Gilberti BorretaniFolium lxxx

Folium lxxxix.

ad creaturam refert̉ relatione rationis. licet econtra creatura referat̉ ad creatorem relatione realiIſta definitio cōuenit alijs a definiNl̓ A Al. to. gͦ nō eſt bona. An̄s ꝓbat̉. qꝛ ẜmformā ſubalē puta ẜm aīam ⁊ etiā ẜm artem domificatoriā. ⁊ ſil̓r ẜm inſtrumentū .ſ. ſecurim dicimur agere in idqd̓ ſubijcit̉. ⁊ tn̄ manifeſtū eſt ꝙ nō ſtꝭ de genere actionisDd̓m ꝙ ẜm aīam dicimur agere effectiue. qꝛ ipſa eſtpͥncipiū originale actionis ſicut qͣlibet alia forma ſub̓alisẜm ꝙ d̓r in de generatōe. forme ē agere. materie vero pati. tn̄ ſolū ꝑ actōem dicimur agere formal̓r. qꝛ actio ē forma in agēte q̄ eſt pͥncipiū ꝓceſſus effectiui ꝟtutis agētisin patiēs. a qͦ hꝫ agēs ꝙ formal̓r agere d̓r. Et ita ſil̓r ſoluit̉ de arte ⁊ inſtrumēto. qꝛ ẜm artē dicimur agere ſolū effectiue ⁊ directiue ſeu habitualit̓. ⁊ ẜm ſecurim inſtrumētaliter. qꝛ ſecuris eſt inſtrumentū domificatoris ſeꝑatū. ſicut manus eſt inſtrumentū ꝯiunctū. ¶ Et qn̄ replicaturẜm factōeꝫ formal̓r dicimur agere ī id qd̓ ſubijcit̉. ⁊ tn̄ factio nō eſtactio. vt pꝫ .vi. ethi. Dd̓m lꝫ agere ⁊ facere ꝓprie accepta inter ſe diſtinguant̉. qꝛ agere d̓t actōem īmanentē cuiꝰ obiectū eſt in agēte. vt intelligere velle ⁊ huiuſmodi. Facere aūt d̓t actū trāſeuntē cuius obiectū ē extravt ſecare vrere tn̄ in ꝓpoſito nō diſtinguunt̉. qꝛ vnū moᵐp̄dicādi habēt ad quē oīa p̄dicabilia iſtius coordinatiōisordinant̉. Nā om̄e qd̓ ꝯtinue ꝓcedit ab agente d̓r actioſicut intelligēs eſt agēs ⁊ intelligere actio eius. ⁊ ſil̓r calefaciens eſt agens. ⁊ calefactio eſt actio eiusF Uiuere lucere calere florere ⁊ ſil̓ia ſtꝭ actōes. ⁊¶ T tn̄ nō ſtꝭ in id qd̓ ſubijcit̉. Scd̓a ꝑs pꝫ. qꝛ nō determināt ſibi aliqd̓ ſubiectū extrinſecū Dd̓m ꝙ illa verba neutralia ꝓprie nō ẜcant actōem. qꝛ actio eſt trāſitiuꝰꝓceſſus forme in paſſum. ſed illorum actio eſt intrāſitīaet ſic noīant ſimplices diffuſiones forme. ⁊ ſtꝭ in eodē p̄dicamēto cū formis quaꝝ ſtꝭ diffuſiones. vt lucere eſt in eodē p̄nto cū luce ⁊ florere cū flore. ⁊ viuere cū vita. qꝛ effectus cauſe formalis ⁊ cā formalis idētificāt̉. Sꝫ verba actiua ⁊ etiā verba deponētalia actōem ſignificātia cū participijs ab eis deſcendentibꝰ ſunt in iſto p̄dicamentoQuod ſubijcit̉ actioni eſt agēs. ſed agēs nonV . agit in ſeip̄m ſed in paſſum. gͦ incōuenienter d̓rin id agere qd̓ ſubijcit̉. Maior ptꝫ ex dictis. qꝛ dcm̄ eſt ꝙactio vt hic capit̉ eſt ſubiectiue in agente. Dd̓m ꝙ duplex eſt ſubiectū actōis .ſ. inheſiōis ⁊ trāſitōis. Subiectūinheſiōis actōis eſt ip̄m agēs. ſꝫ ſubiectū trāſitiōis qd̓ magis ꝓprie diceret̉ obiectū eſt paſſum in quod recipit̉ actiophyſica cuius actio logica eſt principiū. d̓r tn̄ in definitōein id qd̓ ſubijcit̉ ad ẜcandū plenā victoriam agētis ſuperpaſſum. qꝛ om̄is actio fit ex ꝓportōe maioris ineqͣlitatisF Multe ſunt actōes ẜm quas nos nō dicimurI agere. ſed alie res vt pꝫ de actōe ignis vel equiergo male ponit̉ in pͥma ꝑſona dicimur. Etiam ſequeret̉ꝙ non defineret̉ actio in cōmuni ſed actio noſtra. Dicendū ꝙ nos ponit̉ ibi ꝑ antonomaſiā ſiue ꝑ excellentiaꝫquia hō eſt ꝑticipatiue om̄is creatura. ⁊ ſic nō debent excludi alie res ſed magis includi. Unde plures ſunt actiones in homīe qͣꝫ in quacūqꝫ alia creatura. quia homo agitactionibus anime ⁊ corporisEſt aūt alia qͥdem anime. alia vero corporisdifferūt aūt qm̄ ea que corꝑis eſt mouēs eſt ne

