Titulus
alicui aliqͥd dr̄ ſub ſigillo ſecreti ſeu ꝯfeſſionis extratn̄ ꝯfeſſionē. vel cum exactōne iuramenti ſuꝑ hoc vtſecretū teneat̉. ſi illud reuelet ſine cauſa vrgēte ⁊ racionabili peccat mortaliter faciens ꝯtra ius naturale. Sed ſi tenendo illud ſecretū inde ſequi viſil̓it̓ poteſt nocumentū notabile reipublice corꝑaliter vl̓ intractatu ꝓditionis ciuitatis vel ſpūaliter vl̓ in diſſiminatōne alicuius erroris fidei ⁊ morū vel etiā nocumēti ꝑticularis ꝑſone. vt cū querit̉ mors alicuiꝰ. tūcſubeſt cauſa vrgēs ⁊ racionabilis reuelādi ſecretum.Et ideo non obſtante qͣcūqꝫ ꝓmiſſione vl iuramētomanifeſtare debet vt obuietur malo. nō tn̄ ꝑ accuſationē ſi ꝓbare nō poteſt. ij. q. vij. Plerūqꝫ. Sed ꝑ denunciationē eo modo quo fieri poteſt melius: nechoc peccat nec ꝑiurus eſt qꝛ vt dicit regula iurꝭ īNō ē obligatoriū ꝯtra bonos mores p̄ſtitū iuramētuꝫ: nec tenētur in hmōi caſu ẜuare ordinē fraternecorrectionis vt ſcilicet pͥmo moneat̉ ⁊cͣ. ẜm. b. Tho.ſcd̓a ſcd̓e q. lxxxix. niſi certus eſſet de emēdatōne ꝑ ſecretā admōitionē. De hͦ tn̄ pleniꝰ vide infra. in ti. ix.vj. de negligentia fraterne correctionis. De reueione ꝯfeſſionis habes infra ī tercia ꝑte. ¶ Sꝫ qͥdſi qͥs lr̄as alicui directas ⁊ ab eo poſt lectiōꝫ eaꝝ dilaceratas ⁊ ꝓiectas recolligat iūctas ꝑtes inſil̓ ⁊ legatRn̄. Si vt ſciat ſecreta eius faciat curioſitas ē. Evt ſibi ꝓuideat ꝓuidentia humana eſt nec pct̄m. Curlibet ei ſibi licitū eſt acciperē q̄ habet̉ ꝓ derelicta. cūius eſt talis lr̄a. Un̄ dr̄ Uenetijs hoc ꝯtigiſſe. Cumquidā magnus mercator lr̄as accepiſſet a ꝑtibus oriētis vt emeret aromata multa ciuitatis qꝛ futurumerat vt p̄ciū multū creſceret eoꝝ qꝛ inde trāſmitti n̄poterāt illis tꝑibꝰ. Ille ꝑ lectā lr̄ā dilacerauit ⁊ ī t̓rāfruſta ꝓiecit. nil alicui dixit intēdens illud face̓ de qͦcautus reddebat̉. Sed aliꝰ tenuis mercator lr̄e illiꝰfruſta collegit ⁊ ſil̓ ſuis ꝑtibꝰ coaptauit ⁊ legit. Quofacto cum hoc a nullo ſciretur acceſſit ad om̄es apotechas que habebāt hmōi in groſſo venalia et certop̄cio currente dato termino totū emit. Cūqꝫ mercator magnus cui lr̄e directe fuerāt iret ad emendū. inuenit om̄ia vendita. Interrogat de ꝑſona emptoris.Miratur neſciens factū: ſed demū ꝑcepit. Sicqꝫ lcrum magnuꝫ qd̓ ille ſꝑabat ex huius emptōne aliſua induſtria ſibi ꝓcurauit ſine iniuria eius: nec ſibiin aliqus tenebat. ¶ Sed v̓te caſū. Quid ſi quis malicioſe intendens nocere alteri ſcribit lr̄aꝫ dirigendāalicui vt ſuo amico admonens eū vt emat multū dealiquo mercimonio. lana. ſerico. aromatibꝰ et hmōi.quia