Prolo. in li heſter

¶ Incipit ꝓlogꝰ ī libꝝ HeſterIbrum heſter varijs trāſlatoribusꝯſtat eē viciatumquē ego de archiuis hebreoꝝ reuelans v̓būē v̓bo ē xp̄ſſiꝰ trāſtuli. Queꝫlibꝝ ēditio vulgata lacinioſis hīc inde̓ v̓boꝝ finibustrahit: addēs ea que ex tꝑedici poterant: ⁊ audiri: ſicutſolitū ē ſcholaribus diſciplinis ſūpto themate excogitare: quibꝰ v̓bis vti potuit oiniuriā paſſus ē: vel̓ ille quiīiuriā fecit. Vos aūt qͦ paula ⁊ euſtochiū quoniā ⁊ bibliothecaſ hebreoꝝ ſtuduiſtis intrare: et interp̄tū certa

mina ꝯprobaſtꝭ: tenētes heſter hēbraicū libꝝ ꝑ ſingula verba nr̄am trāſlatiōemaſpicite: vt poſſitis agnoſceme: nihil et augmētaſſe addēdo: ſꝫ fide̓li teſtimōio ſimpliciter: ſic̄ in hebreo habet̉hiſtoriā hebraicā latine lingue tradidiſſe. Nec affectamus laudeſ hoīuꝫ: nec vituꝑatōeſ expaueſcim: deo .n.place curateſ: minas hoīuꝫpenitꝰ nō timemꝰ: qm̄ deusdiſſipat oſſa eoꝝ ꝗ hoībusplace deſiderāt: et ẜꝫ apl̓ꝫ qeiuſmōi ſūt: ſerui chriſti eſſenonpoſſunt: Ru̓rſum in libro heſter a̓lphabetum exminio nͥſqꝫ ad theca lr̄am:fecimꝰ diuerſis in locꝭ: volē

Incipit prologus in librum HeſterIbrum heſter ⁊cͣ. Sicut ſcribit̉ in hiſtorijslibrū heſter tranſtulit hierony. ad petitionem paule ⁊ euſtochij de hebreo in latinū⁊qꝛ in greco corruptꝰ erat ꝑ varias editōeſreleuauit eum dearchiuis hebreorū: ⁊ diligent̓ trāſtulit de v̓bo av̓buꝫ: p̄mittit aūtꝓloguꝫ qͣttuor ꝑticulas cōtinentēqꝛ .ſ. liber iſte a diuerſis diuerſimode corruptꝰ erat qͥmulta ſuꝑaddiderant hebraice v̓itati. vn̄ dic̄: Libꝝheſter varijs traſlatoribꝰ vel tranſlatōibꝰ ꝯſtat eſſeviciatū. In 2ª ꝑteexcitat paule ⁊ euſtochij attentiōeꝫvt diligent̓ ꝯſiderēt ꝙͣ fidel̓r trāſtulit libꝝ iſtū: vn̄ dicit: Uos āt o paula ⁊ euſtochiū ⁊cͣ.ne aūt iactādo ſedicē crederetur ꝙhūc libꝝ fidelitertranſtuliſſet: 3º loco humilit̓ ſe excuſat dicēs. ¶ Nec affectamꝰ laudes hominū ⁊cͣ. vltīo dicit ꝙ ſecutꝰ hebraicā veritatē ꝯfuſuꝫ intranſlatōeꝫ. lxx. ordinē deſignauit ꝑ quarūdaꝫ lr̄arumoppoſitōeꝫ. vn̄ dicit: ¶ Rurſuꝫ in liº heſter. His viſis lr̄einſiſtamus: b ¶ De archiuis .i. de armarijs: archiuuꝫab arca dr̄ armariū ſiue librariuꝫ. vel ab arce grece: pͥncipiū vel initiuꝫ latine. vn̄ archeos dr̄ antiquꝰ ⁊ archeotis .i. antiqͥtas hinc archeon dr̄ armariū in qͦ res ātiqueſeruant̉. e ¶ Hebreoꝝ. nō grecoꝝ q̄ erant corrupta.d ¶ Reuelas. qd̓ bn̄ neceſſe erat: qꝛ penitꝰ a veritate ceciderat. Uel reuelās .i. poſt. lxx. leuans. e ¶ Exp̄ſſiꝰ..i. valde exp̄ſſe. vl̓: Exp̄ſſiꝰ. ꝙͣ. lxx. trāſtulerat. f ¶ Editio vulgata .i. tranſlatio. lxx. q̄ per oēs eccl̓ias iā erat diuulgata. In ꝓpria ſignificatōe: vulgata editio appellat̉illa trāſlatio cuiꝰ auctor ignorat̉: ⁊ ꝓpter hoc ſine noīe īterp̄tis quīta editio nūcupat̉: vide in opuſculo de vocabulis biblie vbi exponit̉ interp̄s: ꝯſtrue ſic: Quā vl̓gata editio trahit .i. ꝓlixiorē facit ꝙͣ exigit hebraica v̓itas⁊ loquit̉ metaphorice ad ſil̓itudinē rei que trahit̉ vt lōgior fiat. h ¶ Hinc inde i. in principio ⁊ fine: qꝛ .ſ. lxx.poſuerūt editōes ſuas in pͥnº ⁊ fine: vel meliꝰ. Hinc inde.i. ex oī parte. i ¶ Finibus .i. termīs hebraice v̓itatis.g ¶ Lacinioſis .i. laceratis vel diſcōtinuatꝭ ꝑ additiōesa. lxx. factas. Nō ꝙ lacinia dr̄ veſtis lacerata: vel ora veſtimēti vel nodꝰ clamydis. vn̄ verſus: Dicit̉ a lacero lacerata lacinia veſtis. Itē greciſmꝰ: Aucupis ē laqueꝰ clamydiſqꝫ lacinia noduſ. ⁊ inde dr̄ lacinio lacinias .i. lacerare ⁊: lacinioſus ſa. ſum .i. laceratꝰ vel pannoſus: ita dicit papias ẜm iſido. Finis dicit̉ a fune: eo ꝙ fines agroꝝfuniculis mēſurant̉: ⁊ ẜꝫ hoc poſſumꝰ expone̓: Finibꝰ..i. v̓boruꝫ ꝓtractatōibus ¶ Lacinioſis .i. pānoſis ſcꝫ admodū aſſumentoꝝ panni hebraice v̓itati appoſitis: ſic̄qui aſſueret aliquos panniculos integro panno: vel le

