Druckschrift 
1 (1482) Generalis discursus ī sūmā
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Item anſel. in li. Cur deus homo. nihil decens eſt autiuſtum: niſi qd̓ deus vult. ergo ſi vult aliquid illud eſt iuſtum. ſi p̄cipit ꝯtra legem naturaleꝫ: illud eſt iuſtū. ſeaquicꝗd eſt iuſtū illud pōt p̄cipere: ꝯtra legē naturalempōt p̄cipere. Contra. ꝗcunqꝫ p̄cipit ſuā inhonoratiōeꝫp̄cipit ꝯtra ſe. ſi deus pōt p̄cipere ꝯtra ſe: pōt precipere ſuā inhonoratōeꝫ: ſed inhonoratio dei eſſet vt creatura ſubijceret̉ creatori: non pōt iſtud p̄cipere ꝯtralegem naturalē. Item in li. de regulis theologie ſumitquedā ꝓpoſitio ab aug. creator nature nihil facit ꝯtranaturam. ꝗa ſi ſic: faceret ꝯtra ſe. ſic̄ ſe hꝫ creator ad naturaꝫ: ſic lex eterna creatoris ad legeꝫ nature: creator legē eternā pōt p̄cipere ꝯͣ legem nature. Solutiodicendū ſicut hr̄ Ro. xj. ꝯͣ natura inſertus es ibi ꝯͣ naturam tripl̓r. et ſumit̉ diſtinctō illa ab aug. ꝯͣ fauſtuꝫ idꝯtra naturā dicit apl̓s qd̓ eſt ꝯͣ cōſuetudinē nature quaꝫnoticia hūana cōprehēdit. vt ſurculus fructū ferat radicis. In originali hr̄ vt oleaſter inſertus in oleo oleaſtri baccas ſed oliue pinguedinē ferat. hoc modo ꝯͣ naturā eſt facere ꝯͣ vim inſita nature ẜm natura appellat̉naturalis vis vel pͥncipiū naturale inditū a creatōe. qd̓ ēpͥncipiū motus vel ꝗetis. ſicut ignis ferat̉ ſurſuꝫ adhꝫ naturalē vim ſibi inditam. Alio modo dr̄ ꝯtra naturam ꝯͣ naturalē poſſibilitatē inditā. vt de illa poſſit deusfacere quicꝗd vult et ꝙͣtum ad hāc dicit aug. ibi. deꝰ creator et ꝯditor omniū naturaꝝ nil ꝯͣ naturam facit. id eniꝫerit cuiqꝫ naturale qd̓ ille fecerit: a om̄is modus numerus et ordo nature. Alio dr̄ ꝯtra naturā .i. ꝯͣ ſummenature legem hec ē ſumma natura eſt in deo regulāsalias naturas. de hac dic. Contͣ illā v̓o legem ſummenature a noticia hūana ſemotam tam deꝰ nullo facitꝙͣ ꝯtra ſeip̄m facit. lex igit̉ naturalis pōt dici ẜm illāſummā naturā in deo regulat alias. ſic ꝯͣ legem nature pōt deꝰ: ꝗa hec natura ſumma idem ē qd̓ ipſe. Uellex nature pōt dici ẜm ordinē creature ad creatorem ẜmſubiectōeꝫ. vt de ea faciat creator quicꝗd vult. ei obediat natura: vel natural̓r vt irrōnalis: vel volūtarie vtnalis. Et ꝯͣ hanc ſil̓r pōt ſicut nec ꝯͣ ſe. vel pōt dici lexnature lex ẜm ordinē curſus nat̉e inditi modo ꝯͣ leginature pt̄ p̄cipere. Ad pͥmo ob̓m intelligendū ẜm bt̄mbern̄. diſtinguit nccͣiuꝫ tripl̓r et ibi idē nccͣiuꝫ ē qd̓ p̄ceptū dicēs. ncc̄ium in hec tria ſb̓diuidit̉. ſtabile: īuiolabile ſiue īmobile: incōmutabile. Stabile qd̓ ita ē nccͣiuꝫ vt cuilibet hoīm mutare illud fas ſit