vnicumCapitulum
ꝓter cupiditatē vel gl̓iam: puta. faciēs ſtatutū. ꝙ qͥꝯmittit talē defectū ſoluat tantū. qd̓ nō ꝓpter aliudfacit. niſi vt inde lucret̉. Uel cū imponit tallias ⁊ gabellas vltra debitū. vt thęſaurizet vel pompiſet.¶ Scd̓o dicunt̉ iuſte ex cā efficiēti ſeu actore. Cā efficiens legꝭ eſt. ſtatuēs legē. Si gͦ nō excedit ptāteꝫ ferentis. qꝛ .ſ. eaꝫ facit ſubditis ſuis: iuſta eſt. Iniuſtaaūt ſi fert lege ſuꝑ eos. in quibꝰ nō hꝫ ptāteꝫ: puta. ſilaicꝰ cū iuſcūqꝫ dignitatis etiā imꝑator. facit legeꝫ. q̄extendat̉ etiaꝫ ad clericos. vt ꝙ hēant rn̄dere in foroſuo. vel ꝙ ſoluāt tallias ⁊ hmoi. Nō em̄ hn̄t ptātemſuꝑ clerū. ¶ Tercio dicunt̉ iuſte ex forma. qn̄ .ſ. ſcd̓mequalitatē ꝓportōnis. imponunt̉ onera ſubditis inordine ad bonū cōe. Cū em̄ vnꝰ hō ſit ꝑs multitudīsquilibet hō ⁊ ꝙ eſt. ⁊ ꝙ hꝫ: eſt multitudinis. ſic̄ ⁊ q̄libet ꝑs ē ꝙ ē totiꝰ. Un̄ ⁊ natura aliqd̓ detrimentuminfert aliqn̄ ꝑti. vt ſaluet totū. Et ẜm hͦ leges ꝓportionabiliter onera imponētes ſunt iuſte. ⁊ obligāt ī foro ꝯſcīe. Un̄ ex cā rōnabili rectores ciuitatis imponunt aliqͣs collectas: puta. ad defendēdū ſe in iuſtobello. ⁊ ẜm ꝓportōeꝫ debitā. qui hͦ recuſaret: peccaretIniuſte aūt ſt̓. qn̄ nō eqͣliter onera imponunt̉. ẜm ratam vnicuiqꝫ ꝯtingēte. ẜm ſub̓am. ſꝫ alij nimis grauant̉ enormiter. alij nimis alleuiātur. Et iſte ſt̓ violentie magꝭ ꝙͣ leges. vn̄ tales leges nō obligāt in foro ꝯſcīe. niſi forte ꝓpter vitandū ſcandaluꝫ vel ꝑturbationē. ꝓpter quā hō dꝫ cedere etiā iuri ſuo. ẜm illd̓Math. v. Qui te angariauerit mille paſſus. vade cūillo ⁊ alia duo. ¶ Quarto leges ſt̓ iuſte ex materia.qn̄ .ſ. ſt̓ de rebꝰ in ſe iuſtis. Iniuſte aūt. qn̄ ſt̓ de rebusillicitꝭ: puta. ꝯtra ius diuinū vel naturale. vt ꝙ adorent ydola. ſic̄ fecit Nabuchodonoſor legeꝫ. ꝙ om̄esadorarēt ſtatuaꝫ ⁊cͣ. Dan̄. iij. Et tales leges nll̓o mōſunt obſeruāde. qꝛ vt dr̄ Act. v. Obedire oportet deomagꝭ ꝙͣ homībꝰ. Et de hꝰ legibꝰ iniqͥs et ꝯdentibꝰ easdr̄ Iſa. x. Ue his qͥ cōdunt leges iniqͣs. et ſcribentesiniuſticias ſcripſerūt. vt opprimerēt in iudicio pauperes. ⁊ vim facerēt cauſe humiliū ppl̓i mei. Quocū.qꝫ gͦ iſtoꝝ modoꝝ ſt̓ iniuſte. nō obligāt in foro ꝯſcīe.Si tn̄ ſolū ex fine eēt iniuſte. ⁊ in alijs iuſte .