Liber.XXI.
Uid vltra. cenſet primotyrānus iuſſione terribili. vt nemo in eius palatio militaret neqꝫ publicas ageret actiones niſi ſe arrianū feciſſet. Quoꝝ ingens numerꝰ vigore inuicto ne fidē ꝑderet. militiāſubſtātia expolitꝑalē abiecit. quos poſtea domībꝰ ꝓiectosēilia ⁊ ſardinia relegauit.ī ſtatuere ꝑ totāatos. ī iafricā feſtinauit. vt noſtroꝝ ep̄oꝝ defunctoꝝ fiſci ſibi ſubſtantiaꝫi aūt defuncto ſuccedere poterat. non ordinaretdicaſſet.ngentos ſolidos obtuliſſp̄ed hoc edificiū vbiniſi fiſcoꝯſtruere viſus eſt dyabolꝰ. ſtatim illud deſtruere. dignatꝰ ē xp̄us.ggerūt ei domeſtici ſui dicētes. Si iſtud ſeruauerit preceptōveſtra nr̄i ep̄i in ꝑtibꝰ tracie ⁊ alijs regionibꝰ ꝯſtituti peiora incipient pati. Precepit deīde ſacras ꝟgines ꝯgregari dirigēs ppātentis obſtetricibꝰ ad inſpiciēdū ⁊ ꝯtrectandū. ꝯtradalos cīris. vbi nec matres aderant nec aliqͣ catholica matronaꝝ. cremātesſpēdio. atqꝫ ingētia pondera pegātes. laminas qͦꝙgnitas dorſo. ventri. māmillisdibinebat.Quibꝰ int̓ ſupplicia dicebat̉. Dicite ꝙ ep̄it ⁊ clerici veſtri. Quaꝝ acerbitate penaꝝ. plurīasextinctas. Alie que remāſerunt cutibꝰ areſcentibꝰ facteſcimſunt curue. Nitebat̉ em̄ ſemitā inuenire. ꝑ cuius aditū publicamſicut fecit faceret ꝑſecutōꝫ. Et ita faciēs nullo mō inueſtigare pouō chriſti eccleſiam macularet.¶ De viris eccleſiaſticis ⁊ mulieribus ⁊ infantibus in exilium di.lxxix.Uibus auteꝫ proſequarfluminibꝰ lacrymaꝝ qn̄ ep̄os p̄ſb̓ros dyaconos ⁊ aliaeccleſie mēbra .i. quatuoͣ milia nōgētos ſexagītaſex adiexilium heremi deſtinauit. in qͥbꝰ erāt pōdagrici qͣꝫ plurimi. alij ꝑetatem annoſam lumine tꝑali pͥuati. In quoꝝ erat nūero beatusfelix abirritanꝰ ep̄s. habens iam in eꝑatu. xliiij. annos. Qui paliſimorbo ꝑcuſſus. nec ſentiebat quicqͣꝫ nec penitus loquebat̉. Deqͥ nos maxime cogitātes ꝙ nō poſſet iumēto portari. ſuggeſſimvt a ſuis rex peteret̉. vt ſalteꝫ eum ꝓpere morituꝝ carthagini eſtiuſſiſſet. ꝙ ad exilium nulla rōpoſſetluci. Quin ita fert̉ tyrānus cū furore dixiſſe. Enō pōt. iungant̉ boues indomiti qͥ eum colligatuꝫꝑ̄ducant vbi ego precepi.Quem ex trānē.ī quendā ligni truncūtoto itinereegant̉ vniuerſi in ſuccenſem ⁊ lafenſeꝫ ciuitatē.coccurrētes mauri ſibi traditos ad heremūducerēt. Suuenientes igit̉ comites duo. ſubtilitate dānabiliblandis ſermonibꝰ cuꝫ dei ꝯfeſſoribꝰ agere ceperūt. Quid vobisnqͥunt videt̉ vt ita ꝑtinaces ſitis. ⁊ dn̄i noſtri p̄ceptis mīme obtemperetis. qui eſſe poteritis in ꝯſpectu rez honorabiles. ſi eiꝰfeſtinetis facere voluntatē. Statim illis inrvociferatōne claū deū inuiolabilmantibꝰ ⁊ dicentibꝰ. xp̄iani ſumꝰ. trinitatē inꝯfitemur. includunt̉ grauiori qͥdē ſꝫ adhuc letiori cuſtodia. Ubinobis copie dabant̉ ⁊ introire. ac verbū admonitōnis fratribꝰ facere. ⁊ dina miniſteria celebrare. Ibi ⁊ infantuli fuere qͣꝫpl̓imi qͦslitrices materno ſequebant̉ affectu. alie gaudentes. alie retrahentes. aliaudebant ſe martires pepiſſe. alie moliendo diluuioptiſatiōis nitebant̉ a ꝯfeſſione fidei reuocare. Nullū tn̄ tuncblandimenta vincerunt. nec carnalis pietas aliqueꝫ inclinauit