Liber

quēdo ꝗſqꝫ p̄cioſior ſit. ¶ Sꝫ nechr̄dē poſt mortē teſtatoris īſtitutūẜuūᵈ tāto pluris eſſe qͣꝫto pluris venire pōtᵇ pediꝰ ſcribit. eſt enī abſurdū ipſūᵉ hr̄dem inſtitutum non eſſelocupletioremˢ anteqͣꝫ adeatᶜ. ſi aūtſeruꝰ hr̄s ſnſtitutꝰ ſit ſtatiꝫ me locupletiorem effectū: cū multis cāis accidere poſſit ne iuſſu nr̄o adeat. acquirat ⁊ nobis certe cū adiret. eēt ātprepoſterum ante nos locupletesdici qͣꝫ acquiſierimus. ¶ Cuius d̓bitor ſoluendo non eſt tantum habeatʸ in bonis quantum exigere poteſt. ¶ Nonnullam tn̄ p̄cij varietatē locaᵍ tꝑaqꝫ afferūt. nec enīꝰ t̓antideꝫ romē ⁊ ī hiſpania oleū eſtimabitur. nec continuis ſterilitatibus tātidē quāti ſecundisᵏ fructibusˡ: duꝫhicᵐ quoqꝫ nec ex momēti tēporuꝫnec ex ea q̄ raro accidat caritateⁿ pͥUlpianꝰ.cia conſtituant̉.Iin teſtamento ita ſcriptuꝫ ſitO hr̄s meꝰ lucio ticio. x. dare dānas eſto: ⁊ quāto quidē minus perlegem fal. capere poteſtˢ tanto amplius ei dare dānas eſtoᵖ. ſnīe. tn̄ teſtatoris ſtāduꝫ eſtª.P aulus.Ifundus legatus ſit. l. dignꝰſub hac conditione ſi. l. hr̄di. d̓diſſet pleriqꝫ putāt vtileʳ eſſe legatūquia conditionis implende cā dat̉.nam conſtat etiam falcidiam eumpati poſſe. ſed ſi. l. aurei legati ſint.ſi. l. dediſſet: dicendum eſt īutile ēelegatum ⁊ magis ridiculum eſſe.Ulpianus.Irca legē falcid. in eo qd̓ ſubAconditione vel in dieꝫ alicui

relictū ē hͦ obſeruandū ē ſi. x. ſb̓ conditiōe alicui fuerit relicta: eaqꝫ ꝯditio poſt decēniū forte extiteritª nonvident̉. x. huic legata: ſꝫ minus. x.ᵉqꝛ interuallū tꝑis ⁊ īteruſuriū huiꝰſpacij minorē facit qͣꝫtitateꝫᵛ de. x.¶ Sicuti legata nō debent̉: niſi deducto ere alieno aliquid ſuperſitᵗ:nec mortis cā donationes debebuntur ſꝫ infirmabunt̉ ꝑ es alienū: qͣreſi īmodicūʸ es alienū interueniat exre mortis cā ſibi donata: nihil alid̓cōſequitur.HEratiꝰ.Uotiēs cuidā āplius legatuꝫſit qͣꝫ ei caꝑe licet ⁊ lex fal. locū hēret: priꝰ falcidie rō habēda ē.ſ. vt ſubducto eo qd̓ ſex fal. exceperit: reliquū ſi nō excedatᵇ ſtatutā legis portioneꝫ d̓bet̉ᵉ. 7 TEnul.Ereditatūª cōputatiōi ī alimēLtisᵇ faciēde hāc formā in eē vlpia. ſcribit: vt a pͥma etateᵉ vſqꝫ adānū. xx. qͣꝫtitas alimētorū. xxx. ānorūᵇ ꝯputet̉: eiuſqꝫ qͣꝫtitatꝭ fal. p̄ſtet̉.ab ānis v̓o. xx. vſqꝫ ad annū. xxv.ānoꝝ. xxviij.ᵉ ab ānis. xxv. vſqꝫ adānos. xxx. ānoꝝ .xxv. ab annis. xxx.vſqꝫ ad ānos. xxxv. ānoꝝ. xxij. abānis. .xxxv. vſqꝫ ad ānos. xl. ānorūxx. ab ānis. .xl. vſqꝫ ad ānos. l. ānorū ſtipulatio ſit qd̓ eiꝰ etati vſqꝫ adan. lx. deerit remiſſoᵍ vno āno. Abāno v̓o. l. vſqꝫ ad ānū. lv. ānoruꝫ.ix. ab ānis. lv. vſqꝫ ad ānū. lx. ānorū. vij. ab annis. lx. cuiuſcunqꝫ etatis ſitʰ annoruꝫ. v. eoqꝫ nos iure vtivlpianus aitᵖ. ⁊ circa cōputationeꝫvſufructus faciendam. ſolitū eſt tn̄a prima etate vſqꝫ ad annum. xxx.

