Liber.XIII.

cōſtrictos ⁊ poſt tergum dyrtis brachijs vinctos relinquebant.Alij pene totū diem ſuſpeneculeis exint̓. Et cū omne cordum pepus vel tormētis vel verberibꝰ fuiſſet aldibus rurſuꝫ iubebat̉ ad carcerē. ibiuſis. recenciebteſtarū fragmētistibus adhuc terga vulneribꝰ reſubter ſtratū. Interea qͣꝫ plurimiē fortiter ꝑdurantes tyrānis pudorē non minimū cōferebant. Alij recepta ſanitatecorꝑis. ad reꝑandos denuo agones diſpenſatores penarū ſponteꝓuocabant. Quos illi erubeſcentes rurſuꝫ ad tormēta reuocareipſa eoꝝ audacia territi. capite cedi iubebant. Hec beatꝰ phileasin vinculis poſitus ⁊ in carcerē retruſus. cōmiſſe ſibi eccleſie ſcribebat. Quibꝰ eos vna ſecū ſocios martirū ⁊ conſortes celeſtium faceret coronarum.¶ De his que paſſa eſt eccleſia in frigia ⁊ arabia ceteriſqꝫ prouin.xxAm vero illud quod aud frigiā geſtuꝫ eſt quis audeat p̄terire. in quo ⁊ ꝯmuCnia humanitatis. ⁊ ꝓpria romani regni iura violata ſūt.Urbem quēdaꝫ xp̄ianoꝝ ſacrificare nolentium. iubent circūdari.ipſamqꝫ cū ciuibus ſcꝫ viris mulieribꝰ ⁊ ꝑuulis igne cōcremari. itavt nullus etiā cum optio daret̉ ex vrbe abſcederet. Cuiꝰ numeroſimartirij extitit actor ⁊ dux vir religione ⁊ omni benignitate clarusnomīe adunctus. honoribꝰ palatij ꝑ gradꝰ ſingulos. vſqꝫ ad officioꝝ magiſteriū ꝑfunctꝰ. Quis poſſit vel illa repetere. quibꝰ apudarabiā ſancti martires ſecuribꝰ ceſi ſunt. Aut que in capadocia geſta ſunt. vbi crura dei cultoribꝰ frangi iubebant̉. Quis me ſopotamie referat cruciatꝰ vbi xp̄ianos ſingulis manibꝰ pedibuſqꝫ ſuſpēſos. amariſſimo fumo ſubter ingeſto indignis cruciatibꝰ enecabāt.Alios vero lento igni ſubter adhibito. longioribꝰ tormentis abſuquomō replicē. que apud alexandriā geſta etimebant.fabulas vincūt. vbi obtrūcatis auribꝰ. ⁊ in hoam veterūneſto vulnere naribꝰ manuū quoqꝫ ceterorūqꝫ mēbroꝝ ſumitatibꝰutatis. truncū ſinebant abire deriſum. Apud antiochiā veronō recordabor craticulas prunis impoſitis. quibꝰ xp̄iani ſuꝑi torrebant̉. Sed inter hec duo iuuenes nobiles comp̄henſilacris cogerent̉ immolare dixerunt. Ducite nos ad aras. ⁊cū fuiſſducti. manꝰ ſuas igni ſupponētes ardēti. ſi ſubtraxeriit. ſacrificaſſe nos credite. ⁊ quoaduſqꝫ caro omnis ignideflueret. immobiliter ꝑdurarūt. In regionibꝰ aūt ponti crudelioragerebant̉. Arūdines acute quibuſdā ſub vnguibꝰ digitoꝝ infigebant̉. Alijs plumbū igne liquefactū dorſo infundebat̉. Suſtinebant tamē omnia fortiijſſimi martires. cū preclari iudices in eo ſolo ſapientiā ſuā omnibꝰ futurā in admiratōne cenſerentſi ald̓ noue crudelitatis ſuppliciū inueniſſent.incto eraſmo antiocheno ep̄o. Ex geſtis eiꝰ. .xxvij.Um aūt in antiochia diocleciani decretū ꝯtra xp̄ianos ꝓceſſiſſet. vt quicūqꝫ disnō ſacrificaret. multis ſupplicijs deꝑiret. Hoc audiensbeatꝰ eraſmus ep̄us heremū petijt in qua ꝑ. vij. ānos habitauit iuxta montē libani. diuine ꝯtemplatōni vacās. multiſqꝫ ſignis ⁊ virtutibꝰ choruſcās. ꝑ qḋ ſeptēnale ſpaciū eſca diuinitꝰ ei miniſtrabatur ꝑ coruū. Uniuerſe etiā fere naturali ferocitate poſtpoſita. māis eſtbebant. ⁊ cellulā eius frequētabāt. ꝓſternēteſqꝫ ſe adveſts. venerationē ei dignā