¶ Ezechielis
hec auctoritas etiā ſcd̓m hebreos ītelligatur de chriſtopꝫ Matth̓. ij. quia ſapientes iudeorum eaꝫ allegauerūtcorā herode querenti natiuitatis chriſti locū: ⁊ ꝑ egreſſū eius de bethleem expͥmitur eius natiuitas tꝑalis inhumana naͣ: per egreſſum autē ipſius ab initio a diebꝰeternitatis: exprimitur eius natiuitas eternalis in natura diuina. Ꝙ autē ſcd̓o dicunt chriſtum adhuc venturum eſt falſum: qꝛ danielis. ix. deſcribitur tp̄s aduētusipſius ſb̓ certo nūero annoꝝ .ſ. ſb̓ ſeptem hebdomadibus annoꝝ: que faciunt quadringentos nonaginta annos. Iſte vero numerus annorum completus fuit tēpore chriſti: ſicut diffuſe declaraui ſcribendo ſuper dānielem: propter qd̓ hic cauſa breuitatis omitto. Iteꝫ danielis ſcd̓o de tꝑe aduentus chriſti dicitur: In diebus regͦrum illorum ſuſcitabit deus regnum: qd̓ in eternuꝫ nōdiſſipabitur: qd̓ ſcd̓m hebreos ītelligitur de regno meſſie: ⁊ ſicut patet ibi loquitur propheta de quattuor regnis ſibi ſuccedentibus .ſ. babyloniorum: perſarum: grecorum ⁊ romanorum: ⁊ ideo regnum chriſti incepit tēpore quo vltimum .ſ. regnum romanoruꝫ fuit ī ſua poteſtate: qd̓ maxime fuit tempore auguſti ceſaris: quo tēpore chriſtus de virgine fuit natus: vt patet luce ſcd̓o.Exijt edictū a ceſare auguſto ⁊cͣ. Item aggei ſcd̓o: Adhuc vnum modicum ⁊c̄. ſequitur: Et veniet deſiderat̉cunctis gentibus: ⁊ implebo domum iſtam gloria: dicitdominus exercituum. ſequitur: Adhuc magna erit gloria domus iſtius nouiſſime: pluſꝙͣ prime. per hoc autēquod dicit: Ueniet deſideratus cunctis gentibus: intelligitur aduentus chriſti: etiam ſecundum hebreos. perhoc autem qd̓ premittitur: Adhuc vnum modicum ē.apparet ꝙ eſt preteritus. nam a tempore quo aggeꝰ hdixit: vſqꝫ nunc: ſcilicet vſqꝫ ad annū dn̄i. Mcccxxxij.in quo hec ſcripſi: pſuſꝙͣ mille ⁊ ſexcenti fluxerunt anniqui non videntur poſſe dici rōnabiliter vnum modicūIteꝫ certum eſt ꝙ aggeus loquebatur de templo ꝑ 5orobabel inchoato dicens: Ueniet deſideratus cūctis gētibus: ⁊ implebo domum iſtam gloria. Ex quo patꝫſtante illo templo chriſtus venit: ⁊ ipſum impleuit gloria: quando ibi oblatus fuit propter qd̓ ſanctus ſymeon tūc exclamauit: Lumen ad reuelationem gentium:⁊ gloriam plebis tue iſrael. hoc etiam patet per hocqd̓ ſb̓ditur: Magna erit gloria huius domus nouiſſime pluſꝙͣ prime. prima naqꝫ dicitur templum ſalomonis quod fuerat deſtructum. Non poteſt autem dici ꝙtemplum per zorobabel ⁊ ſuos ſequaces reedificatū qd̓reſpectu templi ſalomonis fuit quaſi nullius reputationis in edificijs ⁊ ornatibus ⁊ conſimilibuſ: fuerit magis glorificatū in aliquo: niſi per preſentiaꝫ chriſti: quioblatus ibidem fuit: ⁊ in eo pluries predicauit: ⁊ pluramiracula fecit: vt habetur in euangelijs. Illud enim tēplum ſtetit vſqꝫ ad quadrageſimumſecūdum annū p̄paſſionē chriſti in quo deſtructum fuit per romanos.Ꝙ autem tertio dicunt iudei chriſtum in primo aduentu ſuo venturum ad regnandum temporaliter in poteſtate magna: patet manifeſte falſum per illud quod dicitur Iacharie nono. Exulta ſatis filia ſyon: iubilla filiahieruſalem: Ecce rex tuus veniet tibi iuſtus ⁊ ſaluator:⁊ ipſe pauper ⁊ ſedens ſuper aſinam ⁊ pullum filiū aſine. quod exponitur etiam a doctoribus hebreis de aduentū meſſie: vt declaratum fuit ibidem: ⁊ ſic patet ꝙeius aduentus primus predicitur a propheta futurus īpaupertate: ⁊ humilitate ⁊ non ī terrena gloria ſeu poteſtate. Itē eſaie. lij. de chriſto dicitur: Ecce intelliget ſer.uus meus ⁊cͣ. quod intelligitur de chriſto ēt ẜꝫ hebreosantiqͦs: ⁊ ēt totū capl̓m ſeqnſ ſicut ibidē fuit dictū: ⁊ ibi.ſubdit̉ de ip̄o: Inglorius erit īter viros aſpectꝰ eiꝰ: ⁊ ibi-
