De legatis primoXXX.

o 4

Iex toto fundo legato teſtaꝘ tor parteꝫ alienaſſetª: reliquaꝫduntaxatᵇ partē deberi placet: quiaetiā ſi adieciſſetᵉ aliquid ei fūdo augmētuꝫ legatario accederet. ¶ Siita ſcriptum ſit: lucius ticius heresmeus: aut meuius heres meus: decem ſeio dato: cum vtro velitᵍ ſeius aget. vt ſi cum vno actum ſit ⁊ſolutum: alter liberetur: quaſi duorei promittendi inſolidum obligati fuiſſent. ¶ Quid ergo ſi ab altero partem petierat; liberum ei eritab alterutroᶜ reliquū petere. Idemerit ⁊ ſi alter parteꝫ ſoluiſfet ¶ Siita legatū ſit. lecticariosᶠ octo aūt ꝓhis in homines ſingulos certampecuniam: vtrum legatarius volet. non poteſt legatarius partemſeruorum vendicare: pro parte nūmos petereᵍ: quia vnum in altērutraʰ cā legatū ſit. ¶ Quemadmodum ſi olei pondo. l. aut in ſingulas libras certum es legatuꝫ ſit: nealiter obſeruantibus: etiā. vno homine legatoⁱ diuiſio concedaturˣ.Nec intereſt diuiſaⁱ ea ſūma an cōiūctaᵐ ponatur. Et certe octo ſer-

uis: aut/ pro omnibus certa pecuniaⁿ legata: nō poſſe inſtitutuꝫ heredem parteꝫ pecunie ꝑtē mancipioruꝫ debereº.T Dem.D qd̓ apd̓ hoſtes ē legari poſſe octauenus ſcripſit ⁊ poſtliminij iur̄ conſiſtereᵖ.Q Aulus.Ulianꝰ nec a filiofa. ſine iuſſuIpr̄is optari poſſeq: nec an̄ aditamʳ hereditatem putat qd̓ eſt verum.Apinianꝰ.(Am filiofa. vel ſeruo alienolegatum vel hereditas daturfideicōmitti patrisᵗ vl̓ domini pōt.ac tunc demū ex perſona ipſorumᵛfideicōmiſſuꝫ vires capitᵉ: cū ipſisᵍꝑ quos cōmodū hereditatis vel legati patri dn̄oue queritur: fideicōmiſſū her̄ditatis relinꝗt̉. ¶ Deniꝰqꝫ iulianus non inſubtili rationemotus: patrē cuius filiꝰ heres inſtitutꝰ eſt. ex trebellianoª ꝗdē habitarōe legis falcidieᵇ reſtituere hereditatem rn̄. qm̄ ex ꝑſona filijᶜ teneret̉.Ipſi v̓o filio nō admiſſaᵍ falcidia:qꝛ ex ꝑ̄ſōa ſua ſibi filiꝰ obligari nonpoſſetᶜ ac pater nō vt heres: ſꝫ vt

tum ⁊ concordat huic. jͣ. eo. l. ſi funduꝫ. §. i. ⁊ de op. le. l. ſi pāphilo. ⁊ dſuc. edic. l. i. §. ꝑ ſeruū. ſed ꝯtra. jͣ. ti. i. l. ticia. §. lucia. ſo. vt ibi. Itē cōtra.sͣ. de acqui. here. l. is ꝗ. §. fi. ſo. plus iuris hꝫ filius ꝙͣ ſeruus.ur ſi adijciat̉I ex toto. Si rei legate detrahatur legatuꝫ miO legatum augetur. h. d. bar. ⁊ pau. de ca. ⁊ Io. de imo.a ¶ Alienaſſet. aīo adimēdi. qd̓ dic vt. jͣ. ti. ii.l. xi. §. ſi rē. ⁊ de adimē.le. l. reꝫ legatā. ⁊ sͣ. e. l.ſtichum in fi. l. ac.l ¶ Dūtaxat .i. qd̓ teſtator nō alienauit.c ¶ Adieciſſet: vt ⁊. jͣ. e.qd̓ ī reꝝ. §. ii. ⁊. jͣ. ti. i. l.cū funduꝫ. ⁊. l. peculiū.⁊ facit. jͣ. e. l. grege. ⁊. l.