Prologus
Incipit ꝓhemiū Nicolai de lyra ſuꝑ Iohannem.Acies aquile deſuper ipſoruꝫquatuor: Ezech̓. j. Ezechiel ꝓpheta cui aperti ſunt celi et vidit viſiones dei: vidit quatuorfacies ī vno aīali. Quatuor inquit facies vni: videlꝫ facieshoīs: facies leonis: facies bouis ⁊ facies aqͥle: in qͦ deſigna¶ VZtur vna noticia de ꝟbo incarnato quadrupl̓r deſcripta: ꝓut diffuſius dcm̄ eſt ſuꝑ Matheū. Deſcriptio .n. Mathei deſignat̉ in facie hoīs: qꝛ prīcipalit̓ deſcribit factaip̄ius humanitatis. Deſcriptio iohānis deſignat̉ ī facie aqͥle: qꝛ principal̓r deſcribit in xp̄o excellentiā dīnenature. Deſcriptio aūt Marci deſignat̉ in facie leōisqꝛ principal̓r deſcribit ip̄ius xp̄i regnū. Deſcriptio aūtLuce deſignat̉ in facie bouis: qͥ eſt aīal immolaticiumqꝛ prīcipalit̓ deſcribit ip̄ius xp̄i ſacerdotiū. vn̄ ⁊ a ſacerdotio inchoat ſuū euāgeliū dicēs. Fuit in diebꝰ herodis regis iude ſacerdos qͥdā noīe Zacharias. Aduertendum tn̄ ꝙ licet quilibet quatuor euangeliſtarū pͥncipaliter ꝯſideret vnā p̄dictam quatuor conditionū:tn̄ alias tres non omittit: qꝛ ẜm ꝙ dicit beatus Greg.ſuꝑ Ezech̓. Quicquid in vno repereris hoc ſimul in qͣtuor recognoſces. ꝓpter qd̓ aliqui doctores viſionemEzech̓. exponentes: dicunt ꝙ nō ſolū apparuit ei vnūanimal hn̄s quatuor p̄dictas facies: ſed apparuerūt eiquatuor aīalia in omnibꝰ conſimilia. In qͣ deſignaturvna noticia verbi incarnati a quatuor euangeliſtis cōcorditer: licet differenter deſcripta. Conſiderandū tn̄ꝙ ezechiel ꝓpheta inter p̄dictas faciēs quatuor viditfaciem aquile deſuꝑ eminenteꝫ: in quo deſignatur euāgelij Iohānis reſpectu alioꝝ excellentia: ẜm ꝙ diciturin verbo p̄aſſumpto facies aquile ⁊cͣ. in quo d̓ſignatureuangelium Iohannis: ceteris excellentius in tribus:qꝛ ſcripſit ceteris ſublimius: ſubtilius: ⁊ etiaꝫ perfectiꝰSubtilitatē deſignat ſuꝑior ſitus: cū dr̄. Deſuper. ſubtilitatē acuties viſus: cuꝫ dr̄. Aquile. ꝑfectione ſeu integritatem deſignat quaternarij typus cū dr̄. Ip̄oꝝ quatuor. Ad euidentia primi aduertendū ꝙ cōtemplatioſanctoꝝ et potiſſime euangeliſtaꝝ differt a contēplationē ph̓orū. Ph̓i .n. ex creaturis contemplati ſunt ipſum deū: ſil̓r ſancti tn̄ differenti mō ⁊ quaſi contrario.Contemplatio em̄ eſt actus egrediēs ab ip̄o contemplante ⁊ in deū terminat̉ tanqͣꝫ in obiectū: et iō cōtemplationis actus eſt medius inter cōtemplantem ⁊ rēcontemplatam: ⁊ ideo pōt ad vtrunqꝫ referri. Si igit̉actꝰ diuine contemplationis referat̉ ad ip̄m ꝯtēplātem: ſic hr̄ contemplatio ph̓orum. Querebant em̄ ph̓ideum contemplari ex creaturis inqͣꝫtum talis ſpeculatio ſeu ꝯtemplatio eſt ipſius ſpeculantis ſumma perfectio. Cōtemplationē .n. primi ⁊ ſummi ītelligibilis poſuerūt felicitatē hominis: vt habet̉. x. Ethi. Ex quo patet ꝙ talis cōtemplatio erat pure ſpeculatiua: qꝛ querebant talē ſpeculationē ꝓpter ſeip̄m: ⁊ nō ꝓpter aliā ꝑfectionem ꝓpter quod in tali contemplatione plꝰ facitſubtilitas intellectus ꝙͣ feruor affectꝰ. Si aūt referat̉actus ꝯtemplationis diuine ad ip̄am rem ꝯtemplatāquod fit qn̄ talis contemplatio querit̉ ꝓpter amoremrei contemplate: vt ex tali contemplatione ipſe ꝯtemplans inardeſcat in amorē diuinum: ſic habetur ꝯtemplatio ſanctoꝝ et potiſſime euangeliſtarū. Ex quo ptꝫꝙ talis contemplatio nō eſt pure ſpeculatiua: quia nōqueritur ꝓpter ip̄m ſpeculari: ſꝫ ꝓpter amorē ip̄ius obiecti contemplati: et ideo in tali ꝯtemplatione plꝰ facitferuor affectꝰ ꝙͣ ſubtilitas intellectꝰ: ꝑꝑ qd̓ beatꝰ Dionyſius. vij. c. celeſtis hierachie dicit: ꝙ in cōtemplatiōediuinoꝝ ꝓpriū eſt amoris calidū ſuꝑferuens ⁊ acutumqꝛ amās nō ē ꝯtentꝰ amati ſuꝑficie: ſed nititur qͣꝫtumpoſſibile eſt eiꝰ intima penetrare: ꝓpter qd̓ dicit Hugocommentator ibid̓. Ubi ſcīa foris ſtat dilectio intrat:
igitur quia beatus Iohannes euangeliſta ceteris euāgeliſtis xp̄m feruentius dilexit: iō eius ſecreta intimius penetrauit: ꝓpter quod ſubtilius ſcripſit: quod notatur in facie aquile: q̄ tantam perſpicacitatem habet in viſu ꝙ ſolēin rota ſua oculis irreuerberatis intuet̉: vt dicit Augꝰ. inlibro de moribus eccleſie: et de hoc poteſt exponi illud qd̓ſcribitur Iob. xxxix. Nunquid ad p̄ceptum tuum eleuabitur aquila ⁊ in arduis ponet nidū ſuum. Hoc em̄ verbum dicitur d̓ Iob negatiue: ſed de deo affirmatiue: ſicutpatet ibidē ⁊ merito: quia ad preceptum dei humana aqͦia noſtra videlicet beatus Iohannes euangeliſta eleuata eſt de terrenis ad celeſtia: qꝛ ad verbum chriſti vocantis dimiſit thorum nuptialē: ⁊ eleuatus eſt ad ꝯtinentiāvirginalem: que eſt vita celeſtis: ſicut dicit beatus Hieronymus in ſermone de aſſumptione btē virginis. Profecto in carne preter carnē viuere: n̄ terrena vitā eſt ſedceleſtis vn̄ in terrꝭ angelicā gloriā acqͥrere maioris ē meritis qͣꝫ habere. Eſſe .n. angelū felicitatis eſt eſſe ꝟginē virtuti: dū hoc obtinere viribꝰ nititur cum gratia qd̓ angelus habet a natura. Et talis eleuatio fuit diſpoſitio in iohanne ad ſubtilius contemplandū ⁊ deſcribendū diuinaCōtrarioꝝ em̄ cōtrarie ſunt cauſe. Laſciuia aūt carnalisinducit intellectus hebetudinē: vt dicit beatꝰ Greg. xxx.mora. ergo ꝑ oppoſitū ꝯtinētia virginalis diſponit ad eiꝰſubtilitatē. Sed ꝯſummatio huius ſubtilitatis ſubditurin auctoritate p̄miſſa: cū dr̄. In arduis ponet nidū ſuum.Nidꝰ .n. eſt locus vbi volucres ſe reclinant ⁊ qͥeſcūt. Nidus igitur