.XIIII.Liber

a paganis traditꝰ eſt tarquinio vrbis p̄fecto a quo tormētis afflictus ⁊ longa carceris cuſtodia maceratꝰ. cū ſacrificare ydolis nollet. int̓ homicidas decollatꝰ eſt. Quē ſilueſter occulte media nocteraptū ad domū ſuā detulit. ibiqꝫ ſanctum melchiadem ep̄m venire faciēs cū p̄ſbiteris ⁊ dyaconibꝰ cū quibꝰ ꝑ totā noctē in dei laudibꝰ ꝑmanens eiꝰ martiriū dedicauit. Poſt hoc p̄fectus ſperansthimotheū pecūias habuiſſe. teneri iuſſit ſct̄m ſilueſtrū et ait illi.Niſi mihi oēs ſcelerati illiꝰ thimothei dederꝭ facultates. gͣuia tormenta patieris. Sꝫ cū multoꝝ teſtimonio didiciſſet. illuꝫ diuitiasnō habere. titulū ei xp̄ianitatis oppoſuit. dicēs cū tormētis varijsfiniendū. niſi ſponte ydolis īmolaret. Cui ſilue ſter. Stulte hac nocte aīma tua auferet̉ a te. vt tormenta que xp̄ianis tꝑalia irrogaset̓na recipias. Interea ſilueſter ad carcerē ducit̉ ⁊ tarquinius adcōuiuium accedit. Dūqꝫ ſilueſter ī carcere oraret. ⁊ ille māducaretos piſcis in eius gutture trāſuerſatū eſt. qd̓ nll̓a medicoꝝ arte potuit tranſire. ſicqꝫ ab hora prandij vſqꝫ ad noctis medium dolores iuxta ſilueſtri ꝟbuꝫ expirauit. ⁊ hora pͥma qua ceſſurumfuerat ad ip̄m audiendū. feretro de domo ſua eiectuscōmiructꝰ eſt. tūc oēs xp̄iani cū melchiade ep̄o adcū luctu ad tumunt. ⁊ ſilueſtꝝ inde cū gaudio educūt. Erat aūt aſpectucarcerēne nitidus. oꝑe ſanctꝰ. corꝑe. integer caritate diffulicus. ẜꝗt̉ melchie migrante ad dn̄m ab omni ppl̓o ſilueſusis fuit. ⁊ qꝛ hoc eſſe meruit oꝑbꝰ declarauit. Erat autemſter eitatzinter diuites ⁊ pauꝑes medius. vtpauperē aſpicerēt. diuites ꝟo quaſi ſibi ſuꝑiorērēt. ſiceꝝ curaꝫ gerebat. vt qͦt in regione eēntot clerici ⁊ noīa ⁊ numeꝝ diligent̉ ſciret. ⁊uotidie neceſſitatibꝰ ſubuenire ſtudeitus eotor eſſeret. o qͣꝫ ſepit vt debitoribꝰ ſubueniret. a feneras eſt. vt hi qui tenebnculis relaxarent̉. Cumtoret̉ inaūt exiſſet edictū vt chriſtiani ad ſacrificanduꝫ ydolis cogerent̉ ſecedēs ab vrbe ſilueſter. ſyrapti latibulo cū ſuis clericꝭ ſe collocauitDe pietate ꝯſtantini in puerosHugo vbi ſupra. .xlvij.Nterea cōſtatinus romepoſitus valida ſqualoris lepra ꝑfundit̉ ⁊ cū multoruꝫcura medicoꝝ adhiberet̉ ei. nec vnus qͥdem facere potuit vt ꝯſequeret̉ ſalutē. Tūc veniētes ſacerdotes capitolij dixerunt illi debere piſcinā facere in capitolio. ⁊ cōplere ſanguine innocentiū. ⁊ eo calente lotū poſſe ſaluari. aggregatis igit̉ plurimis innocentibꝰ infantibꝰ volebāt eos mactare. ¶ Ex geſtis beati ſilueſtri. Cunqꝫ iuxta ꝯſilium pontificū ad capitoliū ꝑgeret. vt ibi ſaneroꝝ laueret̉. occurrit multitudo mulieruꝫ que reſolutisguincrinibꝰdatis pectoribꝰ vlulantes corā eo ſe in plateis ſtrauedētes. Qui ꝑcunctatꝰ quā de cauſa hͦ facerent.runtnatres pueroꝝ quoꝝ effundēdus erat ſanguis vtas ſanaret̉. Tūc imꝑator exhorruit facinꝰ ⁊ ꝓrūpēse in eoAudite comites ⁊ cōmilitones ⁊ om̄s ppl̓i qui aſtain latis.oc ſcelerato lauacro vtar ⁊ cū me ex eodem luto cōproas eſt ꝓ ſalute innocentiū mori. qͣꝫ ꝑ eoꝝ interitum vitāberrecuꝑare crudelem. quā tn̄ recuꝑare incertu eſt cū ſit recuꝑata crudelitas. Sic ſemꝑ noſtra certamīa ꝯtra hoſtes extitiſſe noſcunt̉.vt reus eēt legibꝰ ⁊ capitali ſnīe ſubderet̉ quicūqꝫ occidiſſet