¶ Capitulum¶ Primum

teſt ſine peccato ꝙͣtū eſt intereſſe cui ꝓmiſſaeſt vel impedimento. ff. de act. empti. et ven.l. p̄dia. Si vero opponatur pena ꝓ ꝯtumaciapeti poteſt in totū. ff. de coll. bo. l. ij. Si veroapponatur pena ī fraudem vſurarū: non pot̄peti. extͣ. de empt. et ven. ad noſtrā. Concoromēs Ber. extͣ de arbi. ī glo. ſuꝑ. c. dilecti. etidem dicit exp̄ſſe Inno. extͣ de peni. ī glo ſuꝑc. ſuam. ⁊ addit. Item credimus ſi pena ītereſſe excedat: licite tota petit̉. Satis etiaꝫ videt̉ Poſti. in glo. ibidem concordare ſpāliterde pena iudiciali: et addit. ꝙ ſi aliqua penaꝑtium de adimplendo dictū arbitrorum fecitquod potuit: ſed tn̄ pauꝑtate vel impotētiapreſſa totum implere non potuit: licet meroiure teneatur ad penaꝫ inſolidū: tn̄ de benignitate canonica nihil ē vltra ꝙͣ interſit exigendū. ſic intelligas extͣ de penis. c. ſuā. Cōuentionalis aūt extra iudicium facta peti pꝰꝙͣtum intereſt niſi apponatur in fraudē. Itēin p̄dictis nō ita licet clericis emungere crudeliter. Iteꝫ Hoſti. in ſumma ſua dicit. ꝙ religioſi pn̄t petere penam ab eo qui nō ſeruatarbitrium ſiue ī pecunia conſiſtat ſiue ī aliovt. j. q. vij. quotiens. Pena etiam a iure permiſſa peti pt̄. xij. q. ij. c. ep̄us qui. Item iudicialem petere poſſūt: cōuentōnalis aūt petipoteſt que ſuccedit loco intereſſe: ſed non cāauaritie ⁊ ī detrimentū alterius ꝑtis. extͣ dep̄ben. c. auaritie. Et Ber et Goff. ſimpliciterdicunt ꝙ ꝑſone eccleſiaſtice poſſunt exigerepenas tam a iure inductas ꝙͣ cōuentionalespena aūt ſoluta vt dicit Hoſti. in ſūma nonſtabit contractus ſine ſnīa arbitri niſi in cōpromiſſo dictuꝫ ſit. ꝙ pena ſoluta remaneatſententia rata. C. de tranſact. l. cū ꝓponas idēBer. Iteꝫ ẜm Vil. tam dn̄i ꝙͣ milites et eccleſiaſtice ꝑſone poſſūt retinere illas penas qͣsleuant ẜm cōſuetudinem legitimaꝫ ⁊ ſtatuta regionis: nec peccāt quādo in hac ꝑte ſubeſt cauſa ⁊ conſeruatur iuris ordo: ⁊ fit nonꝓpter cupiditatem: ſed ꝓpter zelum iuſticie.Nec ob. ꝙ pena excedit damnū: quia huiuſmodi pene nō ſolū ꝓpter intereſſe ſtatute ſūtſed etiaꝫ ꝓpter crimina punienda: ſunt tamētemꝑande penſatis circūſtantijs: ſed et ſecurius eſſet huiuſmōi exceſſus emendaꝝ ī piospſus erogari. Iteꝫ cū reus meretur morteꝫ:iudex ex iuſta cauſa nō infert eam ei ad vtilitatē .ſ. reipublice: habens ſuꝑ hoc pt̄ateꝫ: ſicōicat illam penā ī pecuniariam: nō ex auaritia ſed ex iuſticia nō peccat. Et dicit hoſt.ſi oīa bona ſua exigeret nō videt̉ nimis: qͥavt dicit̉ Iob. j. cūcta q̄ habꝫ hō dabit ꝓ aīmaſua .i. vitā. et ſiquis ꝓpter maleficiū pecuniamulctatꝰ nō poſſet ſoluere: pt̄ ei cōmutari incorꝑalem incarcerationem .ſ. ꝑ verberatiōeꝫ.xiiij. q. vj. ſi res. ad penas aūt legū poſitas ꝯͣtrāſgreſſores non tenet̉ ip̄e tranſgreſſor: niſi