adterrā. Nam quedā tunc q̄ fecerit auguſtinꝰ. breuiter delectat referre. Dum em̄ iter ageremꝰ cum dei exercitu comitantes. ⁊ fortehͦ ꝓmouimꝰ ꝓpter ſolis ardorem. ꝯſpicimus mulierſacculū ⁊ alia veſtimenta portantē. manu infantulū vnumtenentēin his ſermonibꝰ cōſolantē. Curre dn̄e meus. videsvnitnctos quō ꝑgunt ⁊ feſtināt hilares ad coronā. Quānos.portuna videret̉ aut viris ꝓ ſexu iungiaut ēui chriſticiari. rn̄dit. Bn̄dicite. benedicite ⁊ orate ꝓme. ⁊ īſepote ꝑuulo meo. cum quo ad exiliuꝫ ꝑgo. ne inueniateumnimicꝰ. ⁊ a via veritatis reuocet ad mortem. Ad hecverba repleti lacmis nihil dicere valuimꝰ niſi vt volūtas fieretDe carceribus eoꝝ artiſſimis ⁊ teterrimis..lxxx.Ed vbi aduerſarius quilam forte dicebat. partibor ſpolia. replebo anima meāinterficiam gladio meo. dominabit̉ manus mea. nullootuit poccupare reqͥrit anguſta ⁊ teterrima loca. in quoꝝ ꝯclarib dei exercitū coartaret. Tunc eis etiā viſitatōnis hūane negateſt ꝯſolatio. Puniunt̉ ⁊ fuſtibꝰ grauiter affligunt̉. Iactanturores chriſt.guſtia coartante vnus ſuper alium vt agminaiſtarū ⁊icit̉ vt precſima grana frumentorū. Inōe ſecedenociū nulla rō ſinebat lociſꝫ ſtercoris ⁊ vrine ve neceſſitate ibidēiebāt. vt illic tunc
fetor ⁊ horror vniuerſa penaꝝ genera ſuꝑaret. ad quos aliqn̄ datis ingentibꝰ muneribꝰ mauris dormientibꝰ mādalis vix clam admiſſi ſumꝰ intrare Qui introeūtes veluti ingurgite luti vſqꝫ ad genua cepimꝰ mergi. illd̓ tūc hieremie videntes fuiſſe cōpletū. Quinutriti ſunt in croceis amplexati ſunt ſtercora ſua. Quid ml̓tacepti ſunt vndiqꝫ ꝑſtrepētibꝰ mauris ad iter vbi deſtinati fuerātſe p̄parare. Exeuntes itaqꝫ die dn̄ica linita habentes ſtercoribꝰveſtimenta. ⁊ facies ſimul ⁊ capita a mauris tam̄ crudeliter minabant̉ hymnū cum exultatiōe dn̄o decantantes. Hec eſt gloria inomnibꝰ ſanctis eius. Aderat em̄ tunc beatꝰ pōtifex cypͥanus vinzidilienſis ep̄s. ꝯſolator egregius. qͥ ſingulos pio ⁊ paterno fouebat affectu. non ſine fluminibꝰ currentiū lacrymaꝝ. ꝑatus ꝓ frībꝰanimā ponere. ⁊ ſe vltroneuꝫ ſi dimitteret̉ talibꝰ paſſionibꝰ dare.Qui totū qḋ habuit egentibꝰ fratribus in illa tunc neceſſitate expendit. Querebat em̄ occaſionē. qualiter ꝯfeſſoribꝰ ſociaret̉ ip̄oanimo ⁊ virtute ꝯfeſſor. Qui poſtea ꝑ ml̓tos agones ⁊ ſqualorescarceris. in exilio qd̓ deſiderabat cum exultatōne ꝓrexitlxxxj.iortuis in itinere ⁊ exilij aſperitate.Uante ⁊ tunc multitudines de diuerſis regionibꝰ ⁊ ciuitatibꝰ ad viſendos deimartires ꝯcurrerint ppl̓oꝝ. teſtant̉ vie vel ſemite quenina viſentiū nequaqͣꝫ capiebāt. ꝑ vertices montiū et valliumꝯcurrentes turbe fideliū ineſtimabiles deſcendebāt. cereos manibus geſtantes. ſuoſqꝫ infantulos veſtigijs martyꝝ ꝓijcientes. itavt voce clamabāt. Quibꝰ nos miſeros relinquitis dum ꝑgitis adcoronā. qͥ hos baptizatur i ſunt ꝑuulos fonte aque ꝑhēnis. Quinobis penitentie manus collaturi ſunt. ⁊ recōſiliatiōis indulgētiā⁊ obſtrictos peccatoꝝ vincul̓ ſoluturi. qꝛ vobis dictū ē. quēcūqꝫſolueritis ſuꝑ terrā erit ſolutus ⁊ in celis. Qui ſolēnibꝰ oratōnibꝰſepulturi ſunt morientes. qͥbꝰ diuini