a ¶ Sed nec ſeruum. bereditarium.b ¶ Uenire pōt. qꝛ iuſſu emptoris adiret. vt inſti. de here. inſti. l. ſi autē ali.c ¶ Ipſum .ſ. me. q. d. iſtud dicere me inſtitutum non eſſe locupletem anteꝙͣ adeam: qd̓ quidem verum eſt ⁊ ſi ſeruus hereditaritīſtituatur me fieri locupletem. neutro ergo caſu fui locupletior. hiue vſqꝫ illuc certe ⁊cͣ. q. dicat non eſt abſurdume non eſſe locupletioreꝫ. Alijdicunt ꝙ ſi ego inſtituar ſumlocupletior anteꝙͣ adeam cum⁊ ius deliberandi: ⁊ adeunditranſmitto: vt. C. de iure deliber. l. cum antiquioribus. ſi ſeruus meus non quos ſenſus littera non bene portat.d. ¶ Cocupletiorem. qd̓ ꝗdemverū eſt anteꝙͣ adeam ⁊cͣ.e ¶ Adeat. facias punctum loco copule ⁊ repete: ⁊ ne nobisacꝗrat certe etiaꝫ ſi adierit. puta ſi noſter eſſe deſinat: qd̓ multis modis poteſt contingere: ⁊hoc quo ad fal. arg. contra. sͣ.ad. l. aquil. l. inde neratius.sͣ. de condi. fur. l. iij. §. i. ⁊. jͣ. d̓fur. l. ſi quis vxorē. §. pe. ſed illa odio furꝭ occiſorꝭ ⁊ raptorꝭ.f ¶ Cuius. habeat. creditor: ⁊facit. jͣ. e. l. querebatur.¶ Nonnullam Ex loco ⁊tempore rerum precia uariantur. ⁊ cariſtia que modico tempore fuerit non inſpicitur. hoc.d. Barto.g ¶ Loca. primo ponit de loco ſecundo de tempore ⁊ facitad locum. sͣ. de eo qd̓ certo loco. l. ideoqꝫ.h ¶ Nec enim. de loco dicit.¶ Nec continuis. exemplumde temporek ¶ Secundis .i. vberrimis .ſ.exiſtentibus: vnde exemplum.dicit̉ hec nauis vadit ad ſecunda: quando vadit. jͣ. aliter igitur eſtimatur tempus cariſtieꝙͣ vbertatis ſi diu durauerit:ſecus ſi parum ut ſubijcit.l ¶ Fructibus .i. vberrimis fuit .n. vij. an. valde earum tempus. ⁊ .vij. ſequentibus maxima vberias. ac.m ¶ Dum hic. ideſt in computatione fal. vel hic .i. in eſtimādis fructibus.n ¶ Caritate .i. etiam ſi tempore preſenti obtineat: qꝛ ad ea que plerunqꝫ contingunt iura aptantur: vt. sͣ. de le. ⁊ ſena. con. l. nam ad ea.Mſtator hoc voluit. h. d. Bar.A in teſtamento Qd̓ per fal. diminuitur debet legatario preſtari: ſi teSi in teſto. capere pōt .ſ. heres .i. detrahere ab hoc ticio.p ¶ Eſto. de legatis ceterorum.¶ Standum eſt īmo non ſtandum vt heres non habeat falci. vt. jͣ. e. l. ticia cōtrā ſolū. ſpeciale hoc caſu. vt ⁊ alias. sͣ. e. l. ſi debitor. hoc tamen non nocet heredi qꝛ alij legatarij: ⁊ hoc onus ⁊ ſuum falci. ſubeunt. vt. jͣ. e. l. qui quadrigenta.