¶ Diſtinctio .xi.Hec di. diuidit̉ īUod uero. ꝯuas pres. In pma quaꝝ ꝓbat Gratia. ꝙ cōſuetudo cedit legi io. de fan. ⁊ ſic continua. Supraoſtēdit leges principū ſcripturis canonūpoſtponedas. nunc eaſdē principū leges conſuetudini poſtponēdas multis auctoritatibus demōſtrat ioſ. Uel dic. viij.di. dictū eſt ꝙ cōſuetudo cedat iuri naturali nūc uero dic̄ ꝙcōſuetudo cedit diuine ⁊ humane cōſtitutioni ber. conſuetudo .ſ. mala. de qua intelligunt̉ oīa. c. ſequētia uſqꝫ ad. §. cuꝫuero. ab inde ſequētia uſqꝫ ad fi. de bona. ẜm b. brix. ¶ inpͥma gl. ibi cōſtitutioni. adde ad hoc cōcordat placētinus dicens conſuetudineꝫ legi contrariā non tollere ius cōe in eomunicipio ubi obtinet niſi de cōſenſu principis. arg. ff. de ſepul. uio. l. iij. §. diuus. ſicut nec cōſuetudine nec ratione abſorbet ius cōmune. exͣ de re iudi. cū cauſa. ẜm la. qui ibi itano. ẜm io. Contra de hoc no. sͣ. i. di. conſuetudo. ⁊ adde qd̓no. jͣ. e. in his. in glo. vlti. ⁊ qd̓ hic dicit gl. hoc approbat io.de fan. ⁊ eiſdē iuribus. ⁊ ruf. ⁊ lau. quorū fuit iſta glo. ¶ inea. glo. ibi. c. ij. ⁊. iij. adde ut habet̉. jͣ. xij. di. in. c. ſit ſancta. etc. illud. ⁊ noͣ. jͣ. e. di. ꝯſuetudo. in prin. ⁊ le. ⁊ noͣ. ex de cōſue.ad noſtrā. ⁊. c. cū uenerabilis. ī fi. ⁊ de iudi. clerici. ⁊ no. jͣ. di.ꝓxi. in prī. ¶ in. e. gl. ibi ꝯſentiat. adde. ideſt ſciat cōſuetudinē eſſe contrariā ꝯſtitutioni eccleſiaſtice ⁊ ex certa ſciētia tollerat eam io. de hoc etiam dixi. iiij. di. §. leges. ibi uideas.Sus. ratio .i. rationabilis lex. uel. lex ſcripta. rationon ſcripta. ⁊ eſt ar. ꝙ ratio nō obtinet uim legis.Isͣ. ea. di. conſuetudo. Michaeli imperatori fauore iſtius ⁊ auctoritate Imarus ep̄us conſtantinus fuit iniuſte depoſitus a ſuis ſuffraganeis quē imperatorē ſe ꝓpt̓ conſuetudinem excuſantem papa reprehendit.Onſequens .i. cōueniens. ſancit̉ .i. ſub p̄cepto ſtatuit̉ ẜm hu. ſanctio eſt cū pena adijcit̉. ut. no. iij. di.in prin. cōſuetudinis poteſt dici ẜm hu ſ. praue. ſꝫdic̄ conſuetudinis que directe ſit cōtraria cōſtitutioni. ut dicit̉ sͣ. e. in ſumma. ⁊. jͣ. di. ꝓxi. cōſuetudo. in glo. ideſt. ad idējͣ. e. §. cū uero. occaſione ſimile verbū exͣ de ma. ⁊ obe. c. ſolite. in prin. ubi dicit ho. ꝙ inter cām ⁊ occaſionē hec eſt differentia. qꝛ cā cōſiſtit in iure ⁊ eſt rōnalis. ſed occaſio conſiſtitin facto. ⁊ eſt iniuſta. vnde pōt dici occaſione .i. qualicunqꝫmotione iuxta illud. occaſionē q̄rit ꝗ vult recedere ab amicoẜm ho. remoueat̉. nā habētes canones ⁊ non obſeruātes ſūtde temeritate increpādi. xx. di. ſi decreta. Nota ꝙ ex hac lr̄auidet̉ ꝙ rectores multitudinis nō poſſunt in legibus humanis diſpēſare. lex enī ſtatuta ē pro cōi utilitate. iiij. di. erat aūtſed bonū cōmune nō debet intermitti ꝓ bono priuato alicuius ꝑſone. ꝗa ut dicit phūs .i. ethi. bonū gentis cōmunius ēqͣꝫ bonū unius hoīs. ad hoc facit ꝙ cōis utilitas p̄fert̉ pͥuate. vij. q. i. ſcias. ⁊ noͣ. exͣ de poſtu. p̄la. bone. i. ⁊ de regu. licet.