QueſtioSexta

ꝙ ratiōe iſta nō debeat dici finita patet. quia an̄qͣ aliaeēntia cauſaretur: erat dicere quoniā diuīa eēntia eratnec tamen erat dicere ꝙ finiretur ab alia. quia res hecerant: ſed quia idem eſt eſſe eius ante rerum creationeꝫet poſt. ergo ſi nō dicebatur tunc finita per comꝑatōeꝫad res: ergo nec modo. ¶ Item ſi propter hoc dicereturfinita eēntia quia ita eſt hec eſſentia ꝙ non illa. ſimilit̓ratione eius potentia diceretur finita. cū ſit ita hec potentia ꝙ non illa. quod tamen eſſet incōueniens dicere¶ Si dicatur ad hoc ꝙ diuina potentia eſt ens et operatur. et verum eſt inꝙͣtum eſt ens eſt finita. tamen inqͣtuꝫ oꝑatur eſt infinita. quia non poteſt in tot quin adhuc in plura. Cōtra. adhuc videtur ꝙ ſit finita inꝙͣtuꝫoꝑatur ẜm hunc modum. quoniā ſicut contingit dicerediuina potentia ē hec ⁊ non illa. ita cōtingit dicere ꝙ diuina potentia operatur hec et non alia. potentia ergohac ratione dicetur finita inqͣtum oꝑatur. Sed hoc facit finitatem quod tamen incōueniens eſt dicere. ¶ Iteꝫdamaſ. credendum eſt vnum deum immortalem eternūinfinitum incircūſcriptum. ſed cum dico vnuꝫ deum: loquor de deo ẜm eēntiam: ergo diuina eſſentia eſt infinita. ¶ Item ſicut dicitur Exo. xxxiij. capitulo. Non poteris videre faciem meam. Et iterum. non videbit me homō ⁊ viuet. Rurſumqꝫ. Tollamqꝫ manum meam. ⁊ videbis poſteriora mea: faciē at̄ mea vide̓ n̄ poteris. Super hoc aug. reprobat opinionem dicentem. ꝙ deus nōvidebitur in ſua eſſentia ſed ī ſua luce. et obijcit ſic. Cūſua lux non ſit aliud ꝙͣ ſua eſſentia. ergo non eſt aliudvideri in ſua luce et in ſua eſſentia. Similiter cum potentia non ſit aliud ꝙͣ ſua eſſentia: non eſt aliud infinitum in potentia ꝙͣ in eſſentia. ¶ Solutio. dicendum ſicut dicit beatus dyoniſius. vniuerſaliter non audendūdicere aliquid de occulta et inſeꝑabili diuinitate ꝙͣ eaque nobis diuinitus ex ſacris eloquijs claruerūt. Preterea cum ex ſacra ſcriptura nihil de finitate diuine eſſentie inueniatur. non eſt aſſerendum ip̄am eſſe finitaꝫſimpliciter: ſed infinitam. proprie ergo eſt dicendū ip̄meſſe infinitum ẜm ſubſtantiam. ⁊ non finitum niſi dicatur finitum completuꝫ. vnde damaſcenus. deus eſt incircūſcriptus. increatus. infinitus. Item in eodem videtur quidem omnibus principalius eorum que de deodicuntur nominibus eſſe: qui eſt totum enim in ſeipſocomprehendēs. Hūc velut quoddam pellagus ſubſtantic infinitum et indeterminatum. ecce ſcd̓m damaſcenuꝫ quod eſt infinitus ẜm eſſentiam. ¶ Sed tamen infinitum dicitur tripliciter. ſcilicet negatiue. priuatiue. cōtrarie ſiue diſparate. Infinitum negatiue dicitur perabnegationem finis. et ſic dicitur infinitum id quod nōfinitum. et hoc modo infinitum eſt quod non eſt natumfiniri. Infinitum priuatiue eſt quod natuꝫ eſt finiri nōtamen finitur. Infinitum contrarie eſt quod habet cōtrariam diſpoſitionem ſiue diſparatam ad finiendumPrimo modo eſſentia diuina eſt infinita. quia non habet finem ſed eſt finiens omnia neqꝫ eſt nata finiri. Smiliter ſi dicatur infinitum diſparate ſic adhuc eſt infinita. quia habet diſparatam diſpoſitionē reſpectu ſimplicis. dicimus enim aliquid infinitum quod in tot eſtꝙ non poteſt eſſe in plura. In deo autem eſt diſpoſitiodiſparata reſpectu huius que eſt. ꝙ diuina eſſentia eſtin omnibus et extra omnia. et adhuc ſi eſſent infinita:impleret illa. vnde hoc quod eſt in omnibus non incluſa et implens illa. immo infinita ſi eſſent eſt diſpoſitiodiſparata reſpectu finitatis. Si dicatur infinitum priuatiue: non poteſt dici infinita. quia non eſt nata finiriimmo finiens omnia. ¶ Ad primam ergo rationem dicendum in contrarium ꝙ cum finitum dicitur per poſitionem finis. infinitum per ablationem finis. Finisautem dicitur tripliciter et finitum et infinitum. Fini:enim dicitur terminus et ſic finitum et infinitum. ẜm ꝙ

