuſtibile:Omnium natura conſtantiuꝫ certus eſt terminus ⁊ certa ratio magnitudinis ⁊ paruitatis ⁊ augumenti.Forma ē magis pͥncipiū augumēti qͣꝫ materiaAlimētū aut decoctio eius ī pͥncipio ē cōtrariū⁊ diſſimile alito in fine ſꝫ poſt decoctionemeius eſt ſibi ſimile.Neceſſe eſt omne viuēs quā diu viuit nutriri.