Titulus¶ Nonus

nūc de teſtibus agendum eſt. ⁊ primo de ip̄isꝙͣtum ad numerum. Ubi ſciendum ꝙ regulariter requirūt̉ duo teſtes: ⁊ ſufficiūt Math̓.xviij. In ore duoꝝ vl̓ trium. iiij. q. iij. §. Iteꝫin crimīali. ¶ Ricet aūt ꝯmunit̉ nō ſufficiatvnus teſtis. In quibuſdam tamē caſibus ſtatur teſtimonio vnius. ⁊ primo in hijs in quibus nō fit alteri p̄iuditium. puta cuꝫ dubitatur d̓ aliquo an ſit baptizatus. an eccleſia ſitconſecrata. an aliquis petierit confeſſorem. ⁊huiuſmoī. de cōſecra. diſ. iiij. ꝑuuli. Secundocū hoc eſt de cōſenſu partiū. vt vniꝰ ſtet̉ teſtimonio: cū ⁊ teſtīonio aduerſarij ſtari poſſit.Item cū querit̉. an aliquis ſit emendatus decrimine; ſtatur teſtimonio ſacerdotis. extͣ eo.teſtimoniū. Item in correctōne fraterna. ſuꝑꝑſona caritatiua correctōne. extra eo. ī omī.Item licet vnus teſtis nō faciat probatōem:facit tamē p̄ſumptōem. extra eo. de ſuc. Itemnullius ꝙͣtūcunqꝫ exercitate ꝑſone confeſſioni fides eſt adhibenda .ſ. in iuditio: niſi cōpetentes ꝓbatōnes habeat. vt. vj. q. ij. ꝑ totum:nec etiā epiſcopo ſoli credit̉. vt in. c. placuit.¶ In aliquibꝰ tamē requirūt̉ plures ꝙͣ duo.Nam in teſtamentis requirunt̉ ſeptem. in legatis tamē ad pias cauſas duo ſufficiūt. Iteꝫin donatōne cauſa mortis requirunt̉ quinqꝫteſtes. C. be dona. cau. mor. l. finali. Item incōdicillis quinqꝫ. C. de cōdicillis. l. fi. Iteꝫ requirunt̉ quinqꝫ qn̄ debitor vult probare ſolutum debitum: quod in ſcriptis fuit factū. C.eo. l. reſtitui. Item requirunt̉ quatuor cumdant̉ ad reprobandum inſtrumenta. ar. extͣde fi. inſtru. ca. cum Iohannes. Item tres indepoſita pecunia. in autenti. de fi. inſtru. §. ſiquis igitur. Item contra quaſdam ꝑſonas requiritur maior numerꝰ teſtium. dicit̉ enim.ij. q. v. preſul nō damnet̉ niſi. lxxij. teſtibus.preſbiter cardinalis niſi. xliiij. Diaconꝰ cardinalis niſi. xxviij. Subdiaconꝰ. accolitus.exorciſta. lector. ⁊ hoſtiarius niſi. vij. Sꝫ hochabet locuꝫ in epiſcopis ⁊ alijs clericis romane eccleſie. propter eius dignitatē. ⁊ hoc triplici ratōne quam ponit Thomas ſcd̓a ſcd̓e.q. lxx. articulo. ij. ibi vide. Sed querit glo. ſuper dicto capitulo preſul. nūquid contra papam teſtes ſint duplicandi: ⁊ reſpōdit ꝙ nō:ſed duo ſufficiunt. ⁊ in hoc eſt deterioris conditionis ipſe. Alij quicūqꝫ etiā epiſcopi duorum teſtimonio poſſunt condemnari. ij. queſtione. v. per totum.Quis poſſit eſſe teſtis .§. j.⁊ principaliter quidem requiruntur in teſtibus conditōnes: que in hijs verſibus continētur. Conditio ſexus etas diſcretio fama. Etfortuna fides: in teſtibus iſta requires. Primo ergo requirit̉ conditio .ſ. vt nō ſit ſeruꝰ:quia non recipitur ad teſtimonium. C. eo. l.quoniam liberi. Nam ſeruus metu domīantis

