Liber

.XIIII.

et diceret eiuſdem vrbis antiſtiti vt peteret aliqua beneficia ceſarienſi eccleſie ꝓfutura. Lit̉ rn̄diſſe euſebiū ep̄m oꝑibus ſuis ditatam eccleſiā nulla petendi beneficia ceſarienſi eccleſie neceſſitatecompelli. ſibi tantū deſideriū īmobile extitiſſe. vt qͥcqͥd vbiqꝫ in republica hūana geſtū eſt erga ſanctos dei iudices iudicibuſqꝫ ſuccedētes vniuerſo orbi romano ſolicita ꝑſcrutatiōe monumēta publica diſcutiendo ꝑquirerēt. Et quis martirū. a quo iudice. in quaꝓuīcia vel ciuitate. qua die. quaue paſſiōe ꝑſeuerātie ſue obtinuerit palmā. De ip̄is archinis ſublatā ip̄i euſebio regio iuſſu dirigerēt. Unde factū eſt. vt ydoneus relator exiſtēs. eccleſiaſticā hiſtoriā pene omniū martirū texeret.De ſancto anthonio ⁊ bonis eius initijs..xcj.ieronimꝰ de illuſtribus viris.Egnate auteꝫ cōſtantinooruit anthoniꝰ monachus. cuiꝰ vitā athanaſius alexandrie ep̄us inſigni volumine ꝓſecutꝰ eſt. Hic miſitegiptiace ad diuerſa monaſteria. apl̓ici ſenſus ẜmoniſqꝫ epl̓as. vij.que in grecā linguā tranſlate ſunt. quarū p̄cipua eſt ad arſenotasfloruit cōſtantino ⁊ filijs eius regnātibꝰ. ¶ Athanaſius. hic anthoniꝰ in domo xp̄ianoꝝ parentū ī egipto ſimplicit̓ enutritꝰ. poſt eoꝝobitū in etatē annoꝝ. xx. quadā die eccleſiā ſic̄ ſolebat ingreſſus eſt⁊ audiēs legi illud euangeliū. Si vis ꝑfectus eſſe ⁊cͣ. ſtatim oīa ſuavēdidit. ⁊ pauꝑibꝰ tribuēs nō longe a villa ſua heremiticā vitā duxit. ibiqꝫ tanta dyaboli inuidētis tēptamenta occulta ⁊ aꝑta ſuſtinuit. vt nullꝰ ābigeret. qͥn anthoniꝰ ꝯtra dyabolū dimicaret. Nācū dyabolus ei in forma pueri nigri ante eū ꝓſtratꝰ ſe victū ꝯfeſſusfuiſſet. eo ꝙ anthoniꝰ ſpm̄ fornicatiōis. virtute fidei ⁊ abſtinentieſuꝑaſſet poſt modicū in quodā tumulo latitantē. multitudo demonū ita cede varia lacerauit. ꝙ miniſter eius de villa veniēs qͣſi mortuū ꝓprijs humeris ad ville hoſpitiū deportauit. Quo audito cōuenerūt vicini. ⁊ cū poſt plāctū funeris media iam nocte dormirētanthoniꝰ ſubito reuiuiſcēs. vocato mīſtro fecit ſe ī ſilētio ad tumulum reportari. ibiqꝫ ex priori vulnerū dolore proſtratus cuꝫ ex anmi virtute ad conflictum demones ꝓuocaſſet. ⁊ ſtatim illis in varias ferarum formas mutatis. ab eoruꝫ dentibꝰ cornibꝰ vnguibꝰ laceratꝰ fuiſſet. ſubito radiꝰ quidā lucis demones ⁊ tenebras effugauitStatīqꝫ ſanatꝰ xp̄m p̄ſentē intelligens dixit. Ubi eras ih̓u bonevbi eras. qͣre a pͥncipio ū affuiſti. vt curares vulnera mea. Et voxad eū. Anthoni inqͣt hic erā ſed expectabā videre certamē tuum.Nūc aūt qꝛ viriliter dimicaſti. in toto orbe te faciā nominari.vita eius heremitica..xciUnc anthonius annoruꝫxxxv. ꝓficiſcēs in heremū diſcū argenteū in via repꝑi⁊ intelligēs dolos dyaboli ſecū dixit. Und̓ hic argētediſcus. vbi hoīm veſtigia nll̓a vident̉. Si em̄ viatori cecidiſſet vtiſſet. hoc dyabole artificiū tuū ē.ne latere ītatē meā nō impedies. ⁊ hoc eo dicēte diſcus vt fumūsinc ingentē auri veri maſſam repꝑit. ſed ille aurū qͣſiliū fiiēs ad montē vſqꝫ cucurrit. Ibiqꝫ flumine trāſuadato.