Iohannis fuit ſinus ſaluatoris: qꝛ ſuꝑ pectuseius ſuauiter recubuit: ⁊ inde fluenta euāgelij ceteris vberius potauit: ⁊ iō ſequit̉. Oculi eiꝰ delōge ꝓſpiciūt: qꝛ ipſi adhuc manēti in terra reuelata ſūt ſecreta celeſtia: ⁊ qͥaſubtilius ſecreta celeſtia cognouit ꝑ ꝯn̄s ⁊ ſubtiliꝰ ſcripſitScd̓o dico ꝙ iohānes ceterꝭ euāgeliſtis ſcripſit ſublimiꝰ⁊ differt hoc mēbrū a p̄cedenti: qꝛ de infimis pōt fieri ſubtilis deſcriptio: ſꝫ ſublimitas deſcriptionis importat altitudinē materie: qd̓ ꝯuenit Iohāni euāgeliſte: quia alijseuangęliſtis ad deſcribendū xp̄i humanitatē intētis: beatus Iohannes ad cōtemplādū ⁊ deſcribendū eius diuinitatem principaliter aſcendit: ꝓpter qd̓ alij tres euangeliſte figurati ſunt ꝑ aīalia in terra gradientia: videlꝫ ꝑ hominē vitulū ⁊ leonē: Iohānes aut figuratus eſt ꝑ aqͥlaꝫin altū volantē: in quo deſignauit ſcd̓m .ſ. eius contemplationem ⁊ deſcriptionem ſuꝑ alios tranſcendentē: qd̓ notat̉ in verbo p̄aſſumpto: cū dr̄. Deſuꝑ. ⁊ iō d̓ hoc pōt exponi illud psͣ. xvij. Aſcendit ſuꝑ cherubin ⁊ volauit. Cherubin dicunt̉ a plenitudine ſcie: ⁊ iō ſignificāt euangeliſtasqui fuerunt repleti ſpiritu ſapīe diuine: ꝓpterea vocanturanimalia plena oculis in circuitū et intus: Apoc̄. iiij. Super iſta cherubin aſcendit ⁊ volauit: qꝛ ꝯtemplationemalioꝝ et euangeliſtarum tranſcendit diuinitatem chriſtique pre ceteris ſpeculādo: ⁊ quātum poſſibile eſt ſublimius deſcribendo. ꝓpter quod dicit Aug. ꝙ ſi altius intonuiſſet: totus mundꝰ caꝑe nō potuiſſet. Tercio in verbo p̄ſumpto on̄ditur contemplatio ⁊ deſcriptio Iohānis aliis ꝑfectior: ⁊ hoc in duobus in quibus ſuppleuit illud qd̓ab alijs euangeliſtis fuerat dimiſſum: ẜm ꝙ dicit Hiero.libro illuſtrium viroꝝ. primum eſt: qꝛ a temporibus Iohannis ſurrexit error hebionitaꝝ qui dicebant chriſtū eſſe hominē purum. ⁊ ꝑ conſequens ante mariā nō fuiſſe:ꝓpter quod beatus iohānes rogatus ab aſie ep̄is ſcripſiteuangelium: in cuius principio on̄dit diuinā chriſti naturam in qua eternaliter p̄ceſſit mariā. Scd̓m eſt ꝙ cū Iohannes legiſſet Math̓. Mar. ⁊ Lu. euangelia illa probauit: ⁊ eos vera dixiſſe firmauit: verū tn̄ tm̄mō hiſtoriā chriſti texuerant ꝙͣtū ad illum annum in quo paſſus eſt videlicet poſt iohannis baptiſte incarcerationē: ꝓpter qd̓ ipſe iohannes euangeliſta in ſuo euangelio narrauit geſtaſuperioris anni anteqͣꝫ iohannes baptiſta in carcere clauderetur. Ex quo patet ꝙ ꝑfectius alijs ſcripſit: q̄ quideꝫꝑfectio in verbo p̄aſſumpto in numero quaternario deſignatur: cū dr̄. Ipſoꝝ quatuor. Quaternarius em̄ numerus eſt pͥmꝰ numerꝰ quadratus. Ꝙ auteꝫ ꝑ quadratumꝑfectio deſignetur: patet ꝑ ph̓m. .jͣ. ethi. vbi cōparat vir-