teſtimoniū ſupprimit veritatis. extra de per.ſigni. c. forus. §. teſtes. iiij. q. iij. §. in crimīali. iij. q. v. ca. accuſatores. Fallit tamē hoc cūde facto ſerui queritur: nō tamē pro dominovel contra dominū. vt iam dicto. §. Item ī criminali p̓ſi. item ſerui. Secūdo requirit̉ ſexꝰ:quia femina nō admittitur ad teſtimoniuꝫ īcauſa criminali. xxxiij. q. v. ca. muliereꝫ: niſicum de crimine ciuiliter agitur. tunc em̄ admittunt̉ etiā cōtra clericos. extra eo. c. qm̄.⁊ ca. tam litteris. in ciuilibus aūt admittuntur. xv. q. iij. §. Econtra. Nō admittunt̉ etiaꝫin teſtamentis. vt inſtituta d̓ teſtamentis. §.teſtis. Tertio requirit̉ etas. nam in ciuilibꝰnō admittit̉ minor. xiiij. annis. iiij. q. iij. c. j.In criminalibꝰ vero non minor. xx. annis. vtibidem dicit̉. §. item in crimīali p̓ſi. item ī teſtimonium. Quarto requiritur diſcretio: ꝙnō admittitur ad teſtimonium furioſus. ſiuementecaptus. ſicut nec ad iudicanduꝫ. iij. q.vij. §. tria. quia nō eſt compos mentis. ff. quiteſta. fal. po. l. qui teſtimonio. §. nec furioſꝰ.Quinto requiritur fortuna .ſ. an locuples vl̓egenus. vt lucri cauſa faciat hoc: ſꝫ hoc iudici conſiderandum eſt. iiij. q. iij. §. teſtis. v̓ſi. teſtimoniū. Sexto requirit̉ fides: quia īfideliscontra fidelem nō admittit̉. ij. q. vij. ſi hereticus. xxiij. q. iiij. ip̄a pietas. Septimo requiritur fama: nam infames a teſtimonio repellūtur. ext̄ de teſtibus. ca. p̄terea. nec prodeſt penitentia: quia licet per penitenciam animasſaluare poſſimus. infamiam tamē nō poſſumus abolere. ij. q. iij. euphemium. §. hinc colligitur. nam ⁊ actus legittimi ſunt infamibꝰinterdicti. extra eo. licet ex quadam. et gloſaibidem. ⁊ hoc intellige niſi prius fuerit integre reſtitutus. iiij. q. iij. §. itē in criminali p̓ſiitem. l. iulia. ij. q. iij. §. preuaricatoreꝫ in fine.Item adeo debet teſtis eſſe ſine omni infamiaꝙ etſi grauata fuerit eius opinio. ad teſtimonium admitti nō debet. extra d̓ excep. c. deniqꝫ. ⁊. ij. q. vij. teſtes. ⁊ p̄cipue in criminali cauſa. extra eodem teſtimonium. Item debet eſſeſine crimine. nam criminoſus repellitur abomni teſtīonio. ꝙͣdiu in crimine ꝑſeuerat. Sivero ſit emendatus nō repellitur in cauſa ciuili: ſed criminali talis repellitur. ſi de crimine prius fuerat conuictus vel confeſſus. velnūc ꝑ exceptōem conuincat̉. vel grauata eſteius opinio pro eo ꝙ aliquādo ſic fuit repulſus. al̓s vero qui emendatus eſt recipit̉. etiāin criminali. Hec omnia in dicto ca. teſtimoniū. ¶ Hec ergo ſunt principalia in teſtibusconſideranda: que hic ſtatim ſequūt̉. Primovidelicet. vtrum ſit inimicꝰ eius ꝯͣ quē dat teſtimoniū. vel amicus eius pro quo teſtificat̉.iiij. q. iij. teſtes. v̓ſi. ideoqꝫ in ꝑſona. Item obſcuri ⁊ ignoti: nō admittunt̉ vel ſolū admittunt̉ cū tormentis. vel verberibꝰ. vt ī auten.