niſi ſolis diſpenſatoribꝰ mīſtroꝝ dei. vt regule ſct̄oꝝ eccl̓iaſtica inſtitutaNeceſſariū inuiolabile intelligo. ab hoīe inſtitutumſꝫ diuinitꝰ ꝓmulgatū. niſi ab eo tradidit: mutari oīno patit̉. vt occides. mechaberis furtū facies.Nccͣiuꝫ īmutabile vidr̄ ꝯgruentiꝰ ꝙͣ qd̓ ita ꝯſtat diuīa ratōne firmatū vt nulla ex poſſit ab ipſo deo aliqͣtenusīmutari. vt mandatū caritatis: mādatuꝫ pͥme tabule.Preciꝑe ꝯͣ caritatē vel fideꝫ: ē preciꝑe ꝯͣ legē nature ēip̄e. ideo ad talia pt̄ ſe extende̓ diuinū p̄ceptū velhibitō vt ſcꝫ p̄cipiat ꝯͣ iſta vel ꝓhibeat illa. Ad ſcd̓amrōneꝫ dicendū. ꝓcedit illa: ſic̄ nec iſta. ſi eſt: ē rōnalis. ſi ē mortuꝰ: ē rōnalis lꝫ em̄ rōnale ſequatur ad hem: tn̄ ſeꝗtur ad ip̄m terciū extra ꝓpriā ratit trahit hoīem extra ꝓpriā ratōeꝫ. Eodeꝫ dicimꝰad diuinā volūtateꝫ ſeꝗtur iuſtū eſſe: qn̄addit̉ ei aliꝗd qd̓ trahat ip̄m extra ꝓpriā ratōeꝫ: ſꝫ dr̄deꝰ vult nature: ſi lex nature accipiat̉ ſcd̓opere ꝯͣcio inam trahit̉ extra ratōnem ꝓpriam.Nlembrum terciumOnſeq̄nter q̄rit̉. an deꝰ poſſit p̄cipere anhibere ꝯͣ ius morale decalogi. maxīe ꝙͣtūad p̄cepta ſcd̓e tabule. Ad qd̓ ſic anſel. inli. cur deꝰ. et aug. in li. de lib̓. ar. Libertas eſt niſi ad id qd̓ expedit vel decet: ſi decet deūaliꝗd inordinate: faciet ex libertate: ſꝫ ſil̓r decet

ipſuꝫ p̄cipere inordinate: ſi pōt facere niſi qd̓ libeꝝeſt et decens: ꝯſtat pōt malū p̄cipere. poſſitcipi niſi inordinate: iſta fornicari occidere furtū facerecuꝫ ſint mala de ſe. pōt illa p̄cipere ꝯͣ p̄cepta decalogi ſunt. fornicaueris furtū facies ⁊c̄. Item videt̉ poſſit facere ꝯͣ illud. falſum teſtimoniū dices.niam deꝰ pōt p̄cipere ꝯtra ſuā voluntatē: ſed ip̄e pt̄velle falſum ſic̄ dicit aug. ꝯtra fauſtū. qm̄ eſt in dei voluntate vt in eo ſit aliqd̓ falſum qd̓ verū eſt ⁊cͣ. non pōtp̄cipere ꝯͣ hoc p̄ceptū falſum teſtimoniū dices. Iteꝫvidet̉ poſſit ꝯͣ hoc p̄ceptuꝫ occides. ſic̄ nec poteſtp̄cipere fornicari nec mechari. qm̄ occidere dīc deformitatem. ſi pōt illa p̄cipere: nec iſtud. qꝛ deꝰ pōt p̄cipere deformitatē. ¶Itē ꝯcupīa auertit animū a bono incōmutabili: ſꝫ deꝰ pōt p̄cipere vt aliqͣ creatura auertatur ab eo: pōt p̄cipere ꝯtra hoc ꝯcupiſces. Iteꝫſimilis ē deformitas in furtū in coitu aliqͣ virgīe. ꝗain vtroqꝫ vſurpat̉ res ſua. ſicut pōt p̄cipere cōire virgine: ita nec furtū facere. Contra. furtū dīc contrectatōeꝫ rei aliene. ſi aūt dn̄s cuiꝰ res ſunt velleteſſet ibi ꝯtrectatō rei aliene ſed ꝓprie: eſſet ibi pct̄m incōtrectando: ſil̓r videt̉ de volūtate dn̄i ꝑmittente poſſim cōire virgine. qd̓ eſt incōueniēs: nullo modo ⁊cͣ. Itē deꝰ eſt ſupͣ ius nature. ſuꝑior