Liber

bus fructꝰ cōponunt̉. Sꝫ ⁊ ea queexportādoꝝ fructuū cā parātur inſtr̄i eē ꝯſtat: veluti iumēta ⁊ vehicula ⁊ naues ⁊ cuppe ⁊ culei. Alphenꝰ āt ſi qͦs ex hoībꝰ alijs legauerit: ceterosᵇ ꝗ in fundo fuerūt nōꝯtineri īſtr̄o ait. qꝛ nihil aīalis īſtr̄oeē opinabat̉: qd̓ nō eſt veꝝ. Cōſtateniꝫ eos ꝗ agri gr̄a ibi ſūt inſtr̄o cōtineri. ¶ Querit̉ an̄ ſeruꝰ ꝗ qͦſi cōlonꝰᶜ ī agro erat inſtr̄o legato contineat̉? Et labeo ⁊ pegaſuſ recte negauerūt. qꝛ non ꝓ inſtr̄oº in fundofuerat: etiā ſi ſolitꝰ fuerat ⁊ familieīperare. ¶ Saltuariū aūt labeo ꝗdē putat eū d̓mū ꝯtineri: ꝗ fructuūcōſeruādoꝝ gr̄a paratꝰ ſit: eū nōᵉ:ꝗ finiū cuſtodiēdoꝝ cā. Sꝫ neratius ēt hūc. ⁊ hͦ iure vtimur: vt omnes ſaltuarij ꝯtineāt̉. ¶ Trebatiꝰampliꝰ ēt piſtorē ⁊ tōſorē ꝗ familieruſtice cā parati ſunt: putat ꝯtineri. ¶ Itē fabrūᶠ ꝗ ville reficiēde cāparatus ſit: ⁊ mulieres qͣ panē coquūt: queqꝫ villā ẜuāt. ¶ Itē molitores ſi qui ad vſuꝫ ruſticū paratiſunt. ¶ Itē focariāᵍ ⁊ villicāᵖ ſi mōaliquo officio virū adiuuēt. ¶ Itēlanificasˡ q̄ familiā ruſticā veſtiunt:⁊ q̄ pulmentariaª ruſticis cōquunt.¶ Sꝫ an inſtrumētiⁱ inſtrumentuꝫlegato inſtr̄o ꝯtineat̉ q̄rit̉? Hec enīquaſi ruſticorūᵐ cā parant̉. Laniſice ⁊ lane ⁊ tōſores ⁊ fullones ⁊ focarie nō agri ſūt inſtr̄m ſed inſtr̄iª.Puto igit̉ ēt focariā ꝯtineri. ſꝫ ⁊ lanificas ⁊ ceteros ꝗ ſupra numeratiſūt. ⁊ ita ẜuiū rn̄diſſe auditores eiꝰreferūt. ¶ Uxoresᵈ qͦqꝫ eoꝝ ⁊ īfantes ꝗ ſūpra enūerati ſunt: credēdūē in eadē villa agētes voluiſſe teſtatorē legato ꝯtīeri. Neqꝫ enī duraꝫſeꝑationēᵖ iniūxiſſe credēdum eſt.¶ Si aliqͣ ꝑte anni in fūdo paſcuntur pecora: aliqͣ ꝑte hiſ pabulū ꝯducit̉: vl̓ ẜui ſi aliqͣ ꝑte āni ꝑ eos agercolit̉: aliqͣ ꝑte in mercedē mittūturnihilominꝰ inſtr̄o ꝯtīent̉q. ¶ Cellariū qͦqꝫ .i. ꝗ iō p̄poſitꝰ ē vt rōnesſalue ſintᶠ. Itē hoſtiariūᶠ: mulioneꝫqͦqꝫ inſtr̄i eē ꝯſtat: ⁊ molasᵛ ⁊ machiasᵗ. fenūʸ ⁊ ſtipl̓asᶻ. aſinū machinariū. machināª frumentariaꝫ. vaſeneū in quo ſapaᵇ coq̄ret̉: ⁊ defrutū fiat. ⁊ aqͣ qͦ ad bibēdū lauādāqꝫfamiliā parat̉ īſtr̄i eē ⁊ cribra ⁊ plauſtra ꝗbꝰ ſterchꝰ euehat̉ᶜ. Ea v̓o q̄ ſolo ꝯtient̉ᵇ īſtr̄i fūdi nō eē caſſius ſcribit. veluti arūdineta ⁊ ſalicta an̄qͣꝫceſa ſint. qꝛ fūdꝰ fūdi īſtr̄ꝫ eē nō pͥtᵉ.Sꝫ ſi ceſa ſuntᶠ: idē puto ꝯtīeriˢ ꝗaq̄rēdo fructui deſeruiūt. Idē ⁊ ī pa

