¶ Item anſel. in li. Cur deus homo. nihil decens eſt autiuſtum: niſi qd̓ deus vult. ergo ſi vult aliquid illud eſt iuſtum. gͦ ſi p̄cipit ꝯtra legem naturaleꝫ: illud eſt iuſtū. ſeaquicꝗd eſt iuſtū illud pōt p̄cipere: gͦ ꝯtra legē naturalempōt p̄cipere. Contra. ꝗcunqꝫ p̄cipit ſuā inhonoratiōeꝫp̄cipit ꝯtra ſe. ſi gͦ deus nō pōt p̄cipere ꝯtra ſe: nō pōt precipere ſuā inhonoratōeꝫ: ſed inhonoratio dei eſſet vt creatura nō ſubijceret̉ creatori: gͦ non pōt iſtud p̄cipere ꝯtralegem naturalē. ¶ Item in li. de regulis theologie ſumitquedā ꝓpoſitio ab aug. ꝙ creator nature nihil facit ꝯtranaturam. ꝗa ſi ſic: faceret ꝯtra ſe. ⁊ ſic̄ ſe hꝫ creator ad naturaꝫ: ſic lex eterna creatoris ad legeꝫ nature: gͦ creatorꝑ legē eternā nō pōt p̄cipere ꝯͣ legem nature. ¶ Solutiodicendū ſicut hr̄ Ro. xj. ꝯͣ natura inſertus es ibi ꝯͣ naturam tripl̓r. et ſumit̉ diſtinctō illa ab aug. ꝯͣ fauſtuꝫ id eēꝯtra naturā dicit apl̓s qd̓ eſt ꝯͣ cōſuetudinē nature quaꝫnoticia hūana cōprehēdit. vt ꝙ ſurculus fructū ferat radicis. In originali hr̄ vt oleaſter inſertus in oleo nō oleaſtri baccas ſed oliue pinguedinē ferat. hoc modo ꝯͣ naturā eſt facere ꝯͣ vim inſita nature ẜm ꝙ natura appellat̉naturalis vis vel pͥncipiū naturale inditū a creatōe. qd̓ ēpͥncipiū motus vel ꝗetis. ſicut ignis ꝙ ferat̉ ſurſuꝫ ad hͦhꝫ naturalē vim ſibi inditam. Alio modo dr̄ ꝯtra naturam ꝯͣ naturalē poſſibilitatē inditā. vt de illa poſſit deusfacere quicꝗd vult et ꝙͣtum ad hāc dicit aug. ibi. deꝰ creator et ꝯditor omniū naturaꝝ nil ꝯͣ naturam facit. id eniꝫerit cuiqꝫ naturale qd̓ ille fecerit: a qͦ om̄is modus numerus et ordo nature. Alio mō dr̄ ꝯtra naturā .i. ꝯͣ ſummenature legem ⁊ hec ē ſumma natura q̄ eſt in deo regulāsalias naturas. ⁊ de hac dic. Contͣ illā v̓o legem ſummenature a noticia hūana ſemotam tam deꝰ nullo mō facitꝙͣ ꝯtra ſeip̄m nō facit. lex igit̉ naturalis pōt dici ẜm illāſummā naturā in deo q̄ regulat alias. ⁊ ſic ꝯͣ legem nature nō pōt deꝰ: ꝗa hec natura ſumma idem ē qd̓ ipſe. Uellex nature pōt dici ẜm ordinē creature ad creatorem ẜmſubiectōeꝫ. vt de ea faciat creator quicꝗd vult. ⁊ ei obediat natura: vel natural̓r vt irrōnalis: vel volūtarie vt rōnalis. Et ꝯͣ hanc ſil̓r nō pōt ſicut nec ꝯͣ ſe. vel pōt dici lexnature lex ẜm ordinē curſus nat̉e inditi ⁊ hͦ modo ꝯͣ leginature pt̄ p̄cipere. ¶ Ad pͥmo ob̓m intelligendū ẜm bt̄mbern̄. ꝗ diſtinguit nccͣiuꝫ tripl̓r et ibi idē nccͣiuꝫ ē qd̓ p̄ceptū dicēs. ncc̄ium in hec tria ſb̓diuidit̉. ſtabile: īuiolabile ſiue īmobile: incōmutabile. Stabile qd̓ ita ē nccͣiuꝫ vtnō cuilibet hoīm mutare illud fas ſit niſi ſolis diſpenſatoribꝰ mīſtroꝝ dei. vt regule ſct̄oꝝ ⁊ eccl̓iaſtica inſtitutaNeceſſariū inuiolabile intelligo. nō ab hoīe inſtitutumſꝫ diuinitꝰ ꝓmulgatū. niſi ab eo ꝗ tradidit: mutari oīnonō patit̉. vt nō occides. nō mechaberis nō furtū facies.Nccͣiuꝫ īmutabile vidr̄ ꝯgruentiꝰ ꝙͣ qd̓ ita ꝯſtat diuīa ratōne firmatū vt nulla ex cā poſſit ab ipſo deo aliqͣtenusīmutari. vt mandatū caritatis: ⁊ mādatuꝫ pͥme tabule.Preciꝑe gͦ ꝯͣ caritatē vel fideꝫ: ē preciꝑe ꝯͣ legē nature q̄ ēip̄e. ⁊ ideo ad talia nō pt̄ ſe extende̓ diuinū p̄ceptū vel ꝓhibitō vt ſcꝫ p̄cipiat ꝯͣ iſta vel ꝓhibeat illa. ¶ Ad ſcd̓amrōneꝫ dicendū. ꝙ nō ꝓcedit rō illa: ſic̄ nec iſta. ſi eſt hō: ēgͦ rōnalis. gͦ ſi ē hō mortuꝰ: ē rōnalis lꝫ em̄ rōnale ſequatur ad hem: nō tn̄ ſeꝗtur ad ip̄m terciū extra ꝓpriā ratit trahit hoīem extra ꝓpriā ratōeꝫ. Eodeꝫiō dicimꝰad diuinā volūtateꝫ ſeꝗtur iuſtū eſſe: qn̄ nōaddit̉ ei aliꝗd qd̓ trahat ip̄m extra ꝓpriā ratōeꝫ: ſꝫ cū dr̄deꝰ vulttē nature: ſi lex nature accipiat̉ ſcd̓opere ꝯͣcio inam trahit̉ extra ratōnem ꝓpriam.Nlembrum terciumOnſeq̄nter q̄rit̉. an deꝰ poſſit p̄cipere an ꝓhibere ꝯͣ ius morale decalogi. ⁊ maxīe ꝙͣtūad p̄cepta ſcd̓e tabule. Ad qd̓ ſic anſel. inli. cur deꝰ hō. et aug. in li. de lib̓. ar. Libertas nō eſt niſi ad id qd̓ expedit vel decet: gͦ ſi nō decet deūaliꝗd inordinate: nō faciet hͦ ex libertate: ſꝫ ſil̓r nō decet
ipſuꝫ p̄cipere inordinate: gͦ ſi nō pōt facere niſi qd̓ libeꝝeſt et decens: ꝯſtat ꝙ nō pōt malū p̄cipere. cū nō poſſit p̄cipi niſi inordinate: gͦ iſta fornicari occidere furtū facerecuꝫ ſint mala de ſe. nō pōt illa p̄cipere ꝯͣ p̄cepta decalogiq̄ ſunt. nō fornicaueris nō furtū facies ⁊c̄. ¶ Item videt̉ꝙ nō poſſit facere ꝯͣ illud. nō falſum teſtimoniū dices. qͦniam deꝰ nō pōt p̄cipere ꝯtra ſuā voluntatē: ſed ip̄e nō pt̄velle falſum ſic̄ dicit aug. ꝯtra fauſtū. qm̄ nō eſt in dei voluntate vt in eo ſit aliqd̓ falſum qd̓ verū eſt ⁊cͣ. gͦ non pōtp̄cipere ꝯͣ hoc p̄ceptū nō falſum teſtimoniū dices. ¶ Iteꝫvidet̉ ꝙ nō poſſit ꝯͣ hoc p̄ceptuꝫ nō occides. ſic̄ nec poteſtp̄cipere fornicari nec mechari. qm̄ occidere dīc deformitatem. gͦ ſi nō pōt illa p̄cipere: nec iſtud. qꝛ deꝰ nō pōt p̄cipere deformitatē. ¶Itē ꝯcupīa auertit animū a bono incōmutabili: ſꝫ deꝰ nō pōt p̄cipere vt aliqͣ creatura auertatur ab eo: gͦ nō pōt p̄cipere ꝯtra hoc nō ꝯcupiſces. ¶ Iteꝫſimilis ē deformitas in furtū ⁊ in coitu cū aliqͣ virgīe. ꝗain vtroqꝫ vſurpat̉ res nō ſua. gͦ ſicut nō pōt p̄cipere cōirecū virgine: ita nec furtū facere. ¶ Contra. furtū dīc contrectatōeꝫ rei aliene. ſi aūt dn̄s cuiꝰ res ſunt vellet ꝙ nōeſſet ibi ꝯtrectatō rei aliene ſed ꝓprie: nō eſſet ibi pct̄m incōtrectando: gͦ ſil̓r videt̉ ꝙ de volūtate dn̄i ꝑmittente poſſim cōire cū virgine. qd̓ eſt incōueniēs: gͦ nullo modo ⁊cͣ.¶ Itē deꝰ eſt ſupͣ ius nature. ſuꝑior aūt n̄ alligat̉ iure inferioris: gͦ nō artat̉ deus ad iſta: gͦ pōt p̄cipere ꝯͣ hec oīa.