Druckschrift 
Speculum historiale
Einzelbild herunterladen
 

LiberPrimus

eſt ei ſimilis. Quarta ſcꝫ imitationis qua ſcꝫ aliquis patri ſuo ſimilis dr̄ qn̄ mores eiꝰ imitat̉. Et vltīonilat̉ homo deo.ſcꝫ diſcreta operatione que eſt virtutis effectus..xxxv.De localitate et qualitate anime.Nima dicitur eſſe in locomultipliciter. dr̄ enī aliqͥd eſſe in loco ꝓprie circūſcriptionē. et ſic ꝯuenit ſoli corꝑi ꝓprie. Minus autē ꝓprie diffinitionē. vel determinationē. et ſic ꝯuenit angelo et aīe ſeꝑateqꝛ ita eſt vterqꝫ alicubi alibi. Tercio modo pn̄tiam in oꝑatione. et ſic dr̄ deus in om̄i loco. Aīe aūt ꝯueniunt oēs iſti modipͥmus tn̄ ꝓprie ſed accidēs .ſ. qm̄ vnita eſt corꝑi. et corpꝰ qͥdēꝓhibet aliud corpꝰ a loco in quo ē. ſed nec aīa corpus ē. nec econuerſo. veꝝ ſicut corpꝰ corpus. ſic aīa aīam ꝓhibet a loco ſuo qꝛ ſeparant̉ abinuicē eēntia. et oꝑatiōe et loco. Un̄ pn̄t eſſe due aīein vno corꝑe. nihil tn̄ ꝓhibet demonē in humano corpore. licetaīa ſit in qualibet eius ꝑte. qꝛ aīa eſt ibi vnionē. demon aūt neqͣqͣꝫideo pn̄t ſimul. Quidā etiā dicūt demon in vacuitate ventrivel capitis ē vbi aīa eſt. licet pͥma eēntia ſit ꝯtinens oēs ſpirituscircūſcriptos. tn̄ hn̄t in ea ꝓprie circumſcriptionē differentē. qꝛ habet longitudinē latitudinē et ꝓfunditatē. ẜm quā in ea diuſi ſpūs creati ſituent̉ intelligibilit̓. ſicut eſt de loco corꝑ ali. ſed habꝫambitū ꝟtutis in oꝑatiōe. intra quē poſſunt currere diuerſe aīe etangeli qui dicunt̉ extramitti reſpectu celi empirei. Porro aīa qn̄a corꝑe ſeparat̉ localit̓ mouet̉. dr̄ tn̄ per locū moueri. quia nontrait locū eodē modo quo corpꝰ. ita ſcꝫ vt ꝑs cōmetiat̉ ꝑtiſpūalis ſubſtātia ꝑtem habeat ſe metientē ꝑti corꝑali. Dicituretiā moueri tp̄us. qꝛ modo ē in vno loco. et in alio. motꝰ tn̄ eiꝰeſt ſubitꝰ et ſimul totꝰ. Eſt aūt in ſingulis ꝑtibꝰ corꝑis tota qͣꝫtumad totalitatē eēntie .i. ꝑfecta ineſſe. tn̄ tota .i. ẜm omnē ſui potentiam vel ꝟtutē vel oꝑationē. multitudo ꝟo potentiaꝝ non infertmaioritatē in aīa. ſed multiplicitatē. Tanta ē igit̉ in ſui corꝑis vnaꝑte vel in duabꝰ quāta in oībꝰ. ſed tam multiplex. eſt ergoꝓprie quāta quātitate ſꝫ ꝟtute. et hec quātitas penes oꝑationemattendit̉. Prima aūt eius oꝑatio eſt viuificare. alia vero fiunt mediante illa. Aliter aūt poteſt dici quāta .