ſe. ⁊ iſti. e. §. ſi igit̉. ⁊ .jͣ.de aur. ⁊ ar. le. l. ſi ſtatuam. ⁊. l. pediculis in prīci. ⁊. jͣ. de adimē. leg. l.cum ſeruus. ⁊ sͣ. de cōtrahen. emp. l. in modicis. ⁊ de dona. īter vi. ⁊vxo. l. cū hic ſtatꝰ. §. penitētiam. ⁊ jͣ. de fundoinſtruc. l. mācipia. ⁊ .jͣ.de cōditio. ⁊ demō. l. filie. §. fina. ac.¶ Si ita. Alternatiua poſita inter grauatos facit eos teneri inſolidum vt duos reosdebēdi: ⁊ per perneꝫvel partis perceptioneꝫfactā ab vno nō inducit̉diuiſio. h. d. ẜm oēs.d ¶ Cuꝫ vtro velit .ſ. ētinſolidum ut ſubijcit. etſic eſt contra. jͣ. de duo.re. ſti. l. an̄pe. ſo. h̓. teſtator voluit eos teneri inſolidum qd̓ patet: qꝛ alternando ſeꝑauit eos qd̓ potuit: ut. jͣ. eo. ti. l. eandem. ibi coniunctim ab oībus: ut. C. de cadu. tol. §. ſinaūt ad deficientis.ul̓ ſol. vt ibi. ⁊ facit. jͣ. ti. ii. l. ille aūt ille. ac.e ¶ Ab alterutro. ergo etiā ab eodem quē iam exegerat pro parte. ⁊ ſic eſtcōtra. C. de pac. l. ſi creditores. ⁊ de fideiuſ. l. liberū. ubi dicit̉ ꝙ ad eundem non poteſt redire. So. hēas hic altero ⁊ nihil eſt contra. uel ſi habesalterutro: pone ꝓ altero. ſic. sͣ. de lib. ⁊ poſthu. l. ſi ita ſcrip. ibi utroqꝫ nato ⁊cͣ. ⁊ sͣ. de pac. l. reſcriptum. §. ſi pacto. vl̓ dic ꝙ eſt hic fauor legati qd̓dictū ſiue que rn̄ſio nō ualet: qꝛ idem in alijs: ut. C. de fideiuſ. l. reos. dicergo ꝙ hic vnū tm̄ pro ꝑte exegerit. ⁊ ſic ad eundē pro alia parte reditur:⁊ ſic in dicta. l. reo. At in contrarijs oēs cōuenit: ⁊ ab uno uel quibuſdaꝫexegit. uel dic ut in illa. l. ſi creditores no. Item contra. C. de v̓. ſigni. l.pe. Sed ibi in honorato: hic in onerato.¶ Si ita legatum. Si in una parte alternatiue eſt vnum legatum:in alia v̓o parte ſunt plura: illud qd̓ eſt vnum nō recipit diuiſionem propter plura. h. d. Alex. de imo.f ¶ Lecticarios. qui ſciebāt facere lecticas. ⁊ facit vim in hoc ꝙ dicit. viii.qꝛ ſecus ſi ſingulariter eos nomino: ul̓ pro quolibet. x. qꝛ tunc plura legata: ⁊ eſſet ſecus ꝙͣ h̓ dicit. ⁊ ſic poteſt loqui. jͣ. de uerb. ob. l. ſcire debemus. §. ſtipulationes. ac.g ¶ Nūmos petere. sͣ. de act. emp. l. ſi ſterilis. §. fi. cōtra. So. hic in vltima volūtate: qꝛ vnū legatū eſt ut ſubijcit vn̄ diuidi nō pōt: ut. jͣ. ti. i. l.neminē. h. uel ibi quot annis viuit tot obligationes habitationū ⁊ penſionum. hic vna obligatio que ſemel tm̄ cedit. ac.h ¶ In alterutra. ſic dicas alterutra .i. utraqꝫ ⁊ ſic vnū legatū eſt ſic. jͣ.ti. i. l. ſi illud. ſꝫ tūc eſt cōtra. jͣ. ti. i. l. viii. §. i. ⁊. jͣ. de uer. ob. l. ſcire debemus. §. ſtipulationes. ⁊ .jͣ. e. l. plane. §. fi. ſi v̓o dicas ꝓprie: qꝛ in qͣlibetcauſa ſit vnū. i. uel in ſeruū. uel in. x. erit cōtra. d. l. ſi illud. quare dic̄ ꝙeſt vnum propter vnam preſtationem: ſed duo propter duas res nominatas in legando. ac.