ordinis minoꝝ theologie ꝓfeſſore: in qͣ ſunt pulcherrime qōnes iudaicā ꝑfidia ī catholica fide improbātes.Rimo q̄rit̉ vtꝝ ex ſcripturis receptisa iudeis poſſit efficaciter ꝓbari ſaluatorē nr̄m fuiſſe deū ⁊ hoīem. Et arguit̉ppͥmo ꝙ ſic: qꝛ tn̄ queſtio duo includitvnū ꝙ ꝑtinet ad ꝑſonā xp̄i .ſ. ꝙ ſit deeus ⁊ ho: aliud ad tp̄s .ſ. ꝙ ſit xp̄i myſteriū ꝯpletū: ⁊ iō de vtroqꝫ arguit̉. Et īꝑ id qd̓ hr̄ Hiere. xxiij. Ecce dies veniūt dicit dn̄s ⁊ ſuſcitabo dauid germē iuſtū ⁊cͣ. Ex quo pꝫ xp̄m ꝓmiſſuꝫex ſemine dauid et ꝑ ꝯn̄s veꝝ hoīem: et ſequit̉ in eadēauctoritate que de chriſto loquit̉. In diebꝰ illis ſaluabitur iuda ⁊ iſrl̓ hītabit ꝯfidenter: ⁊ hoc eſt nomē ꝙ vocabūt eum dn̄s iuſtus noſter. ex quo pꝫ eiꝰ diuinitas.De ſcd̓o videlꝫ de tꝑe arguit̉ ꝑ illud aggei. ij. vbi dexp̄o dr̄: Ueniet deſideratꝰ cūctis gentibꝰ ⁊ replebo domū iſtam gl̓ia dicit dn̄s exercituū. ꝓpheta aūt ibi loquebatur de domo dei edificata a filijs iſrael poſt reditumde captiuitate babylonica: ergo ſtante illa domo venitchriſtus: domus aūt illa deſtructa fuit. xlij. anno a paſſione dn̄i ꝑ Tytū ⁊ veſpaſianū: ergo an̄ erat cōpletuꝫxp̄i myſteriū: Et ſic patꝫ ꝓpoſitū. In cōtrariū aūt argͣuitur qꝛ inter iudeos ſunt ⁊ fuerūt multi hoīes ingenioſi ⁊ in ſcripturis legis ⁊ ꝓph̓aꝝ valde ſtudioſi: ergoſi p̄dicta poſſent hr̄i efficaciter ꝑ ſcripturas ab eis receptas nō eēt veriſil̓e ꝙ tādiu ſtetiſſent ī tali errore: igitur ⁊cͣ. Rn̄deo hic ſunt principal̓r duo intendenda.Primū eſt q̄ ſunt ſcripture a iudeis recepte. Scd̓ꝫvtrū p̄dicta poſſint ꝑ illas ſcripturas ꝓbari ꝓbationeefficaci. Circa pͥmū ſciēdū ꝙ libri canonici vete. teſtamenti ſūt ab eis recepti: tāqͣꝫ deo inſpirāte ſcripti: ⁊ ſūtin vniuerſo. xxij. ẜm ātiquā cōputationē: ⁊ xxiiij. ſcd̓ꝫmodernā: qꝛ lamentationes hieremie: ⁊ liber ruth ponuntur mō ꝓ duobus libris a libris hieremie ⁊ iudicūſeꝑatis: De iſtis aūt libris aliqui dicunt̉ legales .ſ. qͥnqꝫ libri moyſi: ⁊ ſūt in pͥmo ordine apd̓ iudeos. Alij dicunt̉ ꝓphetales .ſ. ioſue iudicū ſamuel .i. pͥmꝰ ⁊ ſcd̓s regū. Malachim .i. terciꝰ ⁊ quartꝰ regū. Eſa. hier. ezech̓.⁊ liber. xij. ꝓphetaꝝ: qͥ dr̄ tereaſta. Et iſti octo ſṫ in ſcd̓oordine. Reliqͥ ꝟo dicunt̉ agiographi .i. ſcripture ſctē:vel ſanctoꝝ ſcripture: Et ſunt iſti: liber iob: liber pſalmorū: parabole: eccleſiaſtes: cantica canticoꝝ: paralypomenon: daniel: eſdra: ⁊ heſter: ruth: lamentatiōes: hieremie ⁊ iſti ſunt in tercio ordine. Cōſiderādū etiamꝙ iſti libri ſūt apud eos multiplicit̓ cōſcripti. vno mōpure hebraice: ⁊ ſic primo traditi ſunt: vꝫ ſermone hebraico cū lr̄is hebraicis. Alio mō bebraice ſꝫ non pure:videlꝫ ẜmone chaldaico ſed lr̄is