ſ. qͣꝫtum ad certum natureſue terminū. vel modum quē habet oīs creatura. quia ſolus deꝰ eſtimmenſis..xxxvj.vnione anime ad corpus.Evniōe anime ad corpꝰvide aīa pōt ꝯſiderari vel vt ē ſubſtātia. et ſic ꝓpriedr̄ ſpūs et ē in corꝑe coexiſtentiā informationē.vel vt ē forma. et ſic dr̄ aīa quaſi animās et ꝑficiens corpꝰ. ẜm hocē in eo vt ꝑfectio in ſuo ꝑfectibili. ſicut forma ī materia. Unde deſtructo corꝑe deſtruit̉ aīa inquantū forma. tn̄ inquantū ē ſubſtantia .i. ſpūs. autē dicit augꝰ. aīam in corꝑe vt formam īmateria. ē intelligendū ẜm omnē modū. qꝛ ſcꝫ aīa ſeparat̉ a corpore ẜm qd̓ ē ſubſtātia. forma vero ẜm nullo modo ſeꝑat̉ a materia. Itaqꝫ eſt aīa vnita corꝑi modū ꝯtinuatiōis. qꝛ ꝯtinuatio terminū habet. ẜm quē res alteri ꝯiungit̉. nec ē per totū id cuꝫ ꝯtinuat̉. aīa autē eſt totū corpꝰ abſqꝫ termino et ſitu. Un̄ dicit augꝰ. ē in corꝑe ſicut vinū in vtrē. ſed tota toti corporiiuncta ē. Eadem rōne nec modū ꝯtiguitatꝭ. Sed nec moduꝫmixtiōis. qꝛ in mixtiōe oportet ꝑtiū diuiſionē. et qꝛ pōt qd̓cunqꝫ quātocūqꝫ miſceri. aīa ꝟo quantocūqꝫ ꝯiungit̉ corꝑi. ſimiliter nec modū imp̄ſſionis. imp̄ſſum enī ſubſiſtit ſine eo cui fitimp̄ſſio. ſicut pꝫ in forma imp̄ſſa ſtatue vel ſigillo. ſꝫ per modū agglutinatiōis. qn̄ enī egredit̉ vel excidit̉ ſemē ab homīe in generation pueri. quidā ſpūs dr̄ edificator vel artifex ſimul egredit̉ quidiſpoſitiōes acqͥrit in corꝑe pͥuſqͣꝫ aīa infundat̉. et quaſi ad recipiendā corpꝰ habilitat vel coaptat. ſicqꝫ iſta duo in vnū agglutinant. Sūt enī vnū vt ꝯtinuū vel indiuiſibile. ſꝫ vnū rōne. qꝛeadē ſit vtriuſqꝫ. ſed qꝛ faciūt vnū. cuiꝰ ē vna .ſ. hominē. Eſtautē triplex vnitas in corꝑibꝰ. Prima ē que ſurgit ex duplici depēdentia. ſcꝫ materie ad formā et ecōuerſo. Et talis ē in eis ſunt ingenerabilia et incorruptibilia. vt corꝑa celeſtia. hec ē maior vnitasin corꝑibꝰ ſcꝫ nec materiā ſeparari ſinit a forma nec econu̓ſo. Secunda ſurgit ex vnico reſpectu vel dependētia .ſ. forme ad materiam. et ecōuerſo. talis ē in oībꝰ corruptibilibꝰ. hec eſt mīor ſcꝫque materiā ſeparari ſinit a forma. et ecōuerſo. vt qn̄ ex igne fitaer. perit forma ignis. et manet materia trāſiēs in aliā formā. Tercia aliqua duo ita ꝯiungunt̉ vt vtrūqꝫ ſeparabile ſit. et hec ē minima. talis ē inter aīam corpꝰ. Ueruntū miro modo cum homohabeat in ſe ꝯtinuare ſuꝑiora et inferiora. Hāc triplicē vnitatemhabet in ſe ẜm diu̓ſa. Prima ē enī in aīa ẜm ſe ꝯſiderata. Secī dain corꝑe. Tercia in toto homīe. Notādū autē quaſdā diſpoſitiones habet aīa in ſe tm̄. vt intelligere et ꝯtēplari. Quaſdam habet corpꝰ ſimilit̓ a ſe tm̄ vt complexionē et conoſitionē. et ſoluti

