grauioris vulneris ſui medicinam. His a rege in craſtinuꝫ relatis.ppl̓i deuotiſſime nūmos offerebāt. ⁊ qui libentiꝰ reddebat. francusſancti dyoniſij vocabat̉ vbiqꝫ ⁊ erat liber ab omni ẜuitute rege p̄cipiēte. Inde mos ſurrexit vt gallia frācia vocaret̉. qꝛ francꝰ liber dicit̉ ⁊ merito. qꝛ ſuꝑ omnes gentes alias illis decus ⁊ dominatio debet̉. Tunc rex aquiſgranū ꝑrexit ⁊ ibi edificauit que ſuꝑius dictaſuntDe reuelatiōe corꝑis ſancti ſaluij martiris ⁊ geſtis eiꝰ. .xxiij.O tēpore ſancti ſaluū corrpus inuentū eſt qui paulo ante a ppinigardo matirizatꝰeſt. Hic temporibꝰ hilperici regis ciuitatis ambionēſiūkathedra reſidens multis pollebat ꝟtutibꝰ. ita vt cecis viſum. ſurdis auditum. claudis greſſum deo fauēte rederet. Per ideꝫ tempꝰp̄fatus rex in arriani dogma declinās ſcripſit indiculū vt ſancta trinitas nō in ꝑſonarum diſtinctiōe ſed tm̄ deus nominaret̉. vnde etſancto ſaluio recenſeri iubet deprecans vt ſibi conſentaneus fieret.Quod ille audiens ita reſpuit. vt ſi cartham in qua hec ſcripta tenebant̉ attingere potuiſſet in fruſtra diſcerperet. Deniqꝫ karoli tēporibꝰ quidā adueniens in partes haymonēſis fiſci qͥ vocat̉ valentianas cepit ibi p̄dicare. Quadā ꝟo die celebrauit. miſſā ī eccleſiaſancti martini die reſurrectiōis dominice. vbi ⁊ populū inſtruxit. etpoſt miſſam inuitauit eum ad prandiū genardus quidā qui fiſcumꝓuidebat ſub domino ſuo abbone. Habebat autem ſanctus ſaluius miniſterium eccleſiaſticū aureum. veſtimenta ex auro ⁊ gemmis ornata. cingulū aureum gemmis ⁊ margaritis intextum. Queomnia vbiqꝫ ferebat ſecum corā omnibus. Hec autem cōcupiuitppinegardus filiꝰ genardi homo leuis ⁊ ꝓteruus. omniaqꝫ fecit eiauferri. ⁊ de calice ⁊ patena iuſſit ſibi fabricari ſellam. ⁊ virū dei miſit in carcerem. ⁊ miſit ſeruum vt interficeret eū in carcere ⁊ diſcipulum eius. ⁊ factuꝫ eſt ita Seruus tamē hoc nō auſus eſt facere. donec ſanctus ei p̄cepit. Fuerūt autē hi duo ſancti nati de territorioaruernoꝝ. Corpus vtriuſqꝫ iuſſit ppinigardus latenter apportariad armentū gregis ſui. ⁊ ibi foſſa humo in medio abſcondi. Eratautem in eodem armēto thaurus maximus qui ſemꝑ prohibebatcetera animalia ne locū illū attingerēt in quo ſanctoꝝ corꝑa poſitaerant. ſed abigebat illa cornibꝰ ſuis. Erat autē corpus ſancti ſaluijpͥmo poſitū in foſſa. ⁊ corpus diſcipuli eius ſuꝑ illud iac̓tatū in modum crucis. Si aūt forte cōtigiſſet vt alique ſordes ibi cecidiſſentnon ceſſabat thaurus ꝑ totam noctē donec pedibꝰ ſuis locum mūdaſſet. Quedā aūt femina nocte cuſtodiens ⁊ girans domū ſuā invilla breuitico vidit īmenſum fulgorē in loco illo vbi armentū erat⁊ cucurrit ad oſtiū ⁊ vidit duas lāpades accēſas totū locū illuminātes. velut in meridie. ⁊ cōuocauit vicinos vt miraculū viderēt. Factum eſt hoc vna nocte ⁊ altera. ⁊ relata eſt res ad ſacerdotes.De tranſlatione eiuſdem ſacri corporis ⁊ miraculis circa illudoſten.xxii.Odem tēpore reuelatū ēregi karolo ꝑ angelum vt mitteret valentianas ⁊ diligiter requireret vbi ſanctus ſaluius cū diſcipulo ſuo reqͥeſceret. Quod ei dictū eſt ꝑ tres noctes cōtinuas. Inuentiqꝫ ſuntꝓdente eos genardo ⁊ adductus eſt genardꝰ ⁊ ppinegardus filius⁊ ppinegariꝰ ſeruus qͥ illos interfecerat ⁊ iuſſit rex ppinegardo ⁊ genardo