erūt cara ī futurū. qd̓ nouit falſū eſſe. ⁊ ꝑmittitſibi cadere in aliquo loco publico vbi frequētat aliquis quē odio habꝫ vt eā inuentā legat: ⁊ talia ematlat. et totū hoc ſequit̉: Rn̄o. Talisvt inde multūnortaliter peccat intendens ꝓximograuitere ꝯtra charitatē agens. de pe. di. j. c. Nūqͥd. cū.c. ſe. Nō tn̄ tenet̉ ſatiſfacere de dāno. qꝛ n̄ dedit occaſionē efficacē dāni. extra de iniur. ⁊ dam. da. Si cl̓pa.Nō em̄ ita leuiter debuit credere ſibi. gͦ. imputet ſuāleuitatē. ¶ Sed qͥd cū ciuis vnus vniꝰ ciuitatis ⁊ fidelis iuratus cuiuſdam pͥncipis ſciuit machinatōnēciuitatis ꝯtra pͥncipē et ecōuerſo. principis ꝯtra ciuitatē: cui debꝫ citius reuelare. pͥncipi vl̓ ciuitati. Rn̄.ẜm Io. Neapol̓. in quolibꝫ. x. Sciendū primū eſt ꝙmachinatio ſtricte ⁊ ꝓprie accepta ſonat ī malū. Eſtem̄ malū ſeu iniqua excogitatio ꝯtra aliquē. Sꝫ large ⁊ ꝯmuniter accepta eſt idē ꝙ excogitatō alicuiusmali iuſte vel iniuſte inferendi alicui. ⁊ ſic accipiēdieſt in ꝓpoſito vt qō p̄poſita latius determiet̉. Que qdem ꝗō pōt diſtingui in vij. caſus. qꝛ aut vtraqꝫ machinatō .ſ. principis ꝯtra ciuitatē ⁊ ciuitatis ꝯtra pͥncipē ē iuſta. aut vtraqꝫ iniuſta aut prīa ē iuſta ⁊ ſcd̓ainiuſta. aut ecōuerſo. pͥma ē īiuſta et ſcd̓a ē iuſta. aut
ē dubiū d̓ vtraqꝫ an ſit iuſta vel iniuſta. aut ē dabiūde prīa ſola .ſ. ſi ē iuſta vl̓ īiuſta. aut d̓ ſcd̓a ſola. Prīoigit̉ cū .ſ. vtraqꝫ machinatio ē iuſta. dicendum ꝙ neutram talis dꝫ reuelare. Rō eſt qꝛ bonū bono nō ē cōtrariū. qd̓ ergo eſt impeditiuum boni tanꝙͣ ei contrarium eſt malū ⁊ illicituꝫ: ſꝫ talis reuelatio inꝙͣtum ēex natura ſui eſt impeditiua talis machinatōis iuſtegͦ eſt mala ⁊ illicita. Etſi diceret̉ ꝙ talis qui iurauitprincipi reuelare om̄e ꝯſiliū ⁊ tractatū ꝯtra ſe factuꝫ⁊ iō ex vi p̄ſtiti iuramēti tenet̉ reuelare talē machīatione? Rn̄det̉ ꝙ iuramentū nō eſt vinculū iniqͥtatꝭ:to aliqͥs obligat̉ ad aliqͥd illicitūvn̄ ex nullo iurio illicita eēt. qꝛ impeditiua iuſtiTalis aūt reucie: ⁊ ideo nō tenet̉ ad talē reuelatōeꝫ rōne iuramētiScd̓o v̓o caſu cū .ſ. vt raqꝫ machinatio iniuſta ē: dicēdum ꝙ vtranqꝫ talis dꝫ reuelare. Rō eſt qꝛ qͥlibꝫ dꝫimpedire malū iniuſte inferendū ei quē dꝫ diligere.cū diligere aliquē hͦ includat .ſ. velle ⁊ ꝓcurare eiꝰ bonum. ⁊ impedire eiꝰ malū. Sꝫ bonꝰ ciuis dꝫ diligē ſuam ciuitatē: ⁊ ꝯſiliariꝰ iuratꝰ pͥncipis dꝫ diligē taleꝫprincipē. gͦ dꝫ malū vtriuſqꝫ impedire reuelādo machinatōeꝫ in iuſtā ꝯtra vtrūqꝫ factaꝫ. Et ſi diceret̉ ꝙtalis iurauit nō reuelare ſecreta ipſiꝰ pͥncipis. Rn̄detur vt ſupͣ in p̄cedēti caſu .