onem ꝯtinuitatis. Quaſdā vero diſpoſitōes habet aīa ex hoc qd̓eſt hn̄s corpꝰ. vt ſunt ꝯcupiſcētia et iracūdia et imaginatio. ſuntetiā in aīa ſeꝑata cōpoſitionē ad corpꝰ. Quaſdā ꝟo hꝫ corpusinquātū eſt hn̄s animā ſicut ſomnus et vigilia. egritudo et ſanitasQuaſdā vero habet homo rōne ꝯiūcti ex corpore et anima. ſicutedificare artificia perficere..xxxvij.Epilous viribꝰ animeNa eſt igitur aīa ī homīecuius potētie ſunt tres .ſ. vegetabilis. ſenſibilis. rōnaliſin vna ſubſtātia fundate. Uidet̉ qͥdē ariſtoteles velle corpꝰ homīs in vtero matris pͥus vegetet̉ qͣꝫ ſentiat. pͥus etiāin eodē ſit ſenſus qͣꝫ intellectꝰ. non tn̄ oportet ibi ſint tres aīe velincorporee ſubſtātie. ſed vna pͥus habuit vim vegetādi. poſtmodum accepit vim animādi vel ſenſificādi tandē vim intelligendi.Prima ē quaſi materialis diſpoſitio ad ſecundā recipiendā. et ſecunda ad terciā. que ē vltima ꝑfectio ſiue completio. vn̄ et ſola dr̄aīa. Ideoqꝫ etiā licet videat̉ puer aīal anteqͣꝫ homo. qꝛ corpushabet et animā ſenſibilem anteqͣꝫ rōnalem. ob hoc ſequit̉ ſitaſinus. vel capra. vel aliqd̓ alioꝝ ab homine. qꝛ nondū eſt aīal perfectum. illud enī qd̓ habet materiale ē ab vltimo completiuuꝫ .i. abintellectu eſt ꝑfectio corporis. Eſt enī completiſſima oīm ꝟtutū ſunt in corꝑibꝰ. et ē in corpore mediāte ſenſibili. que tn̄ ē medium per modū materialis diſpoſitiōis ex toto. qꝛ exercet oꝑationes ſuas in corpore. nec ē mediū rōnalis vel intellectiue ad vt ſitſed ad hoc vt ſit in homīe. vn̄ illa deſtructa deſtruit̉ et iſta in ſeſed in homīe .i. ad hoc vt ſit in homīe. Itaqꝫ ille due ſunt qͣſimateriales ad terciā. corrūpunt̉ corꝑe. ſcꝫ in morte. et tercia manet ab alijs ſeparata et ab ipſo corꝑe. In viuētibꝰ quoqꝫ nihilhibet ad oꝑatiōes intelligibiles rapi. nec ob hoc pōt ab alijs ſeparari potētijs oīno. ſed ea ex toto illuc ꝯuerſa. ſicut in raptu pauli remanēt alie due penes qͣs ꝯſiſtit regimē corꝑis et per qͣs cōſeruat̉ in eſſe vitali. Potētie vegetabilis aīe tres ſunt .ſ. nutritiua. aumentatiua. generatiua. Potētia ſenſibilis diuidit̉ in apprehenſiuā et motiuā. Apprehēſiua quoqꝫ ſubdiuidit̉ in apprehēſiuā exteriorē et interiore. Exterior diuidit̉ ī qͥnqꝫ ſenſus .ſ. viſuꝫ. auditūodoratū. guſtū. tactū. Interior ſil̓r in qͥnqꝫ .ſ. ſenſum cōem. imagīationē. vim cogitatiuā. eſtimatiuā. mēoratiuā. Potētia motiua duplex ē. Una imꝑat motui. Alia que efficit motuꝫ. Imꝑatiua qͦꝫmotꝰ duplex ē .