ꝑ xx. annos manēs. cōcurrētibꝰ ad ſe multis miracula ficdyabolꝰ aliqn̄ in tanta ꝓceritate apꝑuit. ꝙ qͣſi capiteegēs querēti qͥs eſſet. ſathanā ſe eſſe reſpōdit. Et addidit. Cur me ſic fruſtra impugnāt monachi. Cur mihi omēs chriſtiani maūt. Rn̄dit anthoniꝰ. Iuſte quidē hoc faciūt. tuis enimfrequēter moleſtant̉ inſidijs. At ille. nihil ego facio. ſe ip̄i inter ſeinuicē turbāt. nā ego nihili factꝰ ſum xp̄s vbiqꝫ regnat. vbiqꝫ xp̄inomē ꝑſeuerat. Statimqꝫ anthoniꝰ deo gr̄as reddidit. ⁊ ille velutfumꝰ euanuit. anths aūt tāti feruoris erat ꝙ cum maximianꝰimperator chnos occideret. ip̄e martires ſecutus. vt cum eismartir fieret ſitiebat. Et vehemēter triſtabat̉. qꝛ volenti pati proxp̄o martiriū nō dabat̉. Ip̄e tn̄ a cōfeſſoꝝ veſtigijs nō receſſit. ſedpꝰ afficies ⁊ gloria miraculoꝝ choruſcans. ꝓptercuate vane ad locnotiorē diſceſſit. Ubi cum diuerſasuiſſet inſidizatꝰ a fratribꝰ vt eos īuiſere dignaret̉. ⁊ibꝰ ſiti comitibꝰ fontē or̄one ꝓduxit. ⁊ ſic refectis ſocijsnachos qͥ ſe inuitauerāt letꝰ venit.iſionibꝰ ei.xciijrinitus oſtenſis ⁊ eius obitu.Uadaꝫ die hora. ix. antebū inme ab angelis raptus. cū demones trāſituꝫiberent. ⁊ ꝯtra eū peccata a natiuitatꝭ exordio replitaret. ſed ī ꝓbatiōe deficerēt. liber quidē cū angelis aſcēdit. ſꝫ ſtatīoc rurſus qḋ fuerat ſe inuenit. Alias aūt cū fratres d̓it. ſequēti nocte vox anthoniū vocauit dicēs. Surde. ⁊ ecce vidit quēdā longū ⁊ terribilē caput vſqꝫ ad nuollentēſdālatos ad celū volare cupiētes extenſisꝙ ꝓhibebat. ⁊ alios libere ꝑuolantes retinere nō poterat. et

maximū gaudiū mixtū cū dolore nimio. a victis ⁊ victoribꝰ anthouius audiebat. ⁊ intellexit animaꝝ illū eſſe ꝯſcenſuꝫ. ⁊ dyabolū ꝓhibentē qui ſibi obnoxios retineret. ⁊ de ſanctoꝝ volatu quos retinere nō poterat. ſic doleret. Aliqn̄ etiā dū cū fratribꝰ oꝑaret̉. ſuſpiciēs in celū cum triſtē viſionē vidiſſet. ꝓuolutus ante deuꝫ rogauiſvt futuꝝ ſcelus auerteret. Un̄ cūctis tremētibꝰ qͥ aſtabāt rogabātvt viſionē expͥmeret. ſingultū ⁊ lacrimis p̄peditus. dixit eis ꝙ magnū nephas ⁊ inauditū ſeculis īmineret. Uidi inqͥt altare dei. muloꝝ circūdatū ml̓titudine qͥ calcibꝰ oīa diſſipabāt. ac ꝑ hoc magnaturbine fides catholica ſubuertet̉. ⁊ hoīes iumentis ſil̓es xp̄i ſacradiripiēt. Hec eſt cauſa gemituū meoꝝ. his auditis facta ē vox dn̄idicens. Abomīabit̉ altare meū. Qd̓ ⁊ factū eſt. Nā etiā pꝰ duosannos erumpentibꝰ arrianis eccleſia tāte direptioni ſubiacuit. vtpollutis oībꝰ nō ſolum virgines ⁊ matrone ⁊ ip̄m baptiſteriū pollueret̉. ſed etiā chiſtiani. quaſi oues iuxta altaria necarent̉. Quidāarrianꝰ nomīe balaciꝰ dux egipti. cū ita eccleſiā infeſtaret vt virgines ⁊ monachos nudatos publice ꝟberaret. Sic ei ſcripſit anthonius. Uideo irā dei venientē ſuꝑ te. iam deſine ꝑſequi xp̄ianos neira te occupet q̄ ꝓximū tibi minat̉ interitū. Legit infelix literas etriſit. ⁊ eas execrās ī terrā ꝓiecit portitores quoqꝫ multis afficiensiniurijs. anthonio talia remādauit. Quia tm̄ curas de monachis.ad te quoqꝫ trāſiet noſtri diſciplina rigoris. Sed cōfeſtim minatorem ſuppliciū ſic opp̄ſſit. ꝙ cū intra. v. dies cū alijs equū mitiſſimuꝫequitaret. morſu equi ſui in terrā decuſſus. corroſis ⁊ laceratis cruribꝰ delatꝰ ad vrbē poſt triduū expirauit. Multa quoqꝫ ⁊ alia miracula anthoniꝰ fecit ⁊ in diſcretiōe ſpirituū gratiā magnā habēstandē anno vite ſue centeſimoqͥnto monēs ⁊ deoſculas