LIIVIIaddiſcebant eniꝫ primo filij nobilium grāmaticam. ꝗͥa grāmatica ſecundū alpha. eſt inuenta ne erret̉ in lingua. ⁊ ne peccetur in ſermone. Addiſcimus enī per grāmaticā latinū qd̓eſt philoſophantiū ideoma. ſub tali enim ſermone ph̓i ſuaꝫſcientiā tradiderunt. quare ſi per noſipſos nō ſufficimus oīaſcientifica inuenire. ſed ad hoc ph̓orum ⁊ doctorū auxilio indigemꝰ nos ſcire illud expedit ideoma ī quo doctores ⁊ ph̓iſunt locuti. ⁊ quia per grāmaticā iſtud ſcitur. ideo computata eſt ipſa inter liberales artes. arg. ad hoc. sͣ. e. ſi quis grammaticā. Secūda liberalis ſciētia dialetica nuncupat̉. quia arguendi ⁊ opponendi pueros modū docet. nā modus ſciendi noſter eſt ut ſic nobis per cōgrua argumēta ⁊ per ratioēsdebitas ſit poſitū manifeſtū. oportuit ergo aliquā ſcientiaminuenire que doceret modū quo ſunt formāda argumēta acctiā rationes. ſicut ergo neceſſaria eſt grāmatica que eſt ne līgua erret̉ directio in loquēdo. ſic ſecundū alpha. eſt neceſſaria dialetica. ne in argumentādo erret̉ directio intellectꝰ. arg.ad hoc sͣ. e. ſi quis. in prin. Tertia ſciētia dicit̉ liberalis queeſt rhetorica ſciētia. eſt aūt rhetorica quaſi quedā groſſa dialetica. vn̄ rhetorica a ph̓o demonſtrat̉. nā ſicut rōnes ſubtileſin ſcientijs ſpectabilibus ſunt faciende. ſic ſunt rōnes groſſein ſciētijs moralibus que tractāt de agibilibus demōſtrādeſunt. quare ſicut fuit neceſſaria dialetica que ſubtilē modumargumentandi daret. ſic neceſſaria fuit rhetorica que eſt quaſi quedā dialetica groſſa docens modū argumentādi groſſum ⁊ figuralem. Quarta ſciētia liberalis muſica nuncupat̉.hec aūt ẜm philoſophū. viij. polliticorū. maxime pro ipſis iuuenibus eſt inuēta. cuius ratio hec ab eo inter alias aſſignatur. quia pueri poſſunt nihil triſtabile ſuſtinere. quare ſi debent ad aliqua delectabilia applicari dignuꝫ eſt ꝙ ad delectationes innocuas ordinent̉. quare ẜm eum philoſophū muſica eſt cōſentanea nature iuuenū que habet innocuas delectationes. Quinta arithmetrica ſciētia dicit̉ liberalis docenſꝓportionē omniū numerorū. ad quā addiſcendā liberoruꝫfilij tradebant̉. quia ſine ea perfecte muſica nō habetur. Sexta ſciētia liberalis geometria nuncupat̉. que docet cognoſcer̄menſuras ac rerū etiā quantitates. ad hanc addiſcendā filijnobiliū tradebant̉. quia ſine ea aſtronomia que eſt de quātitate aſtrorū. ⁊ de diſtantia ſiderū. ⁊ de eorū uſu ꝑfecte ſcire n̄poteſt. Septima liberalis ſciētia dicit̉ eſſe aſtronomia. circaquā liberorū filij ideo inſudabāt. ꝗa gentiles erāt circa aſtrorū iudicia nimis curioſi. nunqͣꝫ enim uolebāt bella inchoar̄nec aliqua opera facere ſiue incipere. niſi cōſiderato gradu aſcendente. ⁊ inſpecta celi conditione. ⁊ quia per aſtronomiāhoc cognoſcit̉ ideo filij nobiliū in aſtronomicis eſſe docti. ſicut ergo de liberalibus ſciētijs antiqui ſenſerūt has ſemꝑ artes nimiū extollebāt. Et noͣ. ẜm papi. ꝙ doctrina eſt ſtudioſa honeſtarū artiū inſtructio. p̄ceptio doctrinalis ſcientia dr̄.que abſtractā conſiderat quātitatē. Abſtracta enī quantitasdicit̉ quā intellectu a materia ſeꝑamus. uel ab alijs accidētibus dicit̉. ut eſt par uel impar. uel alia hmōi que ſola ratiōetractamus. cuius ſpecies ſunt. iiij .