ſ. ꝯcupiſcibilis ad ꝓpinquandū. et iraſcibilis ad repellendum. Potētia ꝟo rōnalis diuidit̉ in ꝟtutē ſciēdi et agēdi.qͦꝝ vnaqueqꝫ vocat̉ intellectꝰ .ſ. theoricus et practicus.De ratione ſenſualitate..xxxviij.Itio eſt aſpectus animijͣꝑ ſeip̄m. corpꝰ veꝝ intuet̉. biꝑtita ē ẜm ofīcia .ſ. ad ſuꝑiora ꝯtēplāda īferiora admīſtrāda. Inhac p̄cellit brutis. Sēſualitas aūt ē vtriuſqꝫ cōis. et ẜm vnārōem .ſ. ẜm ſe. tn̄ rōne pct̄i. ſꝫ ꝓpt̓ ordinatōeꝫ quā hꝫ in hoīe advlteriorem potentiaꝫ .i. rōnalem in qua abundat ſuꝑ bruta. ꝓpterhunc enī ordinem aliquo modo ꝑfectior eſt in homīe qͣꝫ in brutis.et ideo in humana ꝯtingit eſſe peccatū. in brutali non. Differūt autem fantaſia et ſenſualitas. qꝛ fantaſia ē vis ẜm quā apparet aliqͥdeſſe bonū malū. Senſualitas ꝟo vis ẜm quā ꝑcipit̉ eſſe bonumvt nūc aūt malū. Diuidit̉ aūt ꝓprie ꝯtra ſenſualitatē. et intellectus ꝯtra fantaſiā. Quidā etiā diuidūt ſenſualitatē ſicut rōeꝫ induas ꝑtes .ſ. inferiorē mouet ad illicita. et ſuꝑiorem ad licita etcorꝑi neceſſaria. Prime motꝰ pena ē et culpa. Scd̓e ꝟo ſi eſt moderatus nec culpa nec pena. ſi immoderatus et culpa et pena. Tripliciter aūt accipit̉ ſenſualitas. Aliqn̄ vi ſenſitiua interiori quaꝫvocat ariſtoteles ſenſum cōmunē .i. virtutē quandā cui credunturoīa ſenſibilia. et diſcernit a ſingulis ſingula. Aliquando vero vimotiua interiori que extendit̉ in quinqꝫ corporis ſenſus et appetitus. Aliquādo etiā pro inferiori parte rōnis circa ſenſualia negociat̉. Ratio quoqꝫ multipliciter accipit̉. Dicit̉ enī quādoqꝫ mensin qua precellit homo beſtijs. Et ſic tres vires comprehendit. ſcꝫrōnalem. concupiſcibilem. et iraſcibilem. ẜm hoc intellectus eſt. ſed potentia quedam rationis. quādoqꝫ vero ſumit̉ in diuiſione contra concupiſcibilem et iraſcibilem. et ſic intellectus ſunteadē potētia. ſꝫ intellectꝰ dr̄ inqͣꝫtū apprehēdit inquātū iudicat.Tercio ſumit̉ et forte magis ꝓprie ẜm qd̓ ē vis q̇dā media inter ſenſum et intellectum conferens ſcilꝫ intelligibile cum ſenſibili.ſicut ſenſus cōmunis. ſenſibile vnius ſenſus cum ſenſibili alterius.quia ſicut vnus ſenſus particularis non apprehendit qd̓ alius. ſicnec intellectus ſenſibilia ſuo modo. nec ſenſus intelligibilia ſuo modo. Horum igit̉ collatera vis dicit̉ ratio que eſt anime rationalisẜm qd̓ eſt coniuncta corpori. et ab ea ſumit̉ hec differentia rationale in diffinitione hominis. nam quia per eam ſolam homo ſeꝑaratur. et a ſuperioribus ab inferioribꝰ. intellectū enī ꝯuenit