exhibebāt. Angelico qͦꝫ ſede ineiſdemrtabat̉ colloquio. Quadā die vox ad eum de celofacta.vt in ciuitatē deſcende̓t. Cūqꝫ illuc deſcendiſſet. multos avexatos. in noīe hieſu xp̄i liberauit. multos in ſacro baptiſmate ꝯſecrans ad deū ꝯuertit. Hec audiens dioclecianꝰ iuſſiteum teneri. ſibiqꝫ p̄ſentari. Interrogatꝰ ab eo. quid ꝓfiteret̉. xp̄ianum ſe eſſe reſpondit. Cūtis eiꝰ acquieſcere nollet. vt dijseius ſacrret.lumbo latera eiꝰ cedi. Deinde fuſtibꝰ grauiter macerari. ſeocuit. Poſtea reſina pice ſulphure ſiml̓cum ceraleſus apparuit. Nam angelus ei aſtitit. qui totūilluddiū regerauit. illeſum ꝑ omnia martirē reddidit. Tūcvniuerebs antiochenoꝝ exclamauit. Dimitte iuſtuꝫ hominēciuitatisopū quia deus xp̄ianoꝝ in illo oꝑatur. Duꝫ hec autem fierent. ſubito terremotus factus ē magnus. tonitrū aqꝫ ⁊ choruſcationes fere ꝑ tres horas. ita vt ciuitas ab ira dei tota ꝑire putaretur. Imꝑator tanto fraꝑcuſſus diſceſſit. Tandē ſe reuocans ad poim ait.ctor iſte deos noſtros blaſphemauit.ideatio taldit;iſſitqꝫ ſanctū in carcerem introduci⁊ ceruis acnus ingenti cathenaruꝫ pondere competiri.pena mortis intētās. ſi quis ei vel pauxillū aque miniſtraret. Anuibqꝫ ꝓprio carceris hoſtia muniuit. Circa terciā vero noctis horaꝫſanctus ad dn̄m clamauit. Et ecce ſubito carcer illuxit. ⁊ quaſi aromatibꝰ eſſet plenus fauit. ⁊ xp̄c dn̄s ingreſſus eum vt ſurgeretpocaomnis cathenaꝝ colligatio diſſiluit. et ferrum

quaſi cera liquefactum eſt. Sanctus aūt in medio carceris ſtabat̉.Oeuqꝫ collaudās orabat. Et ecce angelus dn̄i dixit ei. eraſme p̄cingere. ⁊ veni mecū in italiā. Ibiqꝫ domino populū acquires in vitam eternā. ſtatimqꝫ quaſi colūba xp̄i in momēto lucridā vſqꝫ deportatus ē. Alia vero die ꝓrumpēs imꝑator ad carcerē. anuli ſuiſigillaturā integrā recognouit. ⁊ miſſis intro miniſtris ait. Aducitemaguꝫ iſtum qui deos noſtros adnihilauit. Qui ingreſſi cum clamore ⁊ ſtupore redierunt dicētes ſe hominē nō inueniſſe. ferrū vero quo vinctus fuerat in cinerē redactū eſſe. Tunc dioclecianꝰ confuſus cepit alapis ſibi frontē contūdere dicens. ve dijs meis. quoshodie ꝯtemptui haberi ꝑpendo. Regnoqꝫ meo ludibriū inferri ꝑſentio. Multi em̄ iam ad ſpectaculū martiris ꝓperabant. Uiduequoqꝫ ⁊ orphani ep̄m exigebant dicētes. Redde nobis patrē noſtrum. ne ciuitas ꝑiclitet̉. omniſqꝫ plebs lacrimabiliter vociferabatur. Quid feciſti de homine iuſto. Redde eū ciuitati ſue. Dioclecianus aūt nimis anguſtiatus. licet veſano ſpiritu ꝑflaret̉ rei tamēveritatē fatebat̉ dicens ꝙ eū angeli rapuiſſent vt putabat ī celis. ⁊vix tumultuantem ſedauit multitudinē.xxvDe fructu p̄dicatōnis eius in vrbe lucrida.Um aūt ſanctus eraſmꝰad vrbem lucridaꝫ angelico ductu ꝑueniſſet. ⁊ ſignis ⁊virtutibꝰ viam regni dei quā p̄dicabat aſtruebat. ⁊ populum deo acquirebat. Eratqꝫ ibi vir nobilis anaſtaſius eiuſdemloci primariꝰ cuiꝰ filius cū lacrimis ⁊ planctu ſuoꝝ cū efferret̉ mortuus vir ſanctus obuius eis factus. facta oratione eum ſuſcitauit.Exurgens aūt puer exclamauit. Uere magnꝰ eſt deus xp̄ianoruꝫqui ꝑ famulū ſuum eraſmū me reſuſcitauit. pater vſqꝫ nūc errauimus. Nam deos quos colebamꝰ vidi