§. ſed quid ergo. uel poteſt dici falci. Hic non dicit detrahi falci. ſed dicit ꝙ cumduo ⁊ dimidium poſſunt detrahi de. x. nomine falci. tantū enī duo ⁊ dimidiumvldetur ei iterum legare ⁊ ſic erunt. xij. ⁊ dimidium ex quibus ſalci. detrahitur.⁊ hoc modo ſtatur ſententie teſtatoris. ⁊ falci. retinetur. predicta autem duo ⁊ dimidium detrahit heres de legatis ceterorum ut dixi. accur.Uierani. §. i. ⁊ dic contraria plene at ibi no. ⁊ facit. sͣ. de le. ii. l. ſi cui fundusOfundus. utile. in toto fundo. nam totus legatus uidetur: ut. sͣ. eo. l. ad ue⁊. jͣ. e. l. qui fundum. ac.tum eſt interuſurium medij temporis. Item es alienum p̄cedit legata ⁊ dorca. Legata quantitate in diem uel ſub conditi. dicitur tanto minꝰ quāna. cauſa mortis. h. d. Pau. de ca.s ¶ Extiterit. ⁊ ſic medio tꝑe. v. percepit heres de interuſurio.t ¶ Minus. x ſ. quinqꝫ.u ¶ Quantitatē. ⁊ ẜm hoc falci. detrahitur. ut. jͣ. e. l. qui quadringenta. §. fi. ⁊.l. in quantitate. §. indiem. ⁊ facit. sͣ. e. l. in lege falci. ⁊ no. inſti. de ac. §. plus.¶ Sicuti Legata ⁊ donationes cauſa mortis non debentur: niſi deducto erealieno. h. d. Alex. de imo.Sicuti. ſuperſit. ui. C. e. l. ſucceſſores.y ¶ In modicum .i. magnum adco ꝙ non poſſunt. ſolui donationes.

z ¶ Aliud. niſi qd̓ ſupereſt deducto ere alieno. ⁊ facit. C. de teſta. mili. l. inteſtamento. ac.Aotiens. Tantum dicitur conſequi legatarius de legato ꝙͣtumLcōſequit̉ cū effectu detracta falci. h. d. Alex. de imoa ¶ Quotiens lꝫ. vt naturali vltra vnciam. ut. C. de na. li. l. ij.b ¶ Excedat. ſed ſi excedat ille excuſſus retinetur adhuc preter falcidiam. accur.c ¶ Debetur. hec lex ſacit vt filius de reſtituendo rogatus poſſit detrahere duas quarias qd̓dic. vt. C. eo. l. ꝙͣꝙͣ. efac̄. sͣ. ti. i. l. ſꝫ ⁊ ſi. §. i. ac¶ ELegatum alimEreditatumtorum ad vitam relictū⁊ etiam legatus vſus ſb̓ijciuntur falci. ⁊ reputātur aſcendere ad tātamꝙͣtitatem quantum poteſt comprehendere tempus vite habita conſideratione etatis. de quibꝰhabetur in textu. h. d.Alex. de imo.a ¶ Pereditatum. Caſus. teſtator inſtituto herede reliquit legata: inter que legauit ſeio alimenta. nunc heres cumfalcidiaꝫ nō habeat vultdetrahere. d̓ ceteris legatis. hoc planum eſt. ſedcum de legato alimentorum qd̓ forte ſingulisannis valet. x. ⁊ poteratdurare. x. an. vel etiamxx. vel. l. annis prout viueret alimentariꝰ. Queritur ẜm quaꝫ quantitatem detrahere poſſet? etdicit vlpianus: ꝙ ſi alimentarius eſt a primaetate. vſqꝫ ad. xx. an. puta quia habet. xv. ann.tunc eſtimatur quantuꝫcapit. per. xxx. an. et ſicextimatur. ccc. tantuꝫ ergo de alijs detrahit acſi huic. ccc. fuiſſent legata danda hinc ad. xxx.an .ſ. per ſingulos ānoſvel plus ſi viuat plus ei dabitur: ⁊ econtra ſi minus: detrahetur tantumdem: ⁊ de his detrahet per ſingulos an. eodem mō ⁊ in ſequentibꝰ tꝑibusdicas. Sed an ſit idem in vſufruct. ſi dictus teſtator legauit ſeio vſufru.fundi. ſed ulpia. dicit idem ſed male: qꝛ ſolitū eſt aliter dici a ſapientibusin vſufructū .ſ. ut a prima etate vſqꝫ ad. xxx. an. eſtimetur quantum ualetper. xxx. annos: ⁊ ẜm eā eſtimationē quarta detrahetur d̓ ceteris legb ¶ In alimentis. ſi queratur quantū noīe alimentoꝝ ſit relictum ⁊ quatum noīe falci. detrahat̉ nil valeret vel ex eo vel propter illud ab alijs.A prima etate. que eſt uſqꝫ ad. xij. an. uel. xiiij. an. ut. C. de pu. ⁊ ali.ſub. l. pe. ⁊ de iure delib. l. quidam. ⁊ dicit̉ impubes. Et ẜa vſqꝫ ad. xxv.⁊ dicitur adoleſcentia: ut. sͣ. de le. iij. l. non aliter in fine. exinde dicitur tertia vſqꝫ ad. lxx. et dicitur iuuenis ut ea. l. non aliter ī fi. abinde ſenex uelſenium: ut de iure immu. l. maiores. ſed quantum ad hanc computationem prime etati hoc adiecit uſqꝫ ad. xx. an.d ¶ Triginta annoꝝ. ꝯputent̉. pͥſumit̉ ꝙ tantum uiuere poſſit ⁊ ita finiantur alimenta: ut. sͣ. de tranſa. l. cum hi. §. modus in fi. Quid ſi minūvel vltra viuat; rn̄. uel xepetit̉ a legatario qd̓ habuit vltra uitam ⁊ p̄roficit alijs legatarijs uel dabitur legatario prout uixit ultra ſicut dico ī uiūfructu reipu. relicto. jͣ. ibi. ſic deniqꝫ ⁊cͣ.e ¶ Uigintiocto .ſ. quantitas alimentorum cōputatur: ⁊ eius quantitatūfalci. preſtetur ſemper repete.f ¶ Qd̓ eius etati. vt ſi habet. xlii. an. preſumitur viuere. xviij. vno miſiꝰh ¶ Eutis ſt ſalitcrinalu.ˢ FNtr ſſo. idtit deiratioto.accur.i ¶ Ulpianus ait. ⁊ male: ⁊ ideo ſtatim corrigit ſolitum eſt ⁊c̄. Et ſic̄ notaꝙ aliud eſt in vſufructu. ꝙͣ in alimentis: ut s. dictum eſt ⁊ fauore alimeſitarij hoc dictum eſt. nam quia fructuarius ſecundum hanc compulalionem eſtimatur diutius viuere quam alimentarius: ideo maloreſ