¶ Legato. ſupple aut. x. prout legatarius volet. ac.k ¶ Concedat̉. qd̓ eē nō dꝫ: vt. jͣ. de v̓. ob. l. ii. §. i. ⁊. l. in executōe. §. proparte. ⁊ sͣ. de condi. inde. l. ſi nō ſortē. §. pe. ⁊. jͣ. ti. i. l. ſi quis duobꝰ. ⁊ facit. jͣ. e. l. huius. §. fi. ⁊. jͣ. ti. i. l. cū filius. §. varijs.Diuiſa .ſ. pro ſingulis ſeruis lego. x. ac.Coniuncta. ut ſubijcit ⁊ certe ⁊cͣ. ac.n ¶ Certa pecunia. puta. ac.o ¶ Debere. cū effectu ut ſoluat: ⁊ no. variationē reprobari. ſic. sͣ. de ꝓcura. l. in cauſe. ſed ar. cōtra. jͣ. de col̓. bo. l. nōnūꝙͣ in prin. ſed ibi ſpeciae: ut ibi no. Itē facti. ad. §. sͣ. de acqui. here. l. cū hereditatem. jͣ. de duo.reis. l. iii. §. fi. ⁊. jͣ. ti. i. l. ſi ticio aūt ſeio. ⁊. l. ſi qn̄. §. fi. ac.

nod. Id in quo habemus ſpem poſtliminij poteſt legari. h. d. bar. ⁊Io. de imo. ⁊ alexan. de imo.icio uēit: ut. sͣ. fami. herp ¶ Id conſiſtere .i. valere legatū. nā ⁊ in fami. her. i.ciſ. l. itē labeo in fi. ⁊. l. ſe. ⁊ in vēditione ⁊ in ſtipulationesͣ. de act. emp. l. fi.ſed hoc ſi fuit noſtra: al̓s ſecus ſi ſemꝑ fuit hoſtiū: ut. jͣ. de verbo. ob. l. liber homo in fi. Item facit. sͣ. de here. inſti. l. illa. §. i. ⁊. jͣ. eo. l. ſeruus ab hoſtibus. ⁊. l. ab omnibus. §. etiam.Ulianus. Ius optiōisper filiū ſolū nō pōt explicari. h. d. alex. de imo.¶ Iulianus. optari poſſe .i.filius non pōt optare: lꝫ optioalicuius rei ſit ei relicta: ⁊ ſic ēcontra. jͣ. d̓ ver. ob. l. fi. in pͥn.So. ibi inter viuos. vl̓ ibi mera voluntas h̓ optio q̄ cū deliberatione ſit: vel ibi ſupple ꝙ⁊ iuſſus ſit neceſſe per iſtā. Uelibi per ſuā prouiſionem hꝫ electionē: qꝛ ſic fuit ſtipulatus ꝙͣvolam ⁊cͣ. hic nō. ac.r ¶ Nec ante aditā. etiam cuꝫiuſſu. ſunt enī plura neceſſariac vt poſſit optari: ut no. sͣ. eo. l.ſerui. ac.¶¶ Qui capit cōmodum perUm filiofamilias.mediā ꝑſonam alterius ex vltima volūtate pōt onere fideicōmiſſi grauari. ⁊ ſi extraneo reſtituere grauatur tūc vt herestrebellianicā quartam deducetſi ei per quē acquirit̉ nō videt̉grauatus ut heres nec quartādeducet: ⁊ fideicōmiſſario mortuo ante diem cedentem fideicōmiſſum remanet penes grauatum. h. d. bar.s ¶ Cū filioſamilias. ticius reliquit filio vel ſeruo ſeij hereditatē vel legatū patri vel dn̄o acꝗ̄rendū: pōt rogari pater vel dn̄s vt reſtituat: ⁊ aut ipſi filio vel ſeruo ⁊ tūc tenet̉ pr̄ vel dn̄s ex ſuavoluntate .