¶ Item exo. xij. p̄cepit hebreis expoliatōneꝫ egiptioꝝ. ergo p̄cepit ꝯtrectare rem alienaꝫ inuito dn̄o. gͦ ꝯtra illudp̄ceptū nō furtū facies: gͦ ſil̓r pōt p̄cipere ꝯͣ alia. ¶ Itembern. in li. de diſpenſatōe ⁊ p̄cepto dīc. inuiolabile neceſſariū intelligo qd̓ nō ab hoīe inſtitutuꝫ ſꝫ diuinitꝰ ꝓmulgatū niſi a deo ꝗ tradidit. mutari oīno nō patit̉. vt n̄ occides. nō mechaberis vl̓ reliqua p̄cepta ſcd̓e tabule. neccuiꝙͣ hoīm ex aliqͦ aliquid ex aliquo p̄cepto hoꝝ ſoluerelicuit aut licebit. deꝰ tn̄ hoꝝ aliquod qn̄ voluit ſoluit. ſic̄cū hebreis egiptios ſpoliari ſiue qn̄ ꝓph̓aꝫ cū ml̓iere fornicaria miſceri p̄cepit. ex qͦ patꝫ ꝙ p̄t p̄ciꝑe ꝯͣ oīa p̄ceptaſcd̓e tabule. ¶ Iteꝫ aug. in q̄ſtōibꝰ ſuꝑ exo. xxiiij. lex eterna ī medio quedā poſuit. vt ī eis vſurpādis merito rep̄hendat̉ audacia. in ereq̄ndis iuſte laudet̉ ob̓ia. et ponitexemplū de abrahā imolante filiū ſuū ex dei ob̓ia. Quedaꝫ ei ſunt mala ẜm ſe q̄ nullo mō pn̄t bn̄ fieri. Quedaꝫat̄ ſunt indr̄ia. quedā media ſic̄ occide̓. qd̓ bn̄ pt̄ fieri ſic̄abrahā bn̄ potuiſſet imolaſſe filiū ſuū: ſꝫ eiuſdem aucͣtisſūt oīa p̄cepta ſcd̓e tabule: gͦ ſic̄ pt̄ p̄ciꝑe ꝯͣ illd̓ n̄ occides.qꝛ poſuit occide̓ in medio: ita p̄t circa alia. ¶ Quidā aūtdiſtinguūt h̓ ⁊ dicūt ꝙ ē nat̉a vt nat̉a. q̄ dictat aliquē cognoſce aliquā ad ꝯẜuandā ſpēꝫ. vn̄ hec nat̉a dictat ꝯſeruatōeꝫ ſpēi ⁊ ſingl̓aris. Et ē nat̉a vt rō q̄ dictat ꝯgnoſcere vnā ſue ſpēi ⁊ nō pl̓es. Et eſt rō vt rō q̄ dictat ꝯgnoſce̓vnā ſibi ꝯiugatā. Contͣ naturā pͥmo mō ē p̄ceptū occidēdi. ꝯͣ naturā ſcd̓o mō fuit ꝙ iacob habuit qͣtuor vxores.ꝯͣ naturā tercio mō fuit ꝙ abrahā ꝯgnouit agar. dicūt gͦꝙ ꝯͣ naturam pͥmo mō nō pt̄ deꝰ p̄ciꝑe. ⁊ ꝯͣ illa ē mechariqꝛ nō ē ꝓpt̓ ꝯſeruatōeꝫ ſpēi vel indiuidui ſꝫ ꝓpt̓ delectatōnē ſolā. ⁊ iō nō pt̄ p̄ciꝑe mechiam: ſꝫ ꝯͣ naturā ſcd̓o mō ettercio pt̄ preciꝑe .ſ. ꝙ iacob pl̓es vxores hūit. ⁊ ꝙ abrahāꝯcubuerit cū agar. ⁊ ſic ꝯͣ p̄cepta ꝓut emanant a iure naturali. ſcd̓o mō ⁊ tercio mō p̄t p̄cipere nō ꝓut pͥmo modo¶ Contͣ. occide̓ eſt ꝯͣ ꝯſeruatōeꝫ ſpēi ⁊ indiuidui. ſi gͦ pōtp̄cipere occide̓ ſic̄ ptꝫ ex dictis: gͦ pōt p̄cipere ꝯͣ naturampͥmo mō et ꝯͣ p̄cepta emanātia ab illa. Et hoc etiā cōfirmat̉. qm̄ in euāgelio ꝯſulit dn̄s ꝙ ſe caſtrent hoīes ꝓpterregnū celoꝝ: ſed hoc eſt cōtra ꝯſeruatiōem ſpeciei: gͦ pōtp̄cipere cōtra naturā primo modo. et ſic vniuerſal̓r contra p̄cepta ſcd̓e tabule. ¶ Alij dicunt ꝙ eſt quoddaꝫ malum qd̓ deo non conuenit p̄cipere: ꝓpter illam que in ip̄oeſt deformitateꝫ. ⁊ tale eſt mechari. Et eſt aliquod bonūcontra quod deo nō ꝯuenit p̄cipere. quia tale bonum eſtet tantum: ꝙ non recipit compenſationem. vnde dicuntꝙ abrahe non potuiſſet dominus precepiſſe ꝙ non crede-