⁊ in cuiuſqͣꝫ ꝑſona p̄termittendū non eſt qd̓ in ſtatutis generalibus continet̉. lxi. di. miramur. ergo uidet̉ ꝙ nō debet diſpenſari cuꝫ aliquo ut ꝯͣ legē cōem agat. Pretera illis ꝗ ſuꝑalios ꝯſtituunt̉ p̄cipit̉ deutro .i. ita paruū audietiſ ut magnūnec accipietis cuiuſqͣꝫ ꝑſonā qꝛ dei iudiciū eſt. ad hoc exͣ deiudi nouit. exͣ de ſtatu regula. ea que. exͣ de accuſ. qualiter .i.iij. q. ix. c. vlti. ſed cōcedere aliꝗd qd̓ cōiter omībus denegat̉uidet̉ eſſe acceptio ꝑſonarū ergo hmōi diſpenſationes facer̄rectores multitudinis nō poſſunt cū hoc ſit cōtra p̄ceptū diuine legis. Preterea lex hūana ſi ſit recta oꝑꝫ ꝙ cōſonet legi naturali ⁊ legi diuine aliter enī nō cōgruerꝫ religioni. neccōueniret diſcipline qd̓ requirit̉. ut dicit yſi. i. di. cōſuetudo.ſed in lege naturali ⁊ diuina nullus homo pōt diſpenſar̄ ergo nec in lege hūana. Sed ꝯͣ hoc eſt qd̓ dicit apl̓s. i. ad cor.diſpēſatio mihi credita eſt. ⁊ i. q. vij. §. niſi rigor. cum. c. ibi ſequētibus. Et ad hoc dicendū eſt ẜm tho. ꝙ diſpēſatio ꝓprieīportat ꝯmenſurationē alicuius cōis ad ſingula. vn̄ etiaꝫ gubernator familie dicit̉ diſpenſator inquātuꝫ unicuiqꝫ d̓ familia cū pondere ⁊ mēſura diſtribuit. ⁊ oꝑationes ⁊ neceſſariauite. ſic ergo ⁊ in quacūqꝫ multitudine ex eo dicit̉ aliquis diſpenſare. qꝛ ordinat qualiter aliqd̓ cōe p̄ceptū ſit a ſingul̓ adimplendū. contingat aūt quādoqꝫ ꝙ aliqd̓ p̄ceptū qd̓ eſt adcōmodū multitudinis ut in pluribus nō eſt huic ꝑſone conueniēs uel in hoc caſu qꝛ uel ꝑ hoc impedit̉ aliqd̓ melius ul̓etiā induceret̉ aliqd̓ malū periculoſuꝫ aūt eſſet ⁊ hoc iudiciocuiuſlibet cōmitteret̉ niſi forte ꝓpter euidens ⁊ ſubitum periculū. ⁊ ideo ille qui habet regere multitudinē habet ptātemdiſpēſandi in lege humana q̄ ſue auctoritati initit̉. ut ſcꝫ in ꝑſonis uel caſibus in ꝗbus lex deficit tribuat licentiā ut p̄ceptum legis nō ſeruetur. Si autē abſqꝫ hac ratione ꝓ ſola uoluntate licentiā tribuit nō erit fidelis in diſpenſatione. aut erit imprudēſ. infidelis quidē ſi nō habet intentionem ad bonū cōe. imprudens autē ſi rationē diſpēſandi ignoret. ꝓpterquod dn̄s dicit in luca. quiſputas eſt fidelis diſpēſator ⁊ prudens quē dn̄s conſtituit ſuper familiā ſuā. Ad primū ergodicendū ꝙ qn̄ cū aliquo diſpenſat̉ ut legē cōem non obſeruet nō debet fieri in preiudiciū boni cōmunis ſed ea intentione ut ad bonū cōmune proficiat. Ad ſecundū dicendū