hebraicis. Sed qꝛ hebraicū ⁊ chaldaicū ſunt idiomata ꝓpinqua eundē numerū litteraꝝ hn̄tia: q̄ lr̄e qͣꝫuis diſcrepēt ī figura tn̄ cōueniūt in ſono ⁊ virtute: vt dicit hiero. in ꝓlogo geleato: ⁊ iō vnū idioma pōt faciliter ſcribi per lr̄as alteriꝰ.Hoc igitur mō plures ſcripſerunt vetus teſtamentū:⁊ maxime ionathan filius oriel: cuius ſcriptura eſt itaauctētica apud hebreos ꝙ nullus adhuc auſus fuit ſibi ꝯͣdicere: ꝓpter qd̓ in libris notabilibꝰ iudeoꝝ ponit̉hebraicū purū ī vna colūna ⁊ chaldaicū ſcriptū ab iſtoionathā lr̄is hebraicꝭ in altera: ⁊ vtūtur iudei iſto chaldaico qͣſi ꝓ expoſitione: qꝛ aliqua q̄ erāt multū obſcura in hebraico purꝗ: clariꝰ ponunt̉ ⁊ quaſi exponūt̉ iniſto chaldaico: vt. jͣ. patebit magꝭ. Et iō illa trāſlatō neceſſaria eſt ad diſputandū cū iudeis in paſſibꝰ multis.Simil̓r tranſlatio. lxx. interpretum apud eos hr̄ ſalteꝫapud aliqͦs ſtudioſos. illi .n. lxx. fuerūt electi de toto populo iſrl̓ tanqͣꝫ excellentiſſimi ⁊ ſtudioſiſſimi ac periti īlr̄a bebraica ⁊ greca: ẜm ꝙ dicit Ioſephꝰ. xij. li. antiqͥtatū. ip̄i aūt nō ſꝑ trāſtulerūt de hebraico in grecū ꝟbūex verbo: ſed frequent̉ ſenſum ex ſenſu: mutantes aliqͣvel occultantes ex induſtria ea q̄ poſſent eſſe cā erro-

ris Ptolemeo regi. Hanc autem tranſlationē voluerūthabere ſtudioſi hebreorum tanqͣꝫ factum ſapientiſſimorum virorum: et dato ꝙ nuſqͣꝫ ab eis haberetur: non tn̄poſſunt ipſam negare cum fuerit facta a ſapientiſſimis ⁊valentioribus de toto populo et in tanto numero. Et iōde illa poſſumus nos iuuare ad ꝓbandum aliquid ip̄is iudeis: ſicut infra patebit. Item preter ſcripturas canonicas ſunt alie ſcripture a iudeis recepte tanqͣꝫ auctentice .ſ. Thalmud ꝙ ſcd̓m eos ſcriptura iſta nō differt a ſcripturis canonicis: niſi ſicut lex data verbo: a lege data ſcripto: qꝛ iſta fuit reuelata moyſi a deo ſicut illa que ſūt ſcripta in libris moyſi: ſad tunc moyſes non ſcripſit ea q̄ cōtinentur in Thalmud. Et hoc potuit eſſe duplici de cauſa: vtpote quia non erat neceſſariuꝫ vt populus ſciret talia ſicut erat neceſſariū de p̄ceptis in lege: vel qꝛ iſta erantmagis in ſecretis hn̄da: moyſes tamen tradidit eam Ioſue et alijs ſenioribus verbo ſicut habuerat a domino etalij alijs poſterioribus eodeꝫ modo: ⁊ ſic ꝯn̄ter quouſqꝫſcripta ſunt talia ꝑ poſteriores doctores ne cederent ī obliuionem. Similiter dicta doctoꝝ hebraicoꝝ qui gloſauerunt vetus teſtamentū ſunt auctentica apud eos: multo magis qͣꝫ apud nos dicta Hierony. ⁊ auguſtini ⁊ aliorum doctoꝝ catholicoꝝ. Et hoc potiſſime per id qd̓ ſcribitur Deut̓. xvij. Non dedinabis a verbis eoꝝ ad dexteram ſiue ad ſiniſtra. vbi loquitur ſcriptura de ſacerdotibus ⁊ doctoribus ad quos precipit ſcriptura in dubijs recurrere: ⁊ eoꝝ ſententiam indiſcuſſe tenere: licet aūt huiꝰmodi ſcripture in magna parte ſint falſe .