frēs ſuos īpace quieuit. ¶ Actor. hec de geſtis ſanctoꝝ illiꝰ temporis inſeruimus. Nūc ad hiſtoriā ꝯſtantini ⁊ helene redeamꝰ.De inqͥſitiōe ſct̄e crucis ab helena facta hieroſolimis. .xciiij.Rufinus. x. li.Er idem tempus helenadiuinis admonita viſiōibꝰ hieroſolimā petit atqꝫ ibi locū ī quo ſancroſāctū corpꝰ chriſti patibulo affixum pependerat ab incolis ꝑquirit. Qui idcirco ad inuenienduꝫ difficiliserat. qd̓ ab antiquis ꝑſecutoribꝰ. ſimulacrū in eo veneris fuerat defixum. vt ſi qͥs chriſtianoꝝ in eo loco xp̄m adorare voluiſſet. venerē videret̉ adorare. ⁊ ob hoc infrequēs. ⁊ pene obliuioni datus fuerat locꝰ. ¶ Ex hiſtoria inuētiōis ſancte crucis. Igit̉ helena cōuocauit ꝑitiores iudeoꝝ. qͥ erāt hieroſolimis quaſi de lege ſua reſponſuros. Quos cū multis ꝟbis d̓ cecitate arguiſſet. ⁊ ex dictis ꝓphetarum fideꝫ chriſti ꝓbaſſet ait iterū. adhuc euntes eligite meliores⁊ doctiores. Qui cū irent inter ſe dicebāt. Pro qua cauſa putatishūc laborem facit nobis regina. Unꝰ aūt ex eis iudas nomīe dixitScio qꝛ queſtionē vult facere ligni. in quo ih̓m ſuſpēderūt patresnoſtri. Nam pater meꝰ ſymeon cum moreret̉ annūciauit mihi dicens. Uide fili cū inquiſitio facta fuerit ligni in quo damnauerūtmeſſiā. qui ante nos fuerūt. manifeſta illud ante qͣꝫ crucieris. Iā em̄hebreoꝝ gens amplius nō regnabit. ſed regnū eoꝝ erit qui crucifxum adorant. Ip̄e aūt regnabit in ſecula ſeculoꝝ qꝛ ip̄e eſt chriſtꝰfilius dei viui. Ceteri aūt dixerūt. Nos talia nunqͣꝫ audiuimꝰ vſqꝫhodie. Si gͦ inqͥſitio facta fuerit de ligno crucis vide ne oſtendas.Uocati gͦ a regina ⁊ ſciſcitati. cum nihil verū vellent dicere iuſſi ſt̓es in ignē tradi. Qui cū timuiſſent tradiderūt ei iudā dicētesHic eſt vir iuſti ꝓphete filius qui nouit legē cum actibꝰ. Quē vocās helena dixit. Elige qd̓ vis vitā an̄ mortē. ſi vis viuere in terra⁊ in celis. dic mihi vbi eſt abſcōditū lignum dominice crucis. Locūnō noui inqͥt iudas. qꝛ nec ibi erā qn̄ crucifixꝰ ē. Beata helena dixit. Per crucifixū fame te interficiā niſi dixeris mihi veritatē. Iuſſit ergo eū mitti in lacum ſiccū vſqꝫ in .vij. dies ſine cibo manentemQuibꝰ trāſactꝭ clamauit iudas d̓ lacu dicēs. obſecro vos educiteme et ego oſtendā vobis chriſti crucē.e inuentione eiuſdem ac diuiſione..xcv.Unqꝫ eductus perrexiſet ad locū vbi iacebat crux. leuauit vocē ad deuꝫ ⁊ ait.Dn̄e deꝰ ſi volūtas tua ē regnare filiū marie. qui miſſuseſt a te. niſi em̄ fuiſſet ex te nō tātas ꝟtutes feciſſet. nec eum a mortuis ſuſcitaſſes. fac̄ nobis ꝓdigiū hoc. vt ſic̄ on̄diſti oſſa patris noſtri ioſeph. ita nūc nobis on̄das theſauꝝ iſtū faciēs ex eodē loco fumū odoris ſuauitatis aſcēdere. vt ego credā in crucifixū. qꝛ ipſe eſtrex iſrl̓ nūc ⁊ ī ſecula ſeculoꝝ. ſtatīqꝫ cōmotꝰ ē locꝰ. ⁊ multitudo fumi aromatū aſcēdit de loco. ita vt admiratꝰ iudas plauſis manibꝰdiceret. In ꝟitate tu xp̄s es ſaluator mūdi gr̄as ago tibi dn̄e quicū indignꝰ ſim nō me fraudaſti gr̄a tua. Tūc accipiēs foſſoriū. precinxit ſe ⁊ cepit virilit̓ fode̓. Cūqꝫ fodiſſet paſſus. xx. īuenit tres cruces abſcōditas qͣs attulit ī ciuitatē. Int̓rogabat helena q̄ eēt cruxxp̄i. ſciebat em̄ aliqͣs eſſe latronū. qͥ cū eo fuerāt crucifixi. Ponens