amputari virilia ⁊ oculos erui. ppinegario aūt ſeruo oculostm̄ erui. Et impoſita ſunt corꝑa ſanctoꝝ ſuꝑ plauſtra vt adducerent̉ ad eccleſiā ſancti vedaſti ⁊ nō potuerūt moueri adducta multitudine boum ⁊ relinquētes in plauſtro duos boues tm̄ ꝑmiſeruntillos ire quo vellent ⁊ cū ſumma feſtinatiōe ꝑduxerūt illa duo boues ad eccleſiā ſancti martini. in qua ſanctus ſaluius orare ꝯſueuerat iuxͣ valentianas. ⁊ ibi poſita ſt̓. Et dedit karolus ſancto ſaluioterciā partē illius fiſci. Eo temꝑe venerūt due ſorores cuiſdā ducꝭfrancorū ad regem karolum conquerētes de fratre ſuo ꝙ hereditatem ſuā eis auferret. Cōuentus ſuꝑ hoc a rege reſpōdit ſe nihil eisauferre. Rex autē fecit eum iurare ſuꝑ corpus ſancti ſaluij ꝙ nihilſororibꝰ ſuis deberet ex his que petebant. Qui cum iuraſſet letusſtatim medius crepuit ⁊ ꝑ ſecretū alui ſtercora ꝓruperūt. et exiuitſanguis ex oculis eius ⁊ auribꝰ ⁊ ore ⁊ naribꝰ. ⁊ poſt duas horas vitam finiuit. Genardus quoqꝫ cecatus quicqͥd habebat ſancto ſaluio dedit ppinegardus aūt filius eius cū veniſſet ad eccleſiā in quaſanctus quieſcebat ⁊ oraret ſibi dari veniā. ꝯmota eſt tota eccleſiaQui tremefactus ⁊ cōuerſus in fugam. venit ad monaſteriū ſanctiamandi ⁊ ibi ꝑmāſit lugens ⁊ penitēs omnibꝰ diebꝰ vite ſue. Genardus quoqꝫ pater eius amiſſis corꝑalibꝰ oculis ſpiritales recepitreſidens in domo ſua ⁊ penitentiā agens. mpinegarius autē ſeruusvenit ad ſanctū ſaluiū. ⁊ ꝓſtratus ante corpus eius cū multo imbrelachrymaꝝ recepit lumen in vno oculo ⁊ vſqꝫ ad diem mortis ſuepauit greges in ſeruitio ſancti ſaluij.De tranſitu karoli magni ⁊ eiꝰ exequijs.xxv.Sigibertus.

Nno īperii ſui. xiii. Karolus imperator glorioſus regno et imꝑio ſuo pacato etdilatato. ſtatu quoqꝫ eccleſie ſancte religioſe ordinatomorit̉ ⁊ ſepelit̉ aquiſgrani. anno etatis ſue. lxxij. Qui ꝓ magnitudine operū agnomīatꝰ eſt magnꝰ. Cuiꝰ vitam einardus deſcripſit¶ Hugo libro ſexto. Habuit p̄terea tres filios videlicꝫ karolum.pipinū. ⁊ ludouicū. habuit ⁊ tres filias rotrudem. bergam. ⁊ gillaꝫ.habuit ⁊ duas alias filias de faſtrada vxore ſua. Cum aūt karolusfinem vite ſue cerneret īminere. ludouico filio ſuo quem aquitanieregem dudū ordinauerat coronā imꝑialem dereliquit. ¶ Curpinus. Erā apud viennā in eccleſia an̄ altare orans. ⁊ cū raptus ī exthaſim pſalmū. deus ī adiutoriū cantarē. vidi tetroꝝ ſpirituū agmina infinita p̄terire ⁊ tendere lotharingiā. quos omnes quidā ſimil̓ethiopi longe inſequebatur lento gradu. Cui dixi. Quo tenditisAquiſgranū inquit ad mortem karoli. vt eius ſpiritum ad tarthara rapiamus. Tunc ego adiuro te ꝑ nomē domini noſtri ih̓u xp̄i. vtꝑacto itine ad me redeas. Tūc modicū morati vix expleto pſalmoad me redierūt eodeꝫ ordine. Et dixi nouiſſimo cui primū locutusfuerā. Quid egiſtis. Galecianꝰ inqͥt ſine capite tot ⁊ tantos lapides ⁊ ligna īnumera baſilicaꝝ ſuarū in ſua ſtatera ſuſpendit. ꝙ magis appenderūt bona eius qͣꝫ mala. Et idcirco animā eius nobis abſtulit. Et his dictis euanuit. Obijt aūt. ij. kl̓. februarij. et ſepultuseſt aquiſgrani in eccleſia rotūda beate marie virginis. Ab ip̄o em̄tempore quo ab hiſpania diſceſſit. vſqꝫ ad dieꝫ mortis ſue aſſidueegrotauit ⁊ ꝓ ſalutē p̄fatoruꝫ in hiſpania mortuoꝝ die anniuerſaria eoꝝ ſemꝑ duodecīmilia vncias argenti ⁊ totidem talenta aur⁊ veſtes ⁊ cibaria pauꝑibꝰ erogauit .i. xvj. kl̓. iulij. ⁊ totidē pſalteria⁊ miſſas ⁊ vigilias cantari fecit. In hoc exemplo dat̉ intelligi ꝙ qͥeccl̓iā edificat regnū dei ſibi p̄parat. ¶ Cronographꝰ. Sepultuseſt igit̉ aquiſgrani formoſiſſima toto romanoꝝ orbe capella honorificentiſſime karolꝰ. ſupra cuiꝰ tumulū extructꝰ eſt arcus deauratus. Interfuerūt ibi leo papa cum pͥncipibꝰ romanis. et archiepiſcopi et epiſcopi multi. duces etiam et comites ⁊ abbates. alijqꝫ innumeri. corpus defuncti veſtibꝰ imꝑialibꝰ quaſi feſtiue induentesaureā capiti coronā impoſuerūt. Deinde ſuꝑ auream kathedraquaſi iudicem viuentē ſedere fecerūt. ac ſuꝑ eius genua textū quatuor euāgeliſtaꝝ aureis litteris ſcriptum collocauerūt ita ꝙ manusdextera textū. ſiniſtra ꝟo ſceptrū tenebat aureū. Cathenulā queqꝫ auream dyademati ꝯiūxerunt. ⁊ kathedre ſuꝑ quaꝫ ſedebat necaput defuncti decideret affixerūt. Sed ⁊ ſcutum aureum quod eiromani fecerāt. ante faciem eius ſtatuerūt ⁊ arcum lapideū in quoſepultus erat p̄cioſis replentes aromatibꝰ mōnumētum ſtrenue ſigillantes clauſerunt.De imꝑio ludouici pij ⁊ actibꝰ eius..xxvj.Hugo libro primo.IUdouicus igit̉ pius Raroli magni imꝑatoris filius poſt patris obitū romanuꝫbbtinēs imꝑiū. Anno dominice incarnatiōis. dccc̄. xiiij.Qūdi .ſ. quarti milleſimo. dcc̄. lxvij. imperauit annis ferme. xxvij¶ Cronographus. Eodem anno p̄ſidet papa ſtephanus. vij. mēſibus. qui mox gallias veniens honorifice a ludouico imꝑatore eſtſuſceptus. Hic pontifex pius captiuos multos ꝑ francia redemit.ac ꝓprijs ſedibꝰ reſtituit. Poſt. vj. menſes romam reuerſus extremū diem clauſit. eiqꝫ in apoſtolica ſede paſcalis ſucceſſit. Bernardus rex ytalie filius pipini. nepos imꝑatoris ludouici ꝯſpirationisfacte cōtra eūdem imꝑatorē accuſat̉. ac reus maieſtatis adiudicatꝰpͥmo quidē regno ⁊ oculis. de hinc etiā vita priuat̉. ¶ Hugo vbiſupra. Hic quidē ludouicus imꝑator fuit vir clemētiſſime nature.Unde cū iuxta ſuoꝝ lenitatem morū rempublicā diſponeret tulitfinem multis aduerſitatibꝰ plenū qꝛ tam a liberis qͣꝫ a regni ꝓceribus crudeliter impugnatꝰ fuit. Semꝑ tamē p̄ceptorū dn̄i ſeruietiſſimꝰ executor et legis ſancte ſtrenuiſſimus ꝓpagator. Congregatis nemꝑe ep̄is ⁊ nobiliſſimis viris fecit componi ⁊ ordinari librumcanonicam normaꝫ continentem. Ipſius deniqꝫ tempore ceperuideponi ab epiſcopis ⁊ clericis balthei gemmeis cultibus honoratiet cingula auro compta. et exquiſite veſtes et alia ſecularia pariter ornamenta. Adiecit preterea quedam ſecularibꝰ legibꝰ capitula ꝑ neceſſaria. Genuit etiā ſereniſſimꝰ imꝑator filios tres ex ermegarde pͥma vxore ſua. ſcꝫ lothariū pipinum. atqꝫ ludouicū. ⁊ ex ſuavxore ſecūda nomīe iudith genuit karoluꝫ regem francoꝝ. Porrolotharius imꝑatoris pͥmogenitus dū eēt a patre benigniſſimo ſuꝑytaliā ꝯſtitutus romam venit. ⁊ die paſche in eccleſia beati petri apaſchali papa coronā cū noīe auguſti ſuſcepit. ¶ Sigibertꝰ. Annō ludouici. vj. aquiſgrani generali ꝯuētu habito ꝑ diſpoſitōꝫ ludouici imꝑatoris ep̄orūqꝫ ⁊ abbatū aliqͣ capitula ad vſus regulariū monachoꝝ addita ſunt. ⁊ multa ſanctaꝝ ſcripturaꝝ cōpilatiōelianū regule ꝯſtitute ſūt. Anuofacta clericoꝝ ⁊ clericaliū ſa