¶ Capitulum¶ Secundum

nec in ciuilibꝰ. extra de fo. ꝯpe. Seculares li.vj. Nec p̄t clericus renunciare huic pͥuilegio.Si at̄ rnūciat cl̓icꝰ foro ſuo .ſ. ꝙ rn̄deat corāiudice ſeculari. Si cā ciuil̓ ē. cadit a cā. alioquin locū ſuū amittit. extͣ de fo. ꝯpe. Si diligēti. In criminalibꝰ vero locū amittit. Etſi n̄hꝫ locū ſiue dignitatē. p̄t al̓ extͣordinarie puniri. et ſic pꝫ ꝙ p̄t tacite renūciare: ꝙͣtum addamnū ſuū. xj. q. iij. Placuit. Sꝫ ml̓tomagispuniēdus ē. ſi exp̄ſſe ꝯſentiat et rn̄deat. Excipit̉ tn̄ ad hoc cā recōuentōnis ciuilis. Naꝫ ſicl̓icus ꝯueniat laicū corā iudice laico: et illelaicus recōueniat clericū ciuilit̓. ſi ferat̉ ſnīaꝯtra clericū: bene tenet. qꝛ ſuus iudex ē ꝑ recōuentōem. extͣ de mutui. pe. c. j. et. iij. q. viij.c. Cuius in agēdo. Glo. ſūmaria que poniturxj. q. j. In pͥncipio. Ultra caſū recōuētōis ponit alios duos .ſ. in cauſa feudi. et ſi ſit incorrigibilis. di. xvij. Nec licuit. Criminalit̓ vero.laicus ſicut ꝯuenire nō p̄t clericū corā iudiceſeculari: ita nec recōuenire p̄t. qꝛ in criminerecōuentō non admittit̉ quō ad clericū. ꝑ laicū. iij. q. xj. Negāda. Ꝙ ſi iudex laicus iudicatd̓ clerico. debet pͥuari iudicādi offitō. ſi vocatclericū ad iuditiū ſuū. xj. q. j. Inolita. nec ſentētia valebit. extͣ d̓ iudi. c. At ſi clerici. Sed ⁊is qui fecit eū vocare. debet amitte̓ cām: ꝑ ſentētiam tn̄. et dꝫ excōicari. vt in dicto. c. Inolita. Et ẜm Hoſti. ex ſola vocatōne. ex qͦ cl̓icustractus ē. aduerſarius patiet̉ dictā penā. Sꝫiudex n̄ niſi iudicauerit. vel forte cit litis ꝯteſtatōꝫ. locꝰ ē pnīe. et peccat mortalit̓ iudex iudicādo. aduerſarios vocādo. niſi ex igͦrantiaiuris excuſaret̉. Et cl̓icꝰ rn̄dendo. niſi eſſet inminoribꝰ. et vellet clericatū dimitte̓ et deſere̓.De clerico capto pro .§. iiij.pter malefitiū. a iudice laico: quē petit iudexeccleſiaſticus. vel cū ip̄e clericū ſe dicens: petit ſe r̄mitti ad curiā eccleſiaſticā. Nota ꝙ qꝛde re ſpūali ſeu eccleſiaſtica agit̉: ad iudicemeccleſiaſticū ꝑtinet ꝯgnoſce̓. Sꝫ debet vocariiudex ſecularis. vel alius cuius int̓eſt. extͣ deſen. excō. c. Si iudex. li. vj. Sic aūt debet ꝓcedi ī dicta. q. cū .ſ. dubitatur. vtꝝ ſit clericus.qꝛ ſi notoriū eſt ꝙ ille ſit clericus. qui tali priuilegio gaudere debeat: ſtatim abſqꝫ aliqͣ cōgnitōne debet reddi. Ꝙ ſi fama publica d̓ hoceſt. vel ip̄e pro clerico ꝯmuniter habetur. velſi prius nō ſe gerebat ꝓ laico. et deprehenſusfuit cū conſura. et habitu clericali: debet etiāreddi incōtinenti. nō dico ſine cauſe ꝯgnitōe:ſed cū cauſe ꝯgnitōne de clericatū. ita tn̄ ꝙ ꝓbandi neceſſitate. nō ip̄e: ſed aduerſarius conſtringat̉. Si vero an̄ dep̄henſionē ꝓ laico publice ſe gerebat. et ꝓ tali ꝯmūit̉ habebat̉. etiāſi tꝑe dep̄henſionis erat in habitu clericali. n̄eſt reſtituēdus quouſqꝫ fidem fecerit de clericatū: ſꝫ tn̄ interim ꝓceſſus iuditial̓ quieſcet.extͣ de ſen. excō. c. Si iudex. li. vj. ¶ Mulieres