dem ſubditur: Et deſiderauimus euꝫ deſpectum ⁊ nouiſſimum virorum: uirum dolorum: ⁊ ſcientem infirmitatem:⁊ quaſi abſdonditus vultus eius: ⁊ deſpectus. ⁊ poſtea: Sicut ouis ad occiſionem ducetur ⁊cͣ. Ex quibus patet: ꝙ primus aduentus meſſie non fuit prenunciatus futurus in poteſtate ⁊ gloria: ſed humilitate et paupertate magna: nec adtemporaliter regnandum: ſed ad patiendum: ⁊ per ſuaꝫ paſſionem nos miſericorditer redimendum. vnde ibidem dicitur: Ipſe autem vulneratus eſt propter iniquitates noſtrasattritus eſt propter ſcelera noſtra: diſciplina pacis noſtre ſuper eum ⁊ liuore eius ſanati ſumus: Ꝙ autem dicunt iudei: ꝙ meſſias in aduentu ſuo edificabit eis templum materiale: ſicut predicitur ab ezechiele: ⁊ ex hoc ſumunt argumētum contra nos ad probandum: ꝙ ieſus nazarenus non fuit meſſias verus: quia non edificauit templum ſicut per ꝓphetas fuerat promiſſum: non valet: quia prophete magisdicunt contrarium: Nam aggei ſecundo ī auctoritate ſuperius allegata dicitur de tēplo per zorobabel īchoato. Magna erit gloria domus iſtius nouiſſime. Ex quo patet ꝙ n̄eſt alia materialiter edificanda per meſſiam. nam iſta de qͣloquitur propheta non eſſet nouiſſima. Item hieremie tertio dicitur de aduentu chriſti primo: Aſſumam vos vnuꝫde ciuitate ⁊ duos de cognatione ⁊ introducaꝫ vos ī ſyon.in quo predixit propheta paucos valde de iudeis reſpectiuead fidem catholicam conuertendos: ⁊ ſubditur ibideꝫ: Indiebus illis dicit dominus. Non dicent vltra arca teſtamēti domini: nec aſcendet ſuper cor: nec recordabitur illiꝰ: necviſitabitur: nec fiet vltra. Nūc autem ita eſt ꝙ tabernaculūmoyſi fuit ſcm̄ ad reponendum arcam teſtamenti domini:vt patet Exo. viceſimoqͥnto: ⁊ ſimiliter templum ſalomonis: ad hoc fuit factum: vt patet in pluribus locis ſecundo⁊ tertio regum: ⁊ ſecundo paralypomenō: ⁊ ideo ſi arca vltra non fiet: per conſequenſ nec templum: propter qd̓ iudeivt conſequenter dicant: ſicut dicunt ꝙ meſſias in aduentuſuo edificauit eis materialiter templum: ſic reſtituet eis arcam teſtamenti ꝓpiciatoriuꝫ: ⁊ ceta pertinentia ad veterꝭ legis cultum. Cum igitur hieremias propheta dicat ꝙ arcamaterialis teſtamenti non fiet vltra: nec erit in recordatiōevel memoria .ſ. ad conſtruendum: per cōſequens p̄dixit tēplum materiale vlterius non reedificandum. Item ad hocpoteſt induci quod dicitur hieremie ſeptimo: Nolite confidere in verbis mendacij dicentes: Templum domini tēplūdomini templum domini eſt. In hebreo habet̉: Templuꝫdomini templum domini templum domini tria in plurali: quaſi diceret mendaciuꝫ eſt dicere ꝙ tria templa ſint ſucceſſiue edificanda: ⁊ ideo poſt templum ſalomonis qd̓ fuitprimum: ⁊ templum per corobabel inchoatuꝫ: ⁊ per romanos deſtructum quod fuit ſecundum: non reedificabitur iudeis tertium. Argumentum autem de ieſu nazareno nō valet: quia templum per ipſum edificatum eſt eccleſia ſiue cōgregatio fidelium in fide charitate formata: que eſt ſpirituale templum de cuius edificatione dicit Mattheꝰ. xvj. Super hanc petram edificabo eccleſiā meā. Cauillationes aūtiudeorum per qͣs nituntur ſcripturas veteris teſtamenti p̄allegatas peruertere propter prolixitatem vitandā h̓ omitto: quia illas poſui diffuſe in quadā queſtione de quolibet:de qua ſupra mentionem feci: ⁊ qꝛ cauillatōes illas exponēdo libros veteris teſtamēti replicaui ſaltem pro magna ꝑteī locis in qͥbus exponūt̉ auctoritates predicte. Expoſitionēvltīe viſionis ezechielis ex cā exponēdā reſeruaui pꝰ expoſitōeꝫ libroꝝ oīuꝫ vet̓is ac noui teſtī. ¶ Opinio catholicoꝝEprobatis dictis hebreoꝝ ſcd̓ꝫ gr̄am a dn̄o mihidatam: conſequent̓ videndū ē qͥd de viſionē predicta dixer̄t doctores catholici: et ſūt tres modidicendi. Nā alid vt beaiꝰ hieronymus ⁊ beatus gregoriusdixerūt: ꝑ viſionē ezechielis imaginariam edificatōeꝫ eccl̓ie3
XX 3