lis erit dicēdū. ¶ Si in agro venatiōes ſint: puto vēatores qͦqꝫ ⁊ veſtigatoresᵈ ⁊ canes ⁊ cetera q̄ ad venationes ſunt neceſſaria: īſtr̄o ꝯtīeri maxīe ſi ager ex h̓ redditūⁱ hūit.¶ Et ſi ab aucupio r̄dditꝰᵏ fuit: aucupes ⁊ plageⁱ ⁊ huiꝰ rei īſtr̄ꝫ agriīſtr̄o ꝯtinebit̉ᵐ. Nec miꝝ cū ⁊ auesinſtr̄o exēplo apiū ꝯtineri: ſabinꝰ ⁊caſſelliꝰ putauerūtⁿ. ¶ Si ꝗs eodēinſtr̄o ī plurimis agris vtat̉: cuiusagri īſtr̄ꝫ ſit q̄rit̉? Et ego arbitror ſiꝗdē apꝑet volūtas pr̄iſfa. cui potiꝰagro deſtinauerat eiꝰ eē īſtr̄ꝫº. Ceteri enī agri mutuātur: veluti ab hocagro: ſi n̄ apꝑeat: nulliꝰº īſtr̄o cedet.Neqꝫ .n. ꝓ ꝑte agri diuidimꝰᵖ īſtr̄ꝫfuerūt q̄ īſtructior eēt pr̄fa. iſtr̄o fūSuꝑpellexq cetera qͣꝫ ſi qͣ ī agrodiº n̄ ꝯtinent̉. ¶ Si domꝰᵗ ſit inſtr̄ꝫlegatū vidēdū ꝗd ꝯtīeatur. Et pegaſus ait īſtr̄ꝫ domꝰ id eſſe qd̓ tēpeſtatis arcende aut īcendijᵛ cā parat̉n̄ qd̓ voluptatis gr̄a. itaqꝫ neqꝫ ſpeculariaᵉ neqꝫ vela que frigoris cāvl̓ vmbre ī domo ſūt deberiʸ. Queſnīa caſſij fuit: ꝗ dicebat īter īſtr̄mꝰ⁊ ornamētū multū ītereſſe. Inſtr̄a.n. ea eſſe q̄ ad tutelā domꝰ ꝑtinēt.Ornamēta q̄ ad voluptatēᵇ: ſicutitabulas pictas. ¶ Uela aūt ciliciaīſtr̄i eē caſſiꝰ ait: q̄ iō parāt̉ ne edificia vēto vl̓ pluuia laborētª. ¶ Acetuꝫ quoqꝫ qd̓ īcendij extīguendi cāparat̉ᵇ. Itē centōesᵉ fūesᶠ ꝑticeᵍ quoqꝫ ⁊ ſcaleᵖ et formiōes ⁊ ſpōgiasⁱet amas ⁊ ſcopasᵏ ꝯtineri pleriqꝫ ⁊pegaſus aiunt. ¶ Tegulaꝫˡ āt et tignū eius rei cā paratuꝫ inſtr̄o contineri: ſi ad huiuſmodi cāꝫ habeattigna parata: et ad alios vſus n̄ deſeruiētia. ꝓinde et fulcimenta ſi qͣhabeat huic rei neceſſaria: etiaꝫ eainſtr̄o domus cōtinebunt̉. ¶ Develis quoqꝫ q̄ in apothecisᵐ extenduntur. Iteꝫ d̓ his que ſūt circa colūnas. celſus ſcribit magis ſuppellectiliⁿ adnumerāda: ⁊ ita ſabinus⁊ caſſius putant. ¶ Canales aūt etarpagones ⁊ hamos inſtr̄o cōtineri cōſtat. Ita pertice quibus araneedetergant̉. Itē ſpōgie ꝗbꝰ columne pauimenta pōdia extergantur.¶ Scale que ad lacunaria amouent̉ inſtr̄i ſunt: quia mundioremdomū reddunt. ¶ Papinianꝰ li.vij. rn̄ſoꝝ ait ſigilla ⁊ ſtatue affixe. īſtrumēto domus nō cōtinent̉ᵈ: ſeddomꝰ portio ſunt. Que v̓o nō ſūtaffixa īſtr̄oᵇ domꝰ nō ꝯtinent̉q. inꝗt.n. ſupellectili ea adnūerāt̉ exceptohorologio ereo qd̓ non eſt affixum.10 1 55