ſacrificij ritus exhibendꝰ eſtcōſuetus. Uobiſcū ⁊ nos libebat ꝑgere ſi liceret. vt tali mō filiosa patribꝰ nulla neceſſitas ſeꝑaret. In his vocibꝰ ⁊ laudibꝰ nullꝰ iāꝑgere admiſſus eſt ꝯſolator. ſꝫ arbitrabat̉ multitudo ad currēdūvt vbi tunc nauis erat p̄parata laborioſam caperent̉ manſioneꝫ.Qui cuꝫ ſenes deficerent. ⁊ alij forte ⁊ ſi iuuenes delicati. ceperūtpͥmo haſtiliū cuſpidibꝰ ad currēdū ⁊ lapidibꝰ tundi. vnde magisdeficientes ampliꝰ laſſabant̉. Poſt ꝟo imꝑatū eſt mauris. vt quiambulare nō poterant ligatis pedibꝰ velut cadauer aīalis mortuitraharent̉ ꝑ dura ⁊ aſꝑa loca. vbi pͥmo veſtimenta poſtea mēbraſingula carpebant̉. qꝛ ꝑ gladios acutos petraꝝ hic caput ꝯterebat̉ alibi latera ſcindebant̉. ⁊ ita inter trahentiū manꝰ ſpm̄ exalabant. quoꝝ numeꝝ colligere nequaqͣꝫ valuimꝰ multitudine coherente. extat tn̄ ꝑ totū aggerē publicū vilis ſepultura ſanctorū loquētibꝰ tumulis. Reliqui habiliores ad ſolitudinis loca ꝑueniūtin quibꝰ collocati ordeū ad veſcendū vt iumēta accipiūt. vbi etiāvenenatoꝝ aīaliū atqꝫ ſcorpionū tanta eſſe dr̄ multitudo vt ignorātibꝰ incredibil̓ videat̉. Que ſolo flatu etiā ꝓcul poſitis venenivirus infundat. Scorpione aūt ꝑcuſſum nulluꝫ dicūt aliqn̄ euaſiſſe. Quoꝝ feritas virulenta vſqꝫ ad pn̄s chriſto defendēte. nullum ſeruoꝝ eius nocuiſſe docet̉. Sed cuꝫ illi alunt̉ ordeaceis granis. poſtea ⁊ hoc ablatuꝫ eſt. qͣſi nō poſſet deus qͥ pluerat patribꝰmāna paſcere ⁊ tūc tali exilio mancipatos.De citatōne reliquoꝝ ep̄oꝝ catholicoꝝ ad ꝯcilium. .lxxxij.Ogitat acriorā aduerſuseccleſia dei vt qͥ membra aliqͣ abſciderat totū laniādoIꝑderet corpus. Nam die aſcenſionis dn̄i legato zenonis imꝑatoris rege nō pn̄te. legendū media eccīa eugenio ep̄o dirigit p̄ceptū. tali tenore ꝯſcriptū qd̓ et̄ vniuerſe africi veredarijsdiſcurrentibꝰ deſtinauit. Rex honoricus poādaloꝝ ⁊ alanoꝝ vniuerſis ep̄is omouſianis nō ſemel ſꝫ ſepiꝰ ꝯſtat eſſe ꝓhibituꝫ. vt inſortibꝰ poādaloꝝ ſacerdotes veſtri ꝯuentus mīme celebrarēt. neſua ſeditiōe animas ſubuerterēt chriſtianas. Quā rem ſpernētesplurimi. nūc reꝑti ſunt ꝯtra interdictū miſſas in ſortibꝰ ppādoloꝝfacere. aſſerentes ſe integrā regulā chriſtiane fidei tenere. Et qꝛ īꝓuincijs a deo nobis ꝯceſſis ſcandalū eſſe noluimus. ideo dei ꝓuidentia cū ꝯſenſu ſanctoꝝ ep̄oꝝ noſtrorū hoc nos ſtatuiſſe cōgnoſcite. vt ad diē kalendaꝝ ianuariaꝝ ꝓxima futuraꝝ amiſſa oīexcuſatione formidinis. oēs carthaginē veniatis. vt de rōne fideicū nr̄is venerabilibꝰ ep̄is poſitis inire ꝯflictū. ⁊ de fidei omouſianoꝝ quā defenditꝭ d̓ dr̄ſis ſcripturꝭ ꝓpͥe a ꝓph̓is. qͦ poſſit agͦſci ſiinte grā fidē teneatꝭ. Hꝰ āt edicti tenorē nos qͥ aderāꝰ cogͦſcētesſil̓qꝫ legētes ingemuīꝰ. eo ꝙ fut̉e ꝑſecutōis furorē indicaret. ⁊ p̄ſertī vbi dixit ī ꝓuīcijs nob̓ a deo ꝯceſſis. Tūc ſct̄o eugenio rōnabile videbat̉ vt ſic cor barbaroꝝ ſigerendo molliret̉. nitebat̉qͣꝫregi ſuggere̓. ꝯſortes ſue religiōis etiā trāſmarinos vocari debereſcat īt demētia re.nos diſputatōꝫgꝭ cū adiutoio d̓i nll̓atēꝰ d̓cl̓īare l̓ fuge̓ ſꝫ ſn̄ vniu̓ſitatꝭ aſſēſu nos n̄ dr̄e aſſerēde fid̓i nr̄e