ceſſario id in quo eſt. Idē em̄ quod agens corpus eſt ⁊ mobile eſt. aīe vero actio id nō mouetin quo eſt cōiunctū. Anima em̄ dū agit immobilis eſt mouet aūt corpus. aīa vero īmutabilisꝑmanet. qm̄ aīa qͥdem nec ẜm locū nec ẜm alioꝝmotuū quēqͣꝫ mouet̉ niſi forte ẜm alteratiōemnō em̄ crementū ſuſcipiēdo mouet̉ neqꝫ diminuendo neqꝫ ad oppoſitū locū trāſeundo. Locus em̄ corpus eſt. aīa vero corpus nō eſt. Impoſſibile vero eſt nō corpus corꝑe moueri. qͣrenullā loci aīa ſuſcipit mutatōem. Solū em̄ corpus in eo ꝙ de loco ad locū tranſit mouetur¶ Poſita definitōe actionis. cōſequenter diuidit eā. Etdiuidit̉ in tres ꝑtes. in pͥma facit hͦ. in ſecūda cōparat mēbra ad inuicē. in tercia mouet dubitatōem. ſcd̓a ibi ¶ Differūt aūt) tercia ibi (Hoc aūt) Quo ad primū d̓t. ꝙ actionū alia eſt anime ⁊ alia corꝑis. Et ponit ꝯſequēter differentiā inter iſtas actiones. qꝛ actio corꝑis neceſſario mouet ip̄m agens in qͦ eſt vel ſicut in ſubiecto vel ſicut in cā.qꝛ iſtud nō eſt agens niſi motu ſuo ⁊ īmobile exiſtens nonagit. gͦ neceſſario mouetur. vt ſecans nō ſecat niſi moueat̉vt vrens vſtione mouet̉. quia oꝑtet vrens accedere ad illud quod vrit̉. accedere aūt eſt aliquo mō moueri. ſed actio anime nō mouet neceſſario in id quo eſt ſcꝫ agens. ſedmouet coniunctū. Anima em̄ dum mouet corpus viuificando ⁊ ẜm locū in motu ꝓgreſſiuo ⁊ alijs vite motibusimmobilis manet. qd̓ ptꝫ inductiue. qꝛ nec ẜm locum necẜm quēqͣꝫ alioꝝ motuū mouet̉. niſi forte ẜm alterationemNon em̄ mouet̉ ẜm augmētatōem. quia non ſuſcipit crementū. nec ẜm diminutōem cū nō ſuſcipiat decrementuꝫquia nō eſt quāta. iſti vero motus quantū p̄ſupponūt. necmouet̉ de vno loco ad oppoſitū locū trāſferendo. quia locans eſt corpus cuius ſuꝑficies eſt locus. et nō locat niſiid cuius principiū mediū et finis aſſignat̉ ẜm partes lociAnima aūt non habet principiū mediū ⁊ finē per loci terminos diſtincta cū non ſit corpus. ergo non poteſt ẜm locum moueri. etiā quilibet locus eſt corꝑalis. ⁊ aīa non eſtcorpus. ſed impoſſibile eſt nō corpus corꝑe moueri. Nōigitur mouet̉ anima aliquo mō niſi forte ẜm alteratōem:Illa tn̄ non eſt anime ſed totius cōiuncti ex aīa ⁊ corꝑeF Utrum diuiſio actionis ꝑ actionē anime ⁊ corporis ſit ſufficiēter aſſignata Dicendum ꝙſic. quia mēbra diuidentia euacuant totū poſſe diuiſi. ⁊ ſtꝭaliquo mō oppoſita ⁊ non excedūt ipſum diuiſum. Et eſtilla diuiſio accidētis in ſubiecta ſi attendat̉ id quod ē ſolum ſubiectū actiōis. vt corpus vel aīa. ſed quādo illa duoincludūt formā actionis ſic ꝙ dicat̉ actio animalis vl̓ corporalis. ſic eſt diuiſio generis in ſpecies. Cuius rō eſt. qͥaſicut paſſiones diſtinguunt̉ ꝑ ſuos terminos ad quos ſtꝭ.ita actiones ſpecifice diſtinguunt̉ ꝑ principia a qͥbus ſunteffectiue. iō actio aīe q̄ ꝓcedit ab aīa. ⁊ actio corꝑis q̄ ꝓcedit a corꝑe ex ꝑte corꝑis ⁊ anime a qͥbus effectiue cauſantur capiunt diſtinctionem ſpecificam