ſ. Thalmud etgloſe doctoꝝ hebraicorum: tamen ꝑ eas poſſumus contra eos efficaciter arguere exquo ſunt ab eis p̄dicto mōrecepte: ſicut econtrario argumentum quod facerēt cōtra nos ex euāgelio ⁊ ſcripturis apl̓orū hmōi eēt efficaxꝯtra nos: lꝫ reputent huiuſmodi ſcripturas falſuꝫ ꝯtine̓.Uiſo que ſcripture ſint a iudeis receptē: ſcd̓o vidēdūeſt an id quod in queſtiōe ponitur poſſit per illas ſcripturas efficaciter probari. Et diſtinguo primo de probatiōeefficaci: quia probationis efficatia pōt dupliciter accipi:vno mō ꝙ ſit ita efficax ꝓbatio ꝙ nullo mō poſſit euitari ſine euidenti negatione vel ꝯͣdictione ſcripture p̄dicte⁊ ſic mihi videtur ꝙ adhuc non ſit probatu quod in queſtione queritur ꝑ dictam ſcripturam. Cuius ratio eſt: qꝛmyſteriū trinitatis et incarnationis chriſti expreſſius ponitur in nouo teſtamento ꝙͣ veteri ſicut patet manifeſteet ab omnibus conceditur: et tamen multi heretici totūnouum teſtamentum recipiunt: et ꝓ ſuis erroribus exponunt: aliqui tn̄ ipſorum negant trinitatem perſonaꝝ ī diuinis: ſicut Sabellius: aliqui negant diuinitatem in xp̄oſicut arrius: aliqui veram humanitatem: ſicut manicheꝰqui dixit xp̄m habere carnem fantaſticam: ad quod ſeqͥt̉ipſum non fuiſſe verum hominem: qꝛ caro vera eſt de veritate nature humane. Similiter arrius dixit ip̄m nō habere animam intellectiuam: ſed verbum ſupplere aīe locuꝫquod tamen verbum dicitur eſſe creatum. Similiter appolinaris dixit ip̄m non habere animam intellectiuam:licet aſſumpſerit animam ſenſitiuaꝫ: et ad dictum vtriuſqꝫ ſequitur chriſtum non fuiſſe verum hominem cum abanima intellectiua accipiatur ſpecies humana. Si igit̉dicti heretici exponebāt pro ſe ſcripturam noui teſtamēti: multo magis iudei poſſunt pro ſe exponere ſcripturaꝫveteris teſtamenti. Alio mō poteſt accipi probationisefficatia ꝑ ſcripturam: ſic ꝙ licet ſcriptura poſſit aliter poni aliquo mō ſaltem ad euadendum abſqꝫ contradictione manifeſta: tn̄ ſimpliciter loquendo nō poteſt alio moeo rationabiliter exponi quin ſemper appareat expoſitōfidei catholice rationabilior: Et hoc modo credo ꝙ id qd̓poſitum eſt in queſtione ꝓbatum eſt ſatis ꝑ ſcripturā veteris teſtamenti: et iteꝝ poteſt hoc idem probari hoc modo procedendo. In queſtione autem ponūtur duo: vtdictum eſt. Unum .ſ. ꝙ pertinet ad tp̄s .ſ. vtrū tp̄s aduētus xp̄i ſit p̄teritū. Scd̓m qd̓ ꝑtinet ad ꝑſonaꝫ xp̄i vtꝝſit deus et homo in vna perſona: et iſtud implicat duo: qͥafides catholica ponit vnionem nature diuine et humae