infantem. qꝛin filijs hoſtiū cuſtoditū eſt. in filijs noſtroꝝ ciuiū exercevictores oīm gentiū fidelit̓ pugnādo eſſe meruimusletiuat barbarosaſſe. ſi a crudelitate vīcam̄. Nā viciſſe extras nationes bellatoꝝ eſt virtus ppl̓oꝝ. Uiciſſe autemeccata virtus eſt moꝝ. In illis gͦ p̄lijs fortiores extitimusvioalijs. In his aūt nobiſipſis cū vincimus noſmetipſos dū mala nōſtra ⁊ vota excludimꝰ. ⁊ qd̓ incōſulte deſiderauimus ꝯſulte vniu̓ſalit̓ execramur. Igit̉ vincat nos pietas in iſto ꝯgreſſu vbi victoriaꝫ obtinet victꝰ. Uere eī oīm aduerſantiū victores eſſe poterimꝰſi ſola pietate vincamur. Oīm em̄ ſe eſſe veruꝫ dn̄m cōprobat. quiverum ſeruū oſtēderit ſetatis. hoc dicēs iter ceptū deſerēsad palatiuꝫ redijt. filioſmatribꝰ reddidit. ⁊ inſuꝑ dona ampliſuta vehicula ⁊ ānonas expendi iuſſit. vt q̄ flenenam venerāt. ad ſuam cum gaudio remearent.tiſmo eius ⁊ pnīa.Hugo vbi ſupra. .xlviij.Ranſacta deniqꝫ die duꝫmni tp̄us adueniſſet. Aſtiterūt ei ſancti apoſtoli perus ⁊ paulus dicētes. Quoniā flagitijs poſuiſti t̓miia reione ſanguineis innocentis horruiſti. miſſi ſumus a dn̄opriſto dare tibi ſanitatis recuꝑande ꝯcilium. Audi ergo etamꝰ tibi. Silueſter ep̄s gentilis ppl̓i ritus ⁊ delubraīmonte ſirapti cū ſuis clericis latebraꝫ fouet. hūc cum a teduxeris ipſe tibi piſcinā oſtendet. in qͣ dum te tercio immerſeritoīs te valpre deſeret. ꝓ quo facto hͦ tuo ſaluatori ꝯpenſavt ꝑ totū ocl̓ie reſtaurent̉. teqꝫ ip̄m purifica. vt relictis ydol̓

deum veꝝ qui ſolus eſt adores. Surgengͦ cōſtantinus a ſomnomiſit ad montē ſeraptim. ⁊ accerſiuit ad ſe ſct̄m ſilueſtꝝ. Et cū adeum ingreſſus ſct̄us fuiſſet ep̄us ꝑcunctatꝰ eſt illū imꝑator. qui dijeſſent petrus ⁊ paulus. Ille ꝟo nō deos ſed apl̓os chriſti eos eſſereſpondit. Atqꝫ ex ymaginibꝰ eoꝝ quas illi oſtendit. hos eſſe didicit imꝑator quos in viſione ꝯſpexerat. Tūc ſilueſter papa cathezizans eū intra palatiū lateranenſe pnīam indixit. ⁊ die ſeptima inqua claudendū erat ieiuniū. veſꝑtino tꝑe benedicto fonte illū purificauit. ¶ Ex geſtis beati ſilueſtri. Cunqꝫ oraſſet ꝓ eo ſilueſter. ⁊om̄s reſpōdiſſent amen ſubito qͣſi fulgur lux intolerabilis emicuitque ⁊ oīm mentes ext̓ruit ⁊ aſpectus obtexit. Conſtantinꝰ quoqꝫmūdus exurgēs. xp̄m ſe vidiſſe ꝯfeſſus eſt. ⁊ indutꝰ candidis veſtibus. vij. diebꝰ dedit ſingulas leges in honore xp̄i ⁊ pͥuilegium xp̄iānorum. Octaua aūt die veniēs ad ꝯfeſſioneꝫ apoſtoli petri. ⁊ ablato dyademēde capitis. totū ſe planū in faciem ꝓijciens. tantamillic lacrimaꝝ effudit ml̓titudinē. vt oīa illa in ſignia veſtimēta purpurea infunderent̉. dans voces int̓ lacrimas ſe erraſſe ⁊ peccaſſeꝯmemorans. Exuens aūt clamidem ⁊ accipiēs tridētem pͥmus terram apparuit. ad fundamentū baſilice ꝯſtruendum. xij. quoqꝫ cophinos plenos humeris ſuis baiulauit.De ꝯu̓ſione ſenatoꝝ et ppl̓i ⁊ pio edicto cōſtantini. .xlix.Anta autem eodem ānocredidit multitudo vt viroꝝ baptizatoꝝ numerus adxij. M. tenderet̉. exceptis mulieribꝰ ⁊ infantibꝰ. Cumaūt ſenatoꝝ caterua huic religioni fidem ī nullo adhiberet. nec obhoc iraſci auguſtū alicui papa ꝑmitteret. Precepit auguſtus excelſum tribunal ſibi in baſilica ꝯſtitui. ⁊ ſenatū ac ppl̓m ſic affatuseſt. Prophane diſſenſiones