ſ. arithmetrica. muſica. gecmetria. aſtronomia. ẜm papi. qui in his .i. ꝑ hec ſtudia ⁊ dogmata ẜm hu. ſed ecce ep̄us non vult dare licentiaꝫ eundi adſcholas niſi data pecunia. dat̉ ei pecunia eſt ne ſimonia? dicunt hu. ⁊ la. ꝙ non. eſt tn̄ turpe lucrū. .i. q. iij. non ſoluꝫ. Eidē ſentit Ray. quā ſnīam tenet inno. exͣ de magiſtris. c. ij. ⁊ep̄us ẜm hu. peccat mortaliter cū precio dat quod gratis dare debuit. Alij uero dicūt ꝙ eſt ſimonia. qd̓ ſic ꝓbant. Ipſalicētia ſpiritualis eſt ⁊ ex ſpirituali cōpetit poteſtate eſt ergo ſimonia. ut pꝫ in eo quod legit̉ ⁊ no. exͣ de ſimo. tua nos. prīorn̄ſo. ⁊ ī fi. ⁊ ẜꝫ hoſti. ꝓ his facit exͣ de magiſ. c. ij. ubi dic̄ gratis accepiſtis ⁊cͣ. qd̓ forte uerū eſt. Itē ecce ep̄s dat licentiameundi ad ſcholas ſed non dat licentiā ibi habendi p̄bendaꝫſuā niſi dato precio. eſt ne ſimonia? In hoc diſtinguit hu. ſide iure debet clericus eā habere in ſcholis ex parte cp̄i committitur ſimonia ⁊ non ex parte clerici. arg. i. q. iij. queſitum.Si uero de iure non debet eā habere in ſcholis ſimonia cōmittit̉ ex utraqꝫ parte. exͣ de ſimo. nemo. ſed ad huius declarationē vide quod dicā. jͣ. e. in glo. ſed qualiter. ¶ in gl. ꝗdiuris ibi ſi abundet. adde. arg. cōtra. x. q. iij. cauenduꝫ. iuxtafi. ubi de hoc ⁊ ibi dicā. ¶ in ea. glo. ibi p̄mium. adde. dicitRay. ꝙ magiſter cōmittit ſimoniā ſi aliquid exigat a pauperibus uel a clericis eccleſie a qua recipit beneficiū. cum enimhoc ſit ſpūale. ⁊ ex officio ſuo teneat̉ hoc facere certū eſt ꝙ aliquid exigere propter hoc ſimonia eſt. exͣ de ſimo. nemo .i.q. iij. uendentes. ⁊. c. non ſoluꝫ. ẜm Ray. ⁊ gof. qui ita notauerunt in ſuis ſummis. rubrica de magiſ. ¶ in ea. glo. in fi.adde. de hoc etiā no. i. q. iij. uendentes. ⁊ plene exͣ de magiſ.quia. ¶ in ea. gl. arg. ꝙ ſcholares. adde. intelligo aliqueꝫ eēin ſcholis. ⁊ ſi aliquādo diuertat cauſa eundi ad curiā ro. ul̓alibi ſtatim reuerſurus. nā tunc nec diuertiſſe videt̉. de peni.di .i. diuortiū. Item ſtudentes intelligo non tantū morantesin ſcholis ſed ſcientie operā dantes. ut illi habeant priuilegium. de quo habet̉ exͣ de magiſ. ſuꝑ ſpecula. ar. xvi. q. i. generaliter. ⁊. C. de ep̄i. ⁊ cle. generaliter. C. de reſti. mili. l. vlti. C. d̓mili. teſta. l. penul. ẜm gof. qui ita no. in pre. decre. ſuꝑ ſpecula. ¶ in ea. glo. ibi. debēt habere p̄bendas. adde. ſed qualit̓colligitur h̓ arg. Rn̄deo ex eo ꝙ precipit̉ ꝙ in talibus locishabeant̉ magiſtri qui clericos illorū locorū doceant. datur ītelligi ꝙ clerici ad illa loca ſtudiorū ſiue vicina ſiue remota ēuntes nō debent priuari ſuis ſtipendijs. ecce magiſter conſtitutus in plebe clerici de toto illo plebanatu debent illuc ire.cauſa ſtudij ⁊ non priuant̉ ſuis ſtipendijs. alioquī fruſtra diceret̉ ꝙ ſic magiſtri debent conſtitui. ſed quidā illorū ſunt vicini. alij remoti. alij remotiores. Sed pone ꝙ magis ⁊ magis ſunt remoti non tn̄ minus habebūt ſuos redditus. eadēergo rōne ut ſi uadunt bonon̄. ſi tamē eccleſia eſt pauꝑ ⁊ nōpōt ſufficere ibi remanētibus ⁊ euntibus ad ſcholas. tūc credo ſcholares nihil uel partē tantū debere habere in ſcholis.ſed ubi eccleſia ſufficiens eſt illis ⁊ illis credo ꝙ debēt habere ſuos redditus in ſcholis ſaltē per aliquantulū tēporis ꝙ īarbitrio ep̄i moderandū eſt. ſed hoc intelligo de illis clericisqui nō ſufficienter de ꝓprijs habent. quia ſi habēt nil aliudeſſet eis dare qͣꝫ perdere .i. q. ij. paſtor. ẜm hu. ⁊ ideꝫ dicit hiclaū. ſcꝫ ꝙ ſi eccleſia ſufficiens eſt de iure cōi debēt haber̄ ſuaſtipendia in ſcholis ſicut ⁊ p̄ſentes. nā non minus ſeruiūt eccleſie qͣꝫ ipſi. arg. C. de aduo. diuer. iudi. l. aduocati. ⁊ ea quep̄miſſa ſunt h̓ etiā ſequit̉ io. fa. eadē rōe. ſed poteſt dici ꝙ ubiſcholaris eſt in ſtudio de licētia ep̄i quod tunc habebit ſuosredditus. nā cū ep̄us poſſit licētiare clericū ut uadat ad ſcholas. immo clericus alias ire nō debeat. exͣ de cleri. non reſi. relatum. videt̉ ꝙ ad h̓ ut ſua licētia non ſit fruſtratoria ꝙ omnia poſſit que ꝑtinent ad illud .ſ. ꝙ poſſit eſſe in ſtudio. arg.exͣ de of. dele. p̄terea. in fi. ⁊. c. prudentiā. §. vlti. v̓. explorati. ⁊niſi ita dicat̉ in uanū permittit̉ ep̄is ꝙ illā poſſint licentiā impartiri. ⁊ h̓ tenebat ro. ſed ar. cōtra ex de cleri. nō reſid̓. tue. ⁊exͣ de magiſ. ſuꝑ ſpecula. per quā decre. ſuꝑ ſpecula. ſumptoarg. a cōtrario ſenſu dicebat hoſti. exiſtentes in ſcholis nondebere de iure cōi ꝑcipere prebendā alijs ſciētijs qͣꝫ in theologia. ⁊ hoc no. in ſumma eo. ti. §. vlti. ſed n̄ recedo ab eo qd̓dixi. v̓. ſed pōt. non ob. illa decre. qm̄ eſt ibi maxime ſubaudiendū ubi dicit d̓ licētia ſe. ap. ſubau. maxime. ꝗa iſtud poſſet ep̄s ut p̄dixi. in pre. decre. tue. factū recitat. ¶ in e. glo. infi. addde. ad idē exͣ de ſilijs p̄ſ. ꝓpoſuit. ibi in ſuo ordine ſeruiēdo. exͣ de his que fi. a p̄la. paſtoralis. in prin. ibi ⁊ ſtipendia miniſtrorū. xi. q. i. cōtinua. ⁊. i. q. ij. c. fi.Iquid ueri uates .i. poete. xxi. di. c. i. v̓. uates. ualꝫarg. utile ꝑ inutile non viciari nec reprobari ratiōeinuentoris. arg. sͣ. e. turbat .i. q. i. nōne. hu. ⁊ la. uanitatē. ut ex codicibus ꝓprijs cōuincant̉. xlv. di. qui ſincera.lau. iſtorū ſcꝫ paganorū. hu. cōplectēdā in alijs .ſ. ut ꝓpterea