a ¶ Sed ⁊ ea. ⁊ culci. vaſa de corio: ut ⁊ sͣ. de annuis lega. l. legatum. §. i.b ¶ Ceteros. nā fundū ⁊ inſtr̄m vni: ⁊ alij ceteros ſeruos eius fundi. ac.c ¶ Queritur. qͣſi colonus .ſ. qͣſi extraneus. puta mercede certa ꝯſtituta: ut. jͣ. e.ſcie. §. liberto. ⁊. l. cū delaniōi.i. ⁊. ii.d ¶ Pro īſtr̄o. ip̄i .n. inſtr̄ꝫ ꝑat̉.e ¶ Saltuariū. cū nō. al̓s deeſt nō. ⁊ interrogatiue tunc legit̉ ⁊ poſtea determinat. ſed neracius ⁊cͣ. ad qd̓ eſtsͣ. de le. iii. l. cū quereret̉. §. pe.⁊ .sͣ. e. l. inſtrumēta. in fi. Ac.f ¶ Trebatius. fabruꝫ. tignariū vel quadratariū. ac.Focariā. q̄ facit focū.¶ Et villicā. cōtubernalemvillici. ac.Lanificas. a lana ſic dcāsī qua operant̉: ut. sͣ. de vſu ⁊ha. l. plenum. §. fi. nec ob. jͣ. e.ville. in fi. vt ibi dices. h.¶ Pulmētaria .i. farina derdeo. ac.l¶ Sed an inſtrumenti reuocat in dubiuꝫ qd̓ tn̄ iā ſolueratlꝫ nō ita aperte. ac.m ¶ Ruſticoꝝ .i. operantiumeſ. i. inſtrumētoꝝ. ac.n ¶ Inſtr̄i: vt. jͣ. e. ville. §. fi.o ¶ Uxores. īproprie .i. contubernales: ut. C. de īceſtis nup.cum ancillis. ac.¶ Durā ſeꝑationem. ſic. C.cōta vtri. iudi. l. poſſeſſionū. ⁊de le. iii. itē. §. pe. ⁊. l. vxorē. §.codicill̓. ⁊. jͣ. e. §. ſi fundꝰ. in fi.§. ⁊ ſi ēt exprimat̉ ſuccurrit̉: utsͣ. de le. i. ſi domus. §. ꝗ ꝯfitet̉.q ¶ Cōtinent̉. dūmō illi agroſint perpetuo attributi: ut. sͣ. d̓le. iii. qui ſaltum.r ¶ Cellariū. ſalue ſint: ut ſuntmaſſarij. acs ¶ Poſtiariū. ꝗ cuſtodit hot ¶ Mulionē. ꝗ ducit mulumſtium.ad molendinum. ac.u ¶ Molas. de lapide. ac.x ¶ Machīas .i. ip̄m edificiuꝫmolendini vel piſtrini. naꝫ ẜmv̓go. oē artificioſe factum dicitur machina. ac.k ¶ Fenū. de prato.z ¶ Stipulas. que ſecant̉ cumherba remotis primo ſpicis.¶ Machinā .i. archa. ad frumentū tenēdū vel aliud horreum artificioſe factū. ac.b ¶ Sapa. quoddaꝫ. qd̓ ſit adpotādū dicta qͣſi paꝝ ſaporishn̄s ẜm v̓go. ⁊ defrutū eodeꝫmō: ut ⁊ sͣ. ti. i. l. ſi ꝗs vinuꝫ.c ¶ Euehat̉. in quo ẜua diſtinctionē trebatij: ut. sͣ. de ac. ēp.fundi. §. fi. ⁊ facit. e. l. §. labeo.⁊ d̓ le. iii. ẜuis vrbāis ī pͥn. ac.d ¶ Ea v̓o. continent̉. ſecus indolijs in fundo affixis: ut. sͣ. e.l. inſtrumenta. §. fi. vel diſtingue. poſſint remoueri: uel nonvt. jͣ. e. cū fundus. ac.e ¶ Eſſe non pōt. talia .n. quādiu nō ſunt ceſa: ꝑs fundi ſuntvt. sͣ. de rei vē. l. fructꝰ pēdētes⁊ facit. jͣ. e. papinianꝰ ait ſi gilla. ⁊ sͣ. d̓ vſufructu. itē ſi. §. fi.⁊ de ac. emp. fundi. §. ſi ruta.⁊. §. pe. ⁊ fi. ⁊. l. granaria ī pͥn.t ¶ Sed ſi ceſa ſunt. fūdi gr̄a.⁊ .jͣ. e. l. fi.g ¶ Contineri .ſ. poſſe.h ¶ Si ī agro. ⁊ veſtigatores.ꝑ odores nariū vel oculoꝝ ſoſlicita īdagatiōe. vl̓ cū cānibꝰ.i ¶ Redditū. qꝛ in hoc caſu pōt locari. ⁊ facit. sͣ. de le. iij. ẜuis vrbanis. §. i. ⁊ d̓vſur. l. venationē. ⁊ sͣ. de vſufruc. itē ſi. §. aucupioꝝ. ⁊. jͣ. ꝓxi. §.