aūt alligat̉ iure inferioris: artat̉ deus ad iſta: pōt p̄cipere ꝯͣ hec oīa. Item exo. xij. p̄cepit hebreis expoliatōneꝫ egiptioꝝ. ergo p̄cepit ꝯtrectare rem alienaꝫ inuito dn̄o. ꝯtra illudp̄ceptū furtū facies: ſil̓r pōt p̄cipere ꝯͣ alia. Itembern. in li. de diſpenſatōe p̄cepto dīc. inuiolabile neceſſariū intelligo qd̓ ab hoīe inſtitutuꝫ ſꝫ diuinitꝰ ꝓmulgatū niſi a deo tradidit. mutari oīno patit̉. vt occides. mechaberis vl̓ reliqua p̄cepta ſcd̓e tabule. neccuiꝙͣ hoīm ex aliqͦ aliquid ex aliquo p̄cepto hoꝝ ſoluerelicuit aut licebit. deꝰ tn̄ hoꝝ aliquod qn̄ voluit ſoluit. ſic̄ hebreis egiptios ſpoliari ſiue qn̄ ꝓph̓aꝫ ml̓iere fornicaria miſceri p̄cepit. ex patꝫ p̄t p̄ciꝑe ꝯͣ oīa p̄ceptaſcd̓e tabule. Iteꝫ aug. in q̄ſtōibꝰ ſuꝑ exo. xxiiij. lex eterna ī medio quedā poſuit. vt ī eis vſurpādis merito rep̄hendat̉ audacia. in ereq̄ndis iuſte laudet̉ ob̓ia. et ponitexemplū de abrahā imolante filiū ſuū ex dei ob̓ia. Quedaꝫ ei ſunt mala ẜm ſe nullo pn̄t bn̄ fieri. Quedaꝫat̄ ſunt indr̄ia. quedā media ſic̄ occide̓. qd̓ bn̄ pt̄ fieri ſic̄abrahā bn̄ potuiſſet imolaſſe filiū ſuū: ſꝫ eiuſdem aucͣtisſūt oīa p̄cepta ſcd̓e tabule: ſic̄ pt̄ p̄ciꝑe ꝯͣ illd̓ occides.qꝛ poſuit occide̓ in medio: ita p̄t circa alia. Quidā aūtdiſtinguūt dicūt ē nat̉a vt nat̉a. dictat aliquē cognoſce aliquā ad ꝯẜuandā ſpēꝫ. vn̄ hec nat̉a dictat ꝯſeruatōeꝫ ſpēi ſingl̓aris. Et ē nat̉a vt dictat ꝯgnoſcere vnā ſue ſpēi pl̓es. Et eſt vt dictat ꝯgnoſce̓vnā ſibi ꝯiugatā. Contͣ naturā pͥmo ē p̄ceptū occidēdi. ꝯͣ naturā ſcd̓o fuit iacob habuit qͣtuor vxores.ꝯͣ naturā tercio fuit abrahā ꝯgnouit agar. dicūt ꝯͣ naturam pͥmo pt̄ deꝰ p̄ciꝑe. ꝯͣ illa ē mechariqꝛ ē ꝓpt̓ ꝯſeruatōeꝫ ſpēi vel indiuidui ſꝫ ꝓpt̓ delectatō ſolā. pt̄ p̄ciꝑe mechiam: ſꝫ ꝯͣ naturā ſcd̓o ettercio pt̄ preciꝑe .ſ. iacob pl̓es vxores hūit. abrahāꝯcubuerit agar. ſic ꝯͣ p̄cepta ꝓut emanant a iure naturali. ſcd̓o tercio p̄t p̄cipere ꝓut pͥmo modo Contͣ. occide̓ eſt ꝯͣ ꝯſeruatōeꝫ ſpēi indiuidui. ſi pōtp̄cipere occide̓ ſic̄ ptꝫ ex dictis: pōt p̄cipere ꝯͣ naturampͥmo et ꝯͣ p̄cepta emanātia ab illa. Et hoc etiā cōfirmat̉. qm̄ in euāgelio ꝯſulit dn̄s ſe caſtrent hoīes ꝓpterregnū celoꝝ: ſed hoc eſt cōtra ꝯſeruatiōem ſpeciei: pōtp̄cipere cōtra naturā primo modo. et ſic vniuerſal̓r contra p̄cepta ſcd̓e tabule. Alij dicunt eſt quoddaꝫ malum qd̓ deo non conuenit p̄cipere: ꝓpter illam que in ip̄oeſt deformitateꝫ. tale eſt mechari. Et eſt aliquod bonūcontra quod deo ꝯuenit p̄cipere. quia tale bonum eſtet tantum: non recipit compenſationem. vnde dicunt abrahe non potuiſſet dominus precepiſſe non crede-