mentiū ideo nulla ratione ſalubre ſumunt. qꝛ nullas eas clarus ꝟitatis ſplendor illumīat. Iſtos eī certum eſt deos nec dici debere. nec credi. qꝛ ab homībꝰ facti ſunt homines magis eoꝝ dij dici poſſunt. qͥ eos blaſmauerūt. habeāt iamfinē iſti errores. ⁊ romana ſapīa deum illū excolat a quo ipſa cū ſtodiat̉. nō quem ipſa cuſtodiat. Vt aūt notū ſit orbi romano. verodeo hieſu xp̄o nos inclinare ceruices. qͥ in me oꝑatus eſt qd̓ aſpicitis ⁊ ꝓbatis. Intra palatiū meū eccl̓iam xp̄o arripui ꝯſtruendamTūc omnis ppl̓us cū ſenatu clamauit. Qui xp̄m negant male pereant. qꝛ ipſe eſt verus deus. Et iteꝝ iube qͥ adhuc ſacrificāt dijs.ſtatim ab vrbe pellant̉. Ad hanc vocē ſilentio petito. imꝑator ſicallocutus eſt ppl̓m. Int̓ diuina ⁊ humana hoc int̓eſt. vt humanaſeruitia coacta ſunt. diuina aūt volūtaria. Deus em̄ quieta mentecolit̉. ⁊ ſincero affectu ab hominibꝰ honorat̉. ſpontanea debꝫ eſſeeius cultura. Sit ergo omnibꝰ notum. nō neceſſitate coactos. ſꝫ iudice ſuo liberos poſſe fieri chriſtianos. Iuſtum em̄ conſpicimꝰ. vtſicut petentibꝰ culpa eſt ſi neget̉. ita nō petentibꝰ ſi cogit̉ iniquunnobis aūt magis in amicicijs adherebūt. hi qui ſpontanei ad chriſtianā legē venire voluerūt. Tūc omnibꝰ ppl̓is xp̄ianis ⁊ paganishanc legē laudantibꝰ ⁊ auguſto vitam optantibꝰ. iteratus populiclamor factus eſt diutiſſimus. ⁊ reuertente auguſto ad palatiū. tota ciuitas cereis ⁊ lamꝑadibꝰ repleta coronata eſt. Erat em̄ gaudium omnibꝰ. ꝙ lex talis ꝓceſſerat. que nullū ad culturam impelleret. nullum a xp̄i cultura repelleret. vniu̓ſa ſepulcra ſanctoꝝ honorantur. omneſqꝫ confeſſores ad exilia diuerſa tracti. cū honore regio reuocantur. Nugo vbi ſupra. Publico quoqꝫ p̄cepit edicto. vt ꝑ totū romanū imꝑiū tēpla clauderent̉. et eccl̓ie edificarēt̉.¶ De mutuis epiſtolis helene ⁊ conſtantini ſuꝑ legibus moyſi etEx geſtis ſilueſtri.chriſtiElena auteꝫ mater auguſti circūuenta a iudeis. cū eſſet in bithimia cū duobꝰ nepotibꝰ auguſtis cōſtante ⁊ ꝯſtantino ita vt pena iudeafieri potuiſſet hmōi ſcripta ad eum tranſmiſit. Domino ſemꝑ auguſto. filio cōſtanti mater helena ſemꝑ auguſta. veritatem ſapientis animus nō recuſat. nec fides recta patit̉. quācunqꝫ iacturā beniuolentie diuine reputare debemus. ꝙ meruiſti ſimulacrorum figmēta deſerere. ſed errori applicat̉ humano. ꝙ hieſum nazarenuꝫcredere voluiſti deum eſſe. ⁊ hūc dei filium in celis eſtimare. qui a iudeis oriundus extitit. ⁊ magus accuſatus. ſnīam crucis accipiēdodefecit. Ad veritatis lumen attingere cupientibꝰ. ſcias alterā viaꝫeſſe nō poſſe. niſi hebreoꝝ qui legem acceperūt. Sed ideo pietatitue ſanitas reddita ꝓbat̉. quia tu pͥmus inter auguſtos ydolis renunciaſti. Uerus ergo deus hebreoꝝ ſaluari te fecit. quē cum cōlore ceperis regnum ſalomonis ſapientiſſimi ⁊ pacifici obtinebis.Eruntqꝫ tecum ꝓphete cuꝫ quibꝰ locutus eſt dūs ⁊ omnia que ꝑeos popoſceris impetrabis. Ad hoc ille reſcripſit. Domine matrihelene ſemꝑ auguſte filius ꝯſtantinus ſemꝑ auguſtus. qui moderat̉ ſingula ⁊ ſecula. ⁊ diſponit totius orbis ſuffragia. ꝑ ſe quideꝫaſpiramēta viuificat. ſed ꝑ pectora pͥncipum ſuis iura ſeculis dictat. Ꝙto igit̉ excellentiorem locum tenemus int̓ homines. tanto