De eſſe et natura cōſcientie.

3o

ſed etiā motiuus. Mouet enī et inclinatanimā ad bonū ꝓſequendū. ⁊ malū fugiendum. Et iſto modo inquantū ſcꝫ ſcientiā dicit ⁊ importat/ habet ſe vt ſuꝑius. cōiungiturqꝫ ipſi primo habitui naturaliſuꝑioriqꝫ lumini ratōis quod ſyndereſisdicit̉. ita ꝙ propter hoc aliqui. vt hieronimus ⁊ alij ip̄am ſindereſim prout in ſuꝑioribus tactū eſt/ conſcientiā ſeu conſcientie iudiciū dicere voluerint. Et tūc cōſciētia de ſe ſemꝑ recta eſt. nā tūc circa vniuerſalia agibiliū ſicut ipſa ſindereſis verſat̉.¶ Secūdo vero dicit ⁊ importat cōſciētia ⁊ magis ꝓprie. quandā acceptōem ſeuacceptatōem ex parte ratōis. Etenī cōſcientia ꝓprie loquendo nihil aliud eſt qͣꝫ applicatio quedā ſeu ordinatō ſciētie ad aliquē actū. ſcientia aūt in rōne eſt. qd̓ ſatisdenotat hec prepoſitio cum. dicit̉ enī conſciētia quaſi cū alio ſciētia. Et tūc conſcientia ꝓprie loquēdo magꝭ eſt actus qͣꝫ habitus ſeu potētia. Iſtoqꝫ modo ſe habetvt inferius. magisqꝫ coniūgitur rōni ſimplici. īmo tunc dicit̉ quoddā dictamē rōnis. Et hoc modo nō ſemꝑ de ſe eſt recta.immo freq̄nter errorē recipit. quia tūc cūſcꝫ ſic ipſi rōni ſimplici coniūgit̉ habꝫ circa ꝑticularia ⁊ ꝑ modū cuiuſdā cognitionis ſeu inquiſitōnis verſari. in quibꝰ frequent̉ error ⁊ errare cōtingit. ¶ Que clarius ꝑ exemplū nonnullorū doctorū cōcipi poſſunt. Formāt enī quendā quaſi cōſciētie ſilogiſmū. Cuius ſyndereſis maiorem ꝓponit quaſi generalē ⁊ vniuerſalemſic. Nullū malū eſt faciendū. Cui cōſcientia ſe iuxta primā ſui importatiōeꝫ ſeu cōnotatōem/ ipſi ſyndereſi cōiungēs ſine qͣcunqꝫ difficultate aſſentit. nec tunc erratQuia circa hmōi maiorē. n̄ eſt error. Format deinde ratō ſub iſta maiore vnā minorē/ ad aliquē caſum ſeu factū ꝑticularedeſcendēdo. ſic Et hoc eſt malū. Cui minori ſi conſciētia ſe iuxta ſcd̓am ſui īportatōem ſeu connotatiōeꝫ ipſi ratōi cōiungens aſſentiat. poteſt errare ⁊ poteſt nonerrare. Infert demū conſciētia ex iſtis duabus p̄miſſis cōcluſionē ſic Ergo hoc nōeſt faciēdū. Que cōcluſio ſimiliter erit falſa vel vera. prout ſcꝫ ipſa ratio ⁊ conſcientia ſe illi coniūgens in illa minore errauerit. ¶ Ꝙ etiā conſciētia ꝓut magis ꝓprieet magis cōiter ſumit̉ ſcꝫ dum magis rōiſimplici coniūgit̉ dicat quandā applica

tionē ſeu ordinationē ſcientie ad aliqͥd.ſicqꝫ magis actum quendā qͣꝫ habitū ſeupotentiā importet. patꝫ ex his que ipſi cōſcientie attribuūtur. ſcꝫ teſtificari. accuſare. remordere. reprehendere. excuſare. inſtigare. ſtimulare. remurmurare. incitare.ligare. retrahere. Que om̄ia (vt clarū eſt)conſequūtur quandā actualē applicatōnem alicuius cognitiōis ſeu ſciētie ad eaque agunt̉. Que quidē applicatō tripliciter habꝫ fieri ẜm diuerſitatē triū tempoꝝvidelicet preteriti preſentis ⁊ futuri Unoetenī modo ⁊ reſpectu preteriti temporishabet dicta applicatio fieri. dum ſcꝫ recōgnoſcit̉ aliquid factū vel nō factū eſſe. Etẜm hoc conſciētia de hoc ꝙ ſibi vel in malo cōmiſſo vel in bono omiſſo aut econuerſo cōſcia eſt ꝯtra mentē. teſtificat̉ eāqꝫvel accuſat. remordet. ⁊ rep̄hendit vel etiam excuſat. Alio modo reſpectu p̄ſentistemꝑis habet dicta applicatio fieri. dumſcꝫ aliquid faciēdū imminet vel occurritEt ẜm hoc cōſcientia ꝓut de illo in bonūvel malū. ẜm iudiciū rōnis ꝑ applicationem ſciētie ſeu cognitōis ad illd̓ iudicantis ſibi conſcia eſt mentem ipſam facerevel nō facere. inſtigat ⁊ ſtimulat ⁊ recalcitrat. Alio modo ⁊ reſpectu futuri temꝑishabet dicta applicatio fieri dū ſcꝫ conſcientia ad aliqua in futurū facienda vel nōfacienda ꝓut ſibi de eis ẜm iudiciū rōnisꝑ applicatōnem ſciētie ſeu cognitiōis adilla iudicātis. conſcia eſt mentem ipſamincitat ⁊ ligat vel retrahit. ¶ Plures a diuerſis doctoribꝰ aſſignant̉ ꝯſciētie deſcriptōes Una a Ioh̓.damaſceno. ꝙ cōſcientia eſt lex intellectꝰnoſtri. Alia a baſilio. ꝙ conſcientia eſt rōnale iudicatoriū. Alia ꝙ eſt cognitō ſuiip̄ius. Alia ꝙ conſciētia eſt habitus mentis. boni ⁊ mali diſcretiuꝰ. Alia ꝙ conſcientia eſt credulitas intentiōis ad aliquidfaciendū vel nō faciendū. animi deliberatione firmata. Ex iſtis cōſcientie diffinitionibꝰ ſeu diſtinctōibꝰ. que in effectu bn̄reſoluēdo in idē coincidūt. colligi pōt ꝙcōſcientia reſpicit ⁊ cōcernit/ tam facta qͣꝫfaciēda. immo om̄ia temꝑa reſpicit. vt ſatis declaratum eſt.De conſcientia indiſcreta. ¶ Notare ſolent aliqͥ. conſciētiānimis largā ⁊ etiā nimis ſtrictā cauēdaꝫ

L 3

T