ꝙnon eſt acceptio perſonarū ſi nō ſeruent̉ equalia in perſonisinequalibus. nam quādo cōditio alicuius ꝑſone requirit utrationabiliter aliquid in eo ſpecialiter obſeruet̉ non eſt ꝑſonarū acceptio ſi ſibi aliqua ſpecialis gratia fiat. Ad tertiumdicendū ꝙ lex naturalis inquātum cōtinet p̄cepta cōmuniaque nunquā fallunt diſpenſationē recipere non pōt. in alijsuero p̄ceptis que ſunt quaſi cōcluſiones p̄ceptoꝝ cōmuniū.quādoqꝫ per hominē diſpenſat̉ puta ꝙ mutuū non ſoluamproditori patrie uel aliꝗd hmōi. ad legē aūt diuinā ita ſe habet quilibet homo ſicut ꝑſona priuata ad legē publicam cuiſubijcit̉. unde ſicut in lege humana publica nō pōt diſpenſare niſi ille a quo lex humana auctoritatē hꝫ. ut uel is cui ipſecōmiſerit. ita in p̄ceptis legis diuine que ſunt a deo nulluspōt diſpenſare niſi ſolus deus uel ſi cui ipſe ſpecialiter ꝯmitteret ẜm tho. ergo ẜm p̄miſſa vim facias ꝙ hec lr̄a dicit proprias tantū ſequēdo uolūtates ⁊cͣ. q. d. ubi iuſta cauſa ſubeſth̓ nō dicimus. ⁊ hic adde qd̓ dicā. .i. q. vij. §. ꝓ tēpore. firmuſideſt firmiter. ¶ in gl. i. in fi. adde. dic ꝙ plena auctoritas dr̄quādo cōtinet p̄ceptū ⁊ generalitatē ⁊ obſeruātie neceſſitatēſicut romani pōtificis neceſſitatē ⁊ nō generalitatē habet. utminorū p̄latorū qui ſtatuūt aliꝗd inter ſuos. uocati enī ſuntin partē ⁊cͣ. ut sͣ. dr̄ in gl. generalitatē ⁊ nō neceſſitatē. ut ſanctorū patrū nō habentiū iuriſditionē. ſi ergo penes papā ſūthec tria penes quēlibet ep̄m ſunt primū ⁊ tertiuꝫ. ut. xvij. di.c. iij. ⁊. iiij. ſed non medium. ſed penes quēlibet doctorē tertium. ẜm. M. hug. ⁊ lau.Olite errare .ſ. a ꝯſuetudīe romane eccleſie. hu. extraneus ad hebreos. xiij. adduci .i. a ueritate ſeꝑari. h. ⁊ expone ⁊ ꝓ ſed. h. habeatis ſeruādo ea. h.his ad hoc. xx. di. ſi decreta. os redarguit papa qꝛ ſpretiſ canonibus ꝑ alia iura uel cōſuetudines iudicabāt ẜm io. d̓ fā.Satis v̓. ij. ꝑs. refutare .i. recuſare. h. ſequi in ſe. h. docer̄ aboībus eſſe ſeruandā. de cōſe. di. i. baſilicas. ẜm hu. ſic exͣ deſpon. duoꝝ. c. vlti. que .ſ. eccleſia h. inde ſcꝫ ab eccleſia romana. poſuit math̓. xvi.Onſuetudinis .ſ. ꝑticularis. h. que nō tollit̉ ꝑ nouaꝫ conſtitutionē a papa editā. nec etiā ſtatuta rationabilia niſi ibidē caueat̉ de ipſa. ⁊ eſt ratio ꝗa facti ſunt. ⁊ ī facto cōſiſtunt ut hodie. hec habent̉ exͣ li. vi. de cōſti. licet romanus. uſuſqꝫ pro. i. longeui ex hoc loco colligit̉quod ad hoc qd̓ cōſuetudo ſit exigit̉ ut ſit ſeruata tāto tēpore qd̓ nō extat memoria ut hic ⁊. ff. de legi. de ꝗbus. §. īueterata. ⁊. l. diuturna. exͣ de his q̄ fi. a p̄la. c. ea noſcit̉. ix. q. iij. cōqueſtus. qꝛ in talibus in ꝗbus nō eſt cōtinuatio tēporis nō