ſ. ꝙ nō tenet̉ ad tale iuram̄tum niſi qn̄ nō reuelare eēt licitū. In caſu aūt nr̄o ēillicitū: vn̄ nō tenet̉ ad obſeruantiā iuramēti ¶ Sciendū ꝙ cū ciuitati ⁊ principi ē reuelāda machinatōꝯtra ſe facta: ſi q̄rit̉ cui citiꝰ. Rn̄det̉ ꝙ ſi princeps p̄eſt tali ſoli ciuitati: citius dꝫ reuelare ciuitati ꝙ principi. Cuiꝰ rō eſt qꝛ illi plus obligat̉ quē dꝫ magꝭ diligere: ſꝫ talis magis dꝫ diligere talē ciuitatē ꝙͣ talemprincipē. Et rō eſt. Propter qd̓ vnūqd̓qꝫ ⁊ illud magis: ſꝫ hō dꝫ magis diligere principē qͣꝫ aliā ſingularem ꝑſonā: qꝛ princeps gerit ꝑſonā ciuitatꝭ. gͦ magisdꝫ diligere coītatem ſue ciuitatꝭ ꝙͣ talē principē. Sꝫſi princeps p̄eſt nonſolū tali ciuitati ſꝫ toti regno velregioni in qͣ eſt talis ciuitas. citiꝰ dꝫ reuelare tali pͥncipi qͣꝫ tali ciuitati. Cuiꝰ rō eſt qꝛ illi plus obligaturreuelare quē tenet̉ magꝭ diligere: ſꝫ talis magꝭ dꝫ diligere talē principē. gͦ ⁊cͣ. Bonū em̄ totiꝰ eſt magꝭ diligendū ꝙͣ bonū ꝑtis: ſꝫ bonū talis principis cū ſit eſtimandū bonū totiꝰ regni. ſe hꝫ ad bonū talis ciuitatꝭvt bonū totiꝰ ad bonum partis. In caſu aūt dubioan ſit iuſta vel iniuſta vtraqꝫ vel altera machinatio:p̄ponere dꝫ talis ꝙ ſit iuſta. Cuiꝰ rō eſt qꝛ ꝙͣtuꝫ adonitatē ⁊ maliciā ideꝫ iudiciū ē de actu elicito interiori. ⁊ de actu imperato exteriori. quia actus interior habet bonitatem ⁊ maliciā ab exteriori vt ab obiecto. et exterior ab interiori vt ab principio. Idemergo iudicium ꝙͣtum ad bonitatem et maliciā eſt demachinatione interiori ⁊ de bello exteriori. Sꝫ ī caſu dubio an bellum inductū a principe ſit iuſtuꝫ veliniuſtum: ſubditus debet bellare p̄ſupponendo bellum eſſe iuſtum. Et ſimile eſt de ciue reſpectu ciuitatis. ergo ideꝫ dicendū eſt de machinatōne. Et ꝙ ī caſu dubio ſubditus debeat bellare ad requiſitionemdomini ſui. dicit Auguſti. ⁊ habetur. xxiij. q. j. Quidculpatur. Cum em̄ dubia ſint ſemꝑ in melioreꝫ partem interpretanda. vt dicit Beda. et habet̉ extra dere. iu. Eſtote. Potiſſime hoc obſeruandū eſt in factꝭprelatorum. quia inferioris nō eſt de factis ſuꝑiorisſui que ei incūbunt ex officio ſuo iudicare. ¶ Itemnota ꝙ nō eſt ſimile de machinatione ſua ꝯtra principem: ⁊ de machinatōne ciuitatis reuelanda principi. Et hoc propter duo. quia nullus poteſt licite eſſe ſibipſi cauſa mortis: ſed alterius. ſic et reuelandoſuam machinatōeꝫ de qͣ nō accuſat̉ nec denunciatureēt ſibi cauſa mortis ſue. ¶ Scd̓o qꝛ in ptāte ſua eſtveriſil̓r a ꝓpria machinatōe deſiſte̓. ⁊ reſiliēdo īpediret malū pͥncipis: ſꝫ nō ē ī ptāte ſua ꝙ tl̓is ciuitas re-