in inferno torqueri incendijsgehēnalibꝰ. Deꝰ vero quē p̄dicat eraſmꝰ. ſolus deꝰ eſt ⁊ magnꝰ deus. Hoc audito anaſtaſiꝰ credidit. ⁊ domꝰ eiꝰ ⁊ vniuerſus populꝰbaptizati ſunt. xl. milia hoīm. Cepitqꝫ vniuerſus populꝰ aras ſubuertere. ⁊ ſimulacra ꝯterere. Eraſmꝰ autē in doctrina confirmare.Maximianꝰ aūt ea que facta ſunt lucride vt audiuit. eraſmū teneri ⁊ ſibi offerri iuſſit. Qui interrogatꝰ ab eo cuiꝰ religionis ſe cultorem aſſere̓t. tacebat celūqꝫ oculis aſpiciebat. Maximianꝰ aūt eumexalapari iuſſit ⁊ ait. Conſule tibi ⁊ accede ſacrifica dijs nr̄is. Quireſpōdit quibꝰ dijs iubes me ſacrificare. App̄hendit ille manū eiꝰeūqꝫ in interiora templi deducēs oſtēdit ei ſtatuam. xij. cubitoꝝ dicens. Hic eſt iouis inuictiſſimꝰ. cui ego ⁊ oīs cetꝰ noſter deſeruimꝰAc ſanctꝰ viſo dyaboli figmēto ſignū ſancte crucis oppoſuit. ſtatīqꝫ ſoletenus ſtatua illa corruit. ⁊ penitꝰ cōminuta. ⁊ in cinerem redacta eſt. ex qua etiā draco magnus exiuit. Qui tracto lubrico ꝑnicioſus ferebat̉ in populū. qui ⁊ anhelitu ſimul importabilis ⁊ viſu quos obuios habuit interfecit. Imꝑator ergo ſe videns illuſuꝫad palatiū feſtinus occurrit. Uir aūt ſanctꝰ drachoni ne ampliusin populuꝫ deſeuiret imꝑauit. Qui ſtatim diſceſſit Ꝙ videns populus hic firmitanorū ꝓclamauit. Magnus eſt deus xp̄ianorummultiqꝫ crediderūt in dominū. Indignat̉ aūt ſathanas cum ſuis.⁊ vaſa q̄ diu poſſiderat. ſibi eripi dolebat. fremituſqꝫ ⁊ colliſionesꝑualide quaſi cōpugnantiū aduerſuꝫ ſe caſtroꝝ audiebat̉ in aere.Econtra ſanctis angelis gaudiū erat. ita vt audirent̉ voces iubilātium ⁊ cantantium gloria in excelſis deo ⁊cͣ. Populus autē ſuccinendo reſpondebat amen. Maximianus aūt indignans. precepitomnē illum cētum candidatoꝝ trucidari. ſicqꝫ triginta milia circiter ſacrificare nolentes martirio ꝯſummati ſunt. Qui dum ducerent̉ ad victimā clamabant. Ora ꝓ nobis pater eraſme ⁊ cōmenda nos deo. Ꝙ cum feciſſet obuiantes angeli ſancti martirum aīastriūphātes ſuſcipiebant. deducētes ad celi palatia. Audiebāturqꝫ voces canentiū alleluia.uibꝰ tormentis illeſus exiuit..xxix.Unc maximianꝰ furibudus contra ſanctum iuſſit tunicam habitudine ereamIſtatuere corporis eius adequantē exhiberi ⁊ vehementer igniri. ſanctoqꝫ martiri circūdari. Qui facto xp̄i ſignaculo chriſtum interius indutus excandeſcens. illud indumentu letus ⁊ alacer ſibi circūdat pſallens ⁊ dicens. Tranſiuimus ꝑ aquā ⁊ ignemnunc educas me deus in refrigerium. Statimqꝫ tunica illa adeo refriguit. ac ſi largiſſimis imbribus inundaret̉. nec aliquam aduſtionis maculam beato martiri prorſus intulit. Qui mox imperatorigratulabunda voce inſultans ait. Ecce cōprobaſti ſtultiſſime homim. quia virtus xp̄i. flamis ⁊ ignibꝰ imꝑauit. ⁊ deos tuos lapideos ⁊ fuſiles inualidos reddidit. Tunc imꝑator iubet ſartagineꝫigniri. plumbūqꝫ. picē. reſinā. ceram. oleūqꝫ pariter in ea eliquari. ⁊athletam xp̄i p̄cepit illic immergi dicens. Nunc eraſmus artes ſuas excitet nūc ferrea latera ſibi fabricet. noſtrūqꝫ ſi p̄ualet ꝯtemnatimperium. ⁊ preꝑatuꝫ eludat incendium. paret̉ tyrānicis p̄ceptis⁊ ingens ollanoꝝ copia ſuccenditur. quaꝫ ſanctuvexillo ſe