ſ. ſi manumiſerit: ſed extraneo tenet̉ ad volūtatē fideicōmiſſarij detracta fal. quā nō detrahit qn̄ filio reſtituit: ⁊ eſt ratio qꝛ heres retinere cōſueuit.Un̄ primo caſu ex ꝑſona filij qui eſt heres retinet. In ſcd̓o non: qꝛ non pater ſedfilius eſt heres. Et qꝛ nō vt heres reſtituit ſed vt heredi nō retinet. ſꝫ ſi ante emāpationē decedit filiꝰ remanet patri: ex cuius volūtate pendebat fideicōPatris. al̓s patris vel dn̄i. al̓s patri vel dn̄o. q. d. pōt grauari pater vel doninus cū cōmodū ei querat̉ lꝫ ꝑ obliquū ut vſufructus: ut. C. cōia. dele. l. i. §. ⁊hec diſponimus. ⁊ jͣ. titu. i. l. ſi alienus in prin. ⁊ sͣ. ſi ꝗs omiſ. cā teſ. l. ſi ſeruū.⁊ .jͣ. ad. l. fal. l. nēſenius. §. ẜuo. ⁊ ar. l. ſi a ẜuo. ⁊ ad treb. l. ꝗdā ita. §. ſi ẜuo. ac.Ex perſona ipſorum .i. patris vel dn̄i .i. ex eorum voluntate.¶¶ Capit vires .i. valet.y ¶ Cū ipſis .ſ. filio vel ſeruo ⁊cͣ. ſed ſi extraneo: tūc hꝫ neceſſe pr̄ reſtituere velitolit. Uel dic ex perſona patris vel dn̄i .i. nō filij vel ſerui: qꝛ ipſi ſibi nō debēt:ſed ipſe pater vel dn̄s ſi fiant ſui iuris qd̓ eſt verius. ſed qūo filio vel ſeruo reſtituit: cum ſi vna manu det alia queratur ei: ut. ēt per momentum non ſtet apudfilium vel ſeruū: ut. sͣ. de acꝗ. here. l. placet. rn̄. fuit rogatus ſub ꝯditione vel indiē reſtituere ante quā conditionē uel diem emancipat uel manumittit: al̓s etiaꝫẜm nouas leges: cum pater habeat vſufruc. niſi a teſtatore ſit vetitū: ut in aucͣ.ut li. ma. ⁊ auie in pͥncipio nō haberet locuꝫ qd̓ hic dicit ẜm. R. Uel dic ſi paterſibi retinere nō vult. nec filium emancipare: reſtituat filio res illas ⁊ detur curator illis bonis: ut. C. de bo. q̄ liberis. l. fina. §. ſinanteꝫ pater. in ſeruo hoc nō dico. Item cogitur pater reſtituere ſi diſſipat: vt. jͣ. ad trebellianum. l. imperator.vel dic pure rogatum teneri quādo erit ſui iuris: ut. jͣ. ad treb. l. vbi pure. ineſt gͦtacita conditio ſi fiat ſui iuris. ac.z ¶ Deniqꝫ. nunc dicit qn̄ extraneo reſtituere rogatus eſt pater. ac.a ¶ Ex trebelliano. al̓s ex trebelliano. al̓s extero. al̓s ex teſtamento. alias extraneo. Accurſius.Falcidie .ſ. trebellianice.Qm̄ ex ꝑſona filij. ergo ut heres retinet. hoc aūt ea rōne euenit qm̄ pater vl̓dn̄s ex perſona filioꝝ uel ſeruorū eadem ratōe ⁊ mō tenet̉: qua teneret̉ filius uelſeruus ſi manumiſſi eſſent. Sed ſi manumiſſi eēt extraneo tenerētur ex perſona ſua ⁊ quartā detraherēt: ergo ⁊ dn̄s uel pr̄ ex eoꝝ ꝑſona tenent̉ ⁊ detrahant.Itē ſi manumiſſi eſſent ſibiipſis a ſeipſis legari nō poſſet uel relinqui: ut. jͣ. e. l.⁊ quidem. nec ergo h̓ ex ꝑſona eoꝝ tenebit relictum a pr̄e. ⁊ h̓ ſubijcit ipſi v̓o ⁊cͣ.Item ad id quod dicit ex ꝑſona filij. quaſi filius teneat̉ eſt contra. jͣ. ti. i. l. ſi alienus. ibi nec ſeruus ⁊cͣ. ſol. ut ibi. ac.d ¶ Nō admiſſa .i. nō retenta quarta habent tamen locum alia remedia trebel.ut. jͣ. ad trebel. l. i. §. ſi filio. ac.e ¶ Non poſſet. iōqꝫ pater nō ex ꝑſona filij tenet̉ filio ſed ex ſua azo. ad quod eſt