in iuditium ꝑſonaliter non poſſunt euocari.vel trahi cauſa teſtimonij. vel alia quacunqꝫ:que in iure non exprimit̉. Sꝫ cum neceſſariūfuerit teſtimoniū eaꝝ. iudex etiam expenſisꝓducentis mittat̓ tabellionē. aut aliā ꝑſonaꝫidoneā. vel ſi hoc iure ꝓhibente. nō poſſit. ꝑſonaliter ip̄e vabat. vel ſi n̄ deceat ire. mittataliū. extra de iudi. c. Mulieres. li. vj. Al̓ eſt irritū quicquid fit. vt ibi dicit̉. ¶ Mulieres religioſe p̄ſertim que debent ſub clauſura morari. non vocent̉ ad iuditiū ꝑſonaliter. ex quacunqꝫ cauſa. etiā ſi velint. al̓ totum qd̓ fit eſtirritū. extra. eo. Mulieres. li. vj. Qui aūt fingit caſum aliquem fraudulēter. per quē iudexvadat vel mittat ad aliquam mulierem ꝓ teſtimonio. eſt excōicatus. vt dicto. c. Mulieres.¶ De pariatōne. vel mu­ .§. v.tatōe penaꝝ. Nota ẜm tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. lxvij.ar. iiij. in corꝑe articuli. ꝙ iudex duplicit̓ impediri p̄t: ne penam reo debitā valeat relaxare. Prima eſt ex ꝑte accuſatoris. ad cuius iusqn̄qꝫ ꝑtinet: ꝙ reus puniat̉. puta per aliquaꝫiniuriam in eū ꝯmiſſam. Huius .n. relaxationon eſt in arbitrio iudicis: cū debeat vnicuiqꝫ ius ſuum reddere. Alio modo ex ꝑte reipublice. ad cuius bonū pertinet: ꝙ malefactorespuniant̉. Sed ꝙͣtum ad hoc eſt differētia. int̓inferiores iudices. et ſupremum: cui plenariereſpublica eſt cōmiſſa. Iudex .n. inferior nonhabet pt̄atem ſoluendi reum a pena: ꝯtra legē a ſuꝑiori ſibi impoſitā. Sed princeps quihabet plenariam poteſtatem ſuꝑ republica.poterit abſoluere. quando viderit reipubliceexpedire. et cū paſſus iniuriam. velit ius ſuūamittere. Ꝙtum aūt ad diminutōnem pene.dicit Hoſti. ꝙ reo ꝯuicto ſi in iure certa penainueniatur. illa d̓bet imponi. al̓ arbitrio ſuoꝯmittitur. extra de tranſac. c. fi. Debet tamenſemꝑ in humaniorē ꝑtem declinare. et ſic mitigare. ar. di. l. Ponderet. in fi. Maxime cumſubeſt cauſa. vt quia a caſu culpa eſt ꝯmiſſa.aut ꝓpter etatem. puerilē. et huiuſmōi: d̓ quibus caſibꝰ .ſ. alleuiātibꝰ. culpam habes infrati. xxix. Ubi etiam multa habes de penis inferēdis: que ibi videbis. Et hoc videt̉ habere locum in hijs qui non habent plenariā pt̄ateꝫ.Nam tales ſi poſſunt ex cauſa ratōnabili penam ex toto relaxare. a fortiori poterūt et diminuere. et mutare eam: que a iure determīata eſt. Sed non debent ſine cauſa ratōnabili.al̓ grauiter peccant. Et penam mortis (ſcd̓mPoſti) poſſunt mutare in quācunqꝫ grauem:dūmodo ex cauſa legitima faciunt. et non exauaritia. et huiuſmōi. ¶ Ꝙͣtum aūt ad argumentuꝫ. dr̄. ꝙ aliqn̄ augēda ē pena taxata adterrorē alioꝝ. qͥ .ſ. ſūt ꝓcliues ad talia. qꝛ multis craſſantibus opus eſt exemplo. ff. de pe. l.Aut facta. §. fi. et hoc in ordinarijs iuditijs.In extraordinarijs dicitur pena augeri. vel