k ¶ Et ſi ab. redditus. fundi.Plage .i. pali ꝗbus retinenm ¶ Continebit̉: ut. sͣ. ꝓxi. rn̄ſo cū ſuis ꝯcordā.tur retia rectasͣ. de here. iſti. cx fcō̓. §. fi. ac.Putauerūt: ut ⁊ sͣ. e. ſi redditꝰ. ⁊. l. ſe. o ¶ Si ꝗs eē īſtr̄m. ſico ¶ Nulliꝰ. no. rōe īcertitudīs neutrivalere. ſic et. sͣ. de here. inſti. l. in ip̄s. §. i. ⁊ sͣ. d̓ vſufru. ſꝫ ⁊ ſi ꝗs. §. ꝗd gͦſi amiſſo ī fi. §. ⁊ sͣ. cōiapre. in tradēdis. vbi dehoc no. Ac.p ¶ Diuidimus. ſic. sͣ.de neg. geſt. nēſenniꝰ infi. ⁊ ibi dixi. ac.q ¶ Suppellex. quid ſitdic vt. jͣ. d̓ ſuppel. le. l..i. ⁊. l. iij. ac.r ¶ Paterfamilias. nōetiā fundus. ac.s ¶ Fundi. ſꝫ īſtr̄o pr̄iſfa. ſic ⁊ iō fūdo īſtructolegato cedit legato: ut. jͣ..e. §. ſed ſi fundus. ac.t ¶ Si domꝰ. dixi de inſtrumēto fundi: nūc domus vſqꝫ ad. §. ſi fūdꝰ.u ¶ Incendij .ſ. arcēdi.r ¶ Specularia. nō affixa. al̓s ſūt ꝑs domꝰ: utjͣ. e. §. papinianus in fi.¶ Deberi. ut īſtr̄ꝫ: ut.jͣ. e. §. papinianus. necvt ꝑs rei: ut. sͣ. d̓ ac. ēp.fundi. §. q̄ taberne. ac.35Inſtr̄m .ſ. domus.a ¶ Inſtr̄a .ſ. domꝰ. ac.b ¶ Ad voluptatem. q̄poſſūt dici īſtr̄a ꝑſonecū ex his domus nō ꝑficiat̉: vt. jͣ. d̓ v̓. ſig. l. pe.c ¶ Inſtrumenti. labo-rent. ſecꝰ ſi ad voluptatem: ut. sͣ. proxi. §.d ¶ Acētū. parat̉: ut. jͣ.d̓ pēu le. l. iii. §. penori.e ¶ Cētones .i. puluinaria. opus factū ad mo­ Idū puluinaruꝫ ẜm.f ¶ Funes. ad trahēdūaquā ꝓpter domū ha-bent̉: ut. sͣ. d̓ ac. emp. l.funes. accur.¶ Pertice. ad tenen-dos pānos: ut. jͣ. e. §. cah ¶ Scale. ad aſcendē-nales.duꝫ ad granaria. vel vt.jͣ. eo. §. ſcale. ac.ſ ¶ Spōgias. q̄ mūdātveſtes vel alia: ut. jͣ. eo..§. canales.k ¶ Et ſcopas. ad purigandā domū. ſic. ⁊ sͣ.e. l. inſtrumēta in fi.l ¶ Tegulā. non affixaal̓s domꝰ portio ē ⁊ cedit legato domꝰ: ut. jͣ.e. §. papinianꝰ. in fi. §.m ¶ Apothecis. al̓s inpetris ſiue ſtationibusn ¶ Supellectili. ⁊ iō nōꝯftet̉ īſtr̄o domꝰ vel fundi: ut. sͣ. e. §. ſupellex. ſꝫbn̄ ꝯtinet̉ inſtr̄o. pa. fa.vt. jͣ. e. §. ſi fundus.S ¶AARReuArEdia.duo boni caſus. Bar.o ¶ Nō ꝯtinētur: ut. sͣ.de ac. ēp. fundi. §. ſi ruta. ⁊. l. granaria. ⁊ sͣ. e.§. ea v̓o. ſed ar. ꝯtra. sͣ.eo. inſtrumenta. §. fi.p ¶ Inſtrumento .ſ. domus. al̓s eſ in textu. ⁊ eſt in libro dn̄i. ac.q ¶ Non continentur. inquit. non tamen eſt hoc generaliter verum vt

ros. i. preſpertateꝫ ⁊tIopti. ke. l. cū