gatur Sinibꝰ. ẜꝫ ꝯmuniorem lr̄am: nam ſinus gremium vl̓collectio veſtis dicit̉: ⁊ ſic ꝯueniētiori mō venit ad deiminatōem eius qd̓ eſt lacinioſis: vt ſic ſinibus lacinioſis ex trāſūptōe ꝓ ꝯfuſa diſcōtinuataqꝫ v̓borum ⁊ ſnīarum ꝯgerie ponat̉: ⁊ redit in idē cū expoſitione pͥori: vbi finibꝰ legitur. Cetera que. sͣ. ſunt expoſita nō mutant̉. k¶ Addens ea. hebraice veritati. l ¶ Queex tempore dici poterant̉. ideſt videri dicta fuiſſe. m ¶ Sicut ſolitum eſt ſcho.diſciplinis .i. ſicut ꝯſueuerunt ſcholares facere ī cāis ſuiſ: vbi ml̓ta fingunt de ſuo.n ¶ Sūpto themate.mō loquēdi. v̓ſus: Dico genꝰ ſtema: ſꝫ maͣmvoco thēa: Stigmaqꝫ torturā ſignat ſcema figurā: Et ſiml̓ ornatū dicas per ſcemanotatū. o ¶ O paula ⁊ euſtochiū. de hisinuenies. sͣ. in ꝓlogoſuꝑ ioſue v̓ſus finem.p ¶ Quoniam ⁊ bibliothecas hebreorūſtuduiſtis ītrare. ideſtquoniam hebraicuꝫidioma didiciſtis: vtpoſſitis ſtudere in libris hebraicis. q ¶ Et interpretumcertamina comprobaſtis .i. nouiſtis que editio vicinior ſithebraice v̓itati de oībus īterp̄tationibꝰ que appellant̉ īterp̄tum certamina: eo ꝙ a ſeinuicē diſcrepant ⁊ in pl̓ibus locis ſibi ꝯtrariant̉. r ¶ Hebraicū libꝝ .i. iuxta hebraicā v̓itatem a nobis trāſlata. s ¶ Fideli teſtimoº .i. fideli aſſertion hebraice v̓itatis. t ¶ Simpl̓r .i. ſine additione ⁊ ſb̓tractione. v ¶ Nec affectamꝰ laudes hoīum ⁊cͣ. vn̄. ij. Reg. xiiij. dicebat ml̓ier thecuites ad regē dauid: Sic̄ angelus dn̄iſic eſt dn̄s meus rex: vt nec benedictōne: nec maledictōe moueat̉. x ¶ Et ẜm apl̓m. ad Gal̓. j. Si enī hominibꝰ placerēchriſti ſeruus non eſſeꝫ. y ¶ Rurſuꝫ in libro heſter. in trāſlatione. lxx. nos fecimus. z ¶ Alphabetuꝫ ex minio .i. excolore rubeo. b ¶ Diuerſis in locꝭ. vbi .n. incipit primumcapl̓m in tranſlatōne. lxx. poſuimus a: ⁊ vbi ſcd̓ꝫ incipit poſuimus b: ⁊ ſic de alijs. a ¶ Uſqꝫ ad theca litteraꝫ. que eſtoctaua lr̄a greci alphabeti: ſꝫ nona in nūeris: qꝛ poſt epſilōponit̉ epiſſimon que eſt nota tm̄ numeri: ſic eniꝫ ſcribit̉ grecum alphabetum: alpha vitha gāmā delta epſilō epiſſimōzytha itha theca: figure lr̄arum ſt̓ heevolens ergo hierony. oſtendere qualiter. lxx. hebraice v̓itatis ordineꝫ ꝯfuderunt appoſuit lr̄as has per quaſ on̄dit ordinem capitulorū ẜm. lxx. Nam ſicut iſido. in. j. Etymol̓. dicit: Omnes litt̓e apud grecos verba cōponunt: ⁊ numeros faciunt: nā alpha littera apud eos vocat̉ in numeriſvnuꝫ: vbi autē ſcribunt vitha ⁊ betha vocatur duo ⁊cͣ. Appoſuit autē vitha vel betha grece figure: que apud eos duoī numeris facit correſpondens apud latinos littere b: ibi Indiebus aſſueri ⁊cͣ. capi. j. a. Item gamma grece figure apudeos nota ternarij: cui apud latinos correſpondet gͦ litteraappoſuit: ibi Summa epiſtolarum hec fuit. iij. ca. g. Itemepiſſimon grece figure cū ſit apud eos nota tm̄ nūēri: vtpote ſenarij nō hn̄s corrn̄dentiā lr̄e alicꝰ apd̓ nos appoſuit: ibi