a fine accipunturli quantitati congruunt. rationeenim termini in quantitate ſumuntur. quia enim in cōtinuo non eſt terminus ſue diuilis dicimus ip̄m diuiſibile infinitum ſiue infinitum diuiſionē. Similiterquia in numero nō eſt terminus in addendo. dicimusip̄m eſſe infinitum additiōe. Similiter iuxta locum dicitur finitum et infinituꝫ circūſcriptiōe. et circa temꝑfinitum et infinitum duratione. ¶ Alio modo finis dicitur idem ꝙ perfectio. nec dicitur ſic finitum et infinitūin ſubſtantia. et ſic dicitur materia ẜm ſe infinita. quiacaret perfectiōe. ¶ Tercio modo dicit̉ finis ẜm rationem propriam qua quidem eſt id propter quod vnum/quodqꝫ. et ſic finitum dicitur a fine per ordinem ad finem. infinitum v̓o per deordinatiōem. et ſic malum culpe dicitur infinitum. Primo ergo modo ẜm ꝙ finitumet infinitum dicūtur in quantitate: eſt dicere infinitumī deo. Sed quantitas duplex eſt ẜm ꝙ dicit auguſtinꝰ.ſcilicet quantitas dimenſiua et virtualis. prout finituꝫet infinitum ſunt circa quantitatem dimenſiuam: neutrum eſt in deo. quia talis quantitas non eſt in eo. ſediuxta quantitatem virtualem que in ipſo eſt: dicitur ineo infinitum. Sed quia in deo om̄imoda eſt diuiſio virtutis et eſſentie. non poteſt eſſe infinitas virtutis quinetiam ſit eſſentie. vbi autem differunt virtus et eſſentia.quod eſt vnius non eſt alterius. ¶ Ad ſecundum dicendum. ꝙ completum dicitur duobus modis. ſcilicet ex ſeet ex alio. completum ex ſe dicitur finis quia finis eſtcomplementum. Completum vero ex alio accipitur ſolum in illis que ſunt ad finem. finis v̓o completur nonex alio ſed ex ſe. quia ergo finitum dicitur ꝙ aliquid finiatur et compleatur ex alio. quia dicitur paſſiue: propter hoc non ſequitur eſt finis: ergo non eſt infinitus ſiue ergo eſt finitus. immo ergo eſt infiniens. et ergo nonſequitur ꝙ ſi deus eſt completus cum ſit completus inſe. quia eſt finis omnium. ꝙ ſit finitus ẜm ꝙ ſit omniafiniens. ¶ Ad tercium dicendum. ꝙ aliquid non debetdici finitum quia ſit hoc et non aliud. ſed quia terminatur ad aliud vel eſt propter aliud vel quia perficiturab alio. Et hoc ſumitur iuxta triplicem ratiōem finis.cum finitum dicatur a fine. finis enim terminus eſt. finis eſt propter quod vnumquodqꝫ. et finis eſt perfectō.ſi ergo diuine eſſentie non poſſunt conuenire iſta quianon terminantur ad aliud. immo nō eſt aliqua eſſentiain qua non ſit eſſentia etiam ſi eſſent infinite. immo etiam terminantur omnia alia et non econuerſo. Similiter non eſt propter aliud. immo om̄ia alia propter ip̄mſimiliter nec ab alio perficitur ſed perficit alia. conſtatnon poteſt dici finita: et ratio illa male aſſumit ratioem̄ finiti: ſicut etiam probatum eſt in rationibus queſunt ad veram partem. ¶ Ad quartum dicendum. ꝙ ſcut in re que habet ordinem ad formam nobilitatis eſteē formatū ita in re. que eſt ad finem nobilitatis eſt eſſefinitum. Et quia omnis creatura ordinatur ad finemideo in om̄i creatura nobilitatis eſt ꝙ ſit finita. Similiter in his que habent ordinem ad efficiens nobilitatiseſt eſſe effectum. ſed in ip̄o efficiente non eſt nobilitatioimmo ignobilitatis. Similiter in forma eſt ignobilitatis quod eſſet formata. et ſimiliter ī fine quod eſſet finitus et ideo eſſe effectum eſſe formatum eſſe finitum. omnia iſta ſunt nobilitatis in creatura. quia ordinanturad efficiens formam et finem. In deo tamen qui eſt efficiens primum et prima forma omnium exemplariserunt iſta ignobilitatis. et ideo contraria iſtorum ſuntnobilitatis in illo. ¶ Ad quintum dicendum. ꝙ deuseſt cauſa efficiens. formalis exemplaris ⁊ finalis. ẜmprimas duas cauſalitates comparatur creature ad deum tanꝙͣ ad illud a quo ſunt vt a ſuo principio. inꝙͣtuꝫv̓o eſt cauſa finalis ſunt creature ad ip̄m. licꝫ gͦ finituꝫmagis ducat in deū inꝙͣtum ē finis: nō tamen inꝙͣtum