ſ. ex materia. for̄a. ⁊ auctore. forte ligarēt tunc. ¶ Et nota ꝙꝯdentes leges iniqͣs: puta. ad imponēdū collectas indebitas ⁊ grauamīa: tenent̉ ad reſtitutōꝫ ⁊ heredeseoꝝ. oīm dānoꝝ q̄ occaſione dictaꝝ leguꝫ aliqͥ paſſiſunt. ⁊ illi qͥ induexerūt ꝯditorē ad talē legē faciēdāqͥlibet in ſolidū. Et ſeruātes eas leges tenent̉ etiamad reſtitutōeꝫ eoꝝ q̄ occaſione taliū legiū lucrati ſt̓.Ubi aūt iuſte ſint leges ſcl̓ares: etiā ſeruari debēt etpeccāt tranſgrediētes. Un̄ Gelaſiꝰ papa. Quis autleges principū. aut patrū regl̓as. aut monitōnes paternas dicat debere ꝯtēpni. niſi qͥ impunitū ſibi extimet tranſire ꝯmiſſū. di. x. Uide dic̄ glo. ꝙ peccat oīsqͥ cōtempnit legē. ſꝫ nō peccat oīs qͥ paret legibꝰ. vbiſcꝫ loqͥtur de ꝯſilio lex. xiiij. q. j. quiſqͥs. Et ſic alid̓ eſtꝯtempnere. aliud nō parere. Dic̄ Bern̄. in li. de diſpēſatōe ⁊ p̄cepto. Contēptꝰ vbiqꝫ dānabilis. ⁊ ſic ē mortale ex ꝯtēptū legē trāſgredi. Ex igrantia em̄ vel negligētia nō ſemꝑ ſꝫ ẜm materias. Et dic̄ Ioh̓. papa.Quicqͥd ꝯtra leges accipit̉ ꝑ leges diſſolui mereturdi. x. vides. Et dic̄ ibi glo. ꝙ hec regl̓a eſt vera. in hisī qͥbꝰ ē ꝑpetua cā ꝓhibitōis. vt ꝙ filiꝰ ꝯͣhat mr̄ioniuꝫcū mr̄e. Uel dic ꝙ meret̉ diſſolui niſi illud per aliaꝫꝯſtitutionem tolleret̉.De ꝯparatōne legū. §. iij.ciuiliū ad canonicas qͦ ad prioritatē. Sciendū igit̉.ꝙ lex ciuilis ē prior lege canonica tꝑe. Sꝫ lex canonica ē prior ciuili dignitate ſeu aucͣte. Primū pꝫ ex hocꝙ lex ciuil̓ cepit tꝑe Moyſi vel circa. Lex v̓o canonica tꝑe apl̓oꝝ. qn̄ fecer̄t ꝯſtitutōeꝫ. ꝙ ꝯuerſi ad fidē ab
ſtinerent ſe a fornicatōne. ab ydolaticis ſanguine etſuffocato .ſ. aīali. Fornicatō quidē de ſe ſemꝑ fuit peccatū mortale. ſꝫ ideo ꝓhibita. qꝛ gētiles putabāt licitam. qͣſi naturaleꝫ. Alia v̓o ꝓhibita fuerūt. nō qꝛ deſe mala. ſꝫ ad inducendū pacificū ꝯuictuꝫ inter iudeos ⁊ gētiles ꝯuerſos ad fidē. ⁊ remouēdū occaſionem⁊ exemplū mali. ¶ Qui fuerūt auctores legū ſeculariū. ponit Iſido. in. v. ethimologiaꝝ: dicēs. Moyſesgentis hebree primꝰ oīm diuinas leges ſacris lr̄is explicauit. Foroneꝰ rex pͥmus grecis leges iudiciaqꝫ cōſtituit. Mercuriꝰ trimegiſtꝰ primꝰ leges egiptijs tradidit. Salon primꝰ leges atheniēſibꝰ edidit. Ligurgus primꝰ lacedemonibꝰ iura ex appollinis aucͣte cōfinxit. Numa pōpiliꝰ qͥ romulo ſucceſſit in regno. pͥmus romanis leges edidit. Deinde cuꝫ ppl̓s ſeditioſus mgr̄atus ferre nō poſſet. decē viros legibꝰ ꝯdēdiscreauit. qͥ leges ex libris ſalomonis. in latinū ſermonē tranſlatas. .xij. tabulas expoſuerūt. di. vij. moyſesEt in. c. ſe. dicit. Leges redigere in libris. Primꝰ ꝯſulpompeiꝰ inſtituere voluit. ſꝫ nō ꝑſeuerauit metu obtrectatoꝝ. Deinde ceſar cepit id face̓: ſꝫ an̄ interfectꝰeſt. Paulatī aūt antiq̄ leges vetuſtate ⁊ incuria aboleuer̄t. Noue