poſtꝙͣ fuerint adiudicate .i. poſtꝙͣ reus fue̓itꝑ ſnīaꝫ iudicis ꝯdemnatus. vt dicit Ray. etTho. ſecūda ſcd̓e. q. lxvij. arti. vlt. ſed ſufficitꝙ p̄ſtet emēdā rei ablate vel iniurie facte adarbitriū boni viri. Generaliter autē iudicespunire poſſunt ſuos ſubditos iuxta qͣlitateꝫculpaꝝ et nullus alius. xvj. q. vj. c. j. nam iuriſditio ſn̄ coertione nulla eſt. de offi. dele. c.paſtoralis. Scias tn̄ ꝙ penas maiores vt deponere quo ad foꝝ eccleſiaſticū. vl̓ decapitare quo ad forum ſeculare nō pn̄t iudices niſimaiores qui etiaꝫ dicūt̉ hr̄e meꝝ imꝑium vtep̄i ī eccleſiaſticis. di. xxv. ꝑlectis. et crimineꝓbato. vt dicit Hoſti. ¶ Si certa pena reꝑitur ī iure illa infligenda eſt nō mollior neqꝫdurior: alioquin infamis fit iudex: niſi hocfaceret .ſ. ī remittendo vel diminuēdo penaꝫ:cū videt reipublice expedire et ſcandaluꝫ tollendum et huiuſmōi. et ip̄e ſuꝑ hoc habꝫ plenam poteſtateꝫ: ⁊ vbi eſſet alteri fct̄a iniuriaet paſſus iniuriam vellet remittere: vt dicitTho. ſcd̓a ſecūde. q. lxvij. Poſſet etiam augere penā aliqn̄ ad terroreꝫ aliorū qui ꝓni ſūtad culpam: quia multis craſſantibus opꝰ eſtexēplo. ff. de peni. l. offert. qd̓ ſi pl̓es pene taxate ſūt: tūc arbitrio iudicis relinquit̉ ⁊ debet illam imponere que magis timetur. extͣ.vt lit. nō ꝯteſta. c. qm̄ frequēter. Si vero certa pena ſtatuta non eſt: ſꝫ iudici cōmittiturdebꝫ eqͥtate ſeruata ſꝑ ī humaniorē ꝑtē declinare. extͣ d̓ tranſac. c. ex ꝑte. ī penis em̄ benignior ē interp̄tatio faciēda. extra de re iudi.in penis. li. vj. et maxime mitigare debet cuꝫcauſa ſubeſt: puta quia nō ex ꝓpoſito ſꝫ caſuculpa cōmiſſa eſt vel ꝓpter etatem ⁊ hmōi.Et nota ẜm Ray. ꝙ .§. viij.ſeptem ſunt q̄ excuſant a pena ſiue a culpa.Primū eſt mentis alienatio: q̄ tripliciter cōtingit: qꝛ vel ꝑ ſtuporem ⁊ ſic videt̉ Aug. excuſare Loth qui voluit filias ꝓſtituere vt hoſpites liberaret. di. xiiij. ꝙ ait. vel ꝑ furoreꝫ.xv. q. j. aliqͦs. vel ꝑ ebrietatem. xv. q. j. inebriauerunt. et intelligas ſi ex toto tales ſūt mēte alienati al̓s nō excuſarēt̉ a toto ſꝫ a tāto.Secūdū eſt coactio: q̄ ſi fuit abſoluta excuſat a tota: ſi cōditōnata excuſat a tāta. diſ. l.p̄ſbiteros. Terciū eſt deceptio: vt ſi forte aliquis dolo alterius deceptꝰ ꝑ erroreꝫ ꝓbabilēfecit aliquid vel obmiſit. xxxiiij. q. ij. in lectū.hoc tn̄ fallit in his q̄ nō licꝫ ignorare: vt q̄ ſiꝯtͣ fidem vel exp̄ſſa dei p̄cepta. xvj. q. j. ſi cupis. Quartū eſt multitudo ī ſil̓i pct̄ō: ſꝫ hoc n̄excuſat a pct̄o nec a pena diuini iudicij. Un̄Aug. nō ꝓpterea minꝰ ardebit qͥ cū ml̓tis ardebit. ij. q. j. multi. ſꝫ releuat hic aliqͣliter adpenā. naꝫ correctō aliqn̄ obmittit̉ cū multitudo eſt ī ſcelere ad vitādū ſcandalū ſciſmatis vl̓ gͣuiꝰ mali. di. xliiij. cōmeſſatōes. ⁊ di. l.vt conſtitueretur. Similiter ẜm Inno. ⁊ cō-