at̄ a ꝯſtātino ceſare ceper̄t. ⁊ reliqͥs ſuccedētibꝰ erātqꝫ ꝑmixte ⁊ inordinate. Poſtea theodoſius mīor auguſtꝰ. codicē factū ꝯſtitutōnū diſpoſuit¶ De legibꝰ aūt canonicis dic̄ Iſido. xvj. di. c. j. Canones ꝯciliorū generaliū: ceperūt a tꝑe ꝯſtantini imꝑatoris. Tꝑibꝰ p̄cedētibꝰ ꝑſecutōe feruēte. nō dabatur facultas docēdaꝝ plebiū. nec lnīa ep̄is ꝯueniēdi.in vnū. Sꝫ ip̄e ꝯſtātinꝰ dedit hāc facultatē xp̄ianis. ⁊ſub eo factū fuit primū generale ꝯciliū .ſ. nicenū. Dicit tn̄ ibi glo. ꝙ tꝑe clemētis ceperūt fieri cōcilia. Vtpꝫ di. xvj. Iſido. Sꝫ nō fuerūt ita generalia ⁊ ſic ſoluit̉ ꝯͣrietas. Fuer̄t etiā facta an̄ tp̄s ꝯſtātini ml̓ta decreta a ſummis pōtificibꝰ diuerſis tꝑibꝰ. ¶ Dignitate autē ⁊ auctoritate leges canonice ſt̓ priores adeo.ꝙ leges ſeculares q̄ legibꝰ canonicis reperiunt̉ ꝯtrarie. nullius ſunt momenti. Et hec eſt ſententia ꝯcluſiua totius. di. x. quā ꝓbat per multa ca. Et in primoca. dicit̉. Lex imperatoꝝ nō eſt ſupra legē dei. ſed ſubtus. Imperiali iudicio nō poſſunt eccleſiaſtica iuradiſſolui. Et di. e. Conſtitutōnes que ſunt ꝯtra canones ⁊ decreta p̄ſulum romanoꝝ. vel ꝯtra bonos mores: nullius ſunt momenti. Imperator etiaꝫ dicit ꝙſacre leges non dedignant̉ ſequi ſacros canones. precipue in matrimonijs. yſuris. ⁊ hꝰ mōi. In auten. vtcleric̄. apud propri. epiſ. ix. coll̓. vj. Et. ij. q. iij. §. hinccolligit̉. Et extra de no. ope. nun. intelleximus. Ubiaūt euangelicis ⁊ canonicis decretꝭ nō obuiauerint:om̄i reuerentia digne habeant̉. dicit Gratianꝰ. diſtx. §. ecce. Unde ⁊ Aug. Si in adiutoriū veſtrū terreni imperij leges aſſumendas putatis: nō reprehēdimus. nam ⁊ hoc fecit paulus. cum aduerſus iniurioſos romanū ſe eſſe ciuē teſtat̉. ¶ Sꝫ vtrū papa poſſit tollere leges quo ad vtrūqꝫ forum. ſunt opi. pro etꝯtra. Sed dicit Io. an. ſuꝑ regula poſſeſſor. de re. iu.li. vj. ꝙ vbi papa nō hꝫ tꝑalem iuriſditōeꝫ. nō pt̄ tollere leges quo ad foꝝ ciuilē. niſi in his in quibꝰ vertitur ꝑiculū anime. vt vſuris. ⁊ hmōi. cū ptātes ſint diſtincte. di. x. qm̄. ⁊ di. xcvj. cū ad veruꝫ. In his aūt inquibus vertitur. periculū anime. pōt tollere quo advtrūqꝫ foꝝ ꝓbantur hec de iudic. nouit. ⁊ de preſcrip.ca. vltimo.Caſus plures illiciᵐ. §. iiij.ti qui ꝑmittunt̉ a legibꝰ ſecularibꝰ. ſed qꝛ ꝓhibenturiure diuino vel canonico. in om̄ibꝰ illis caſibꝰ leges ille ſunt. abrogate. nec deceret ẜuari. ⁊ peccarent qͥ easſeruarēt. ¶ Et primo in mr̄imonijs. Nam ẜm legesfiliꝰ germani vniꝰ. pt̄ copulare mr̄imoniū cū filia al-