Druckschrift 
1 (1486)
Entstehung
Seite
165b
Einzelbild herunterladen
 

Titulus.XVII.

.XVII.

ſubduntur poteſtati: ſubijciūtur legi quam fecit poteſtas. aūt aliquis non ſubijciat poteſtati poteſtcontingi dupl̓r. Uno qꝛ ſunt ſimpl̓r abſoluti abeius ſubiectōe. vnde illi qui ſunt de vna ciuitate velregno: ſubdūtur legibo principis alteriꝰ ciuitatisvl̓ regni: ſicut nec dn̄s eius. Alio ẜm regit̉ alialege ſuꝑiori: puta ſi aliqͥs ſit ſubiectꝰ ꝓcōſuli: regulari dꝫ eiꝰ mādatis: in his diſpēſant̉ ab imꝑatore:qͣꝫtuꝫ em̄ ad illa non aſtringimur mādato inferioris: ſuꝑiori mādato dirigatur. Et ẜm ꝯtingit aliqͥs ſimpl̓r ſubiectꝰ legi ẜm aliqͣ legi aſtringat̉: ẜm regitur aliqͣ lege ſuꝑiori. Et ad facit dic̄ Aug.Sicut ī ptātibꝰ hūane ſocietatis ad obediendū maior minori recte p̄ponit̉: ita deꝰ oībꝰ. di. viij. ꝯtra mores. Alio dr̄ aliqͥs ſubijci legi ſicut coactuꝫgenti. et hoc hoīes virtuoſi ſubijciūtur legi: ſꝫſolū mali. Qd̓ em̄ eſt coactū violētū: eſt ꝯtrariū volūtati. volūtas aūt bonoꝝ cōſonat legi: a volūtasmaloꝝ diſcordat. Et ẜm boni ſūt ſub lege: ſꝫ tm̄mali. Et ſic ītelligit̉ illud apl̓i. j. ad Thimo.. Lex iuſto poſita eſt: ſed impijs ⁊cͣ. qꝛ .ſ. ſunt iuſti ſubditi legi modū coactiōis. quia volūtarie obediūt.Nec obſtat qd̓ dr̄. xix. q. ij. due ſt̓ leges .ſ. lege priuata .i. ſpūs .ſ. ducit̉. nulla exigit vt aſtringatur lege publica .i. hūana: lex ſpūſſancti ē ſuꝑ om̄i legehūanitꝰ poſita. viri ſpūales ẜm ducūtur lege ſpūſſancti: ſubdūtur legi hūane ꝙͣtū ad ea queſunt ꝯtraria ductōi ſpūſſancti. Sꝫ tn̄ hocip̄m ē ductu ſpūſſancti viri ſpūales ſubijciātur legibꝰ hūanis: ẜm illud. j. Pe. ij. Subiecti eſtote hūane creature ꝓpt̓ deū. Hinc Ambro. Magnū qͥdē eſt ſpeciale documētū xp̄iani viri ptātibꝰ ſublimioribꝰ docentur debere eſſe ſubiecti: ne qͥs cōſtitutiōeꝫ terreniregis putet eſſe ſoluendā. Si em̄ cenſuꝫ filiꝰ dei ſoluitqͥs tu tantꝰ es putas ſoluēduꝫ? Et apl̓us ait.Oīs aīa ptātibꝰ ſublimioribus ſubdita ſit. xj. q. j. magnū. Qd̓ aūt dicit iuriſꝑitꝰ prīceps ſolutꝰ eſt legibꝰ ſuis: vult dicere debeat eas ẜuare: ſꝫ qͥa eſt ſubditꝰ ꝙͣtū ad vim coactiuā. nullꝰ em̄ cogitura ſeip̄o. Non em̄ hꝫ lex vim coactiuaꝫ: niſi ex prīcipisptāte. ſic dr̄ prīceps ſolutꝰ lege. qꝛ ſi trāſgredit̉ nullus in eo pōt ferre ſententiā ꝯdēnatiōis. Un̄ Hiero.ſuꝑ illud Tibi ſoli peccaui. Rex em̄ erat: aliū timebat. de pe. di. iij. totā .ſ. poſſet punire de adulterio. Et dixit Tibi ſoli peccaui. q. dicat. Tu ſolꝰhabes me punire. Sꝫ inqͣntū lex hꝫ vim directiuamprīceps eſt ſubditꝰ legi ſue: ꝓpria .ſ. volūtate: dꝫ ſeruare. Un̄ extra de ꝯſtit̉. oēs. dr̄. Quo qͥs iure ī alioferatur: ip̄e eodē vti debꝫ. Et ſapiētis dicit auctoritas. Patere legē quā tuip̄e tuleris. Et Iſido. etiā dicit. Iuſtū eſt pͥncipē obtēꝑare legibꝰ ſuis. tūc em̄ extimet ſua iura ab alijs ſe ruāda: qn̄ ip̄e primꝰ reuerētiāprebet. diſ. x. ī palea. Et dn̄s Ieſus. improperat̉ eisimponūt alijs onera grauia importabilia: et digito ſuo nolūt ea mouere Math̓. xxiij. Un̄ ꝙͣtuꝫ ad deiiudiciū prīceps ē ſolutꝰ legibꝰ qͣꝫtū ad vim directiuam eiꝰ: ſꝫ dꝫ volūtariꝰ coactꝰ ſeruare. Eſt etiā pͥnceps ſupͣ legē inqͣntuꝫ expediēs fuerit pōt mutare: in eo loco tꝑe diſpēſare.Quo vel quādo lice. §. vj.at ſubditis legi p̄ter verba legis agere. Ad declarationē huiꝰ dicit. b. Tho. pͥma ſcd̓e. q. xcvj. arti. vj. Oīslex ordinat̉ ad bonū cōe vt dictū eſt intātū hꝫ vim rōnē legis. Scd̓m v̓o ab deficit non hꝫ virtutēobligādi. Un̄ iuriſꝑitꝰ dicit nll̓a iuris aut eqͥtatis benignitas patit̉: vt ſalubriter ꝓvtilitate hominū introducūtur: ea nos duriori interp̄tatōe contra ip̄oꝝ cōmoduꝫ ꝑducamꝰ ad ſeueritatē. Cōtingitaūt aliqͥd obſeruari coī ſaluti ē vtile vt ī pl̓ibꝰ: qd̓

tn̄ ī aliqͥbꝰ caſibꝰ eſt nocumētuꝫ maximū. Quia igit̉legiſlator non pōt oēs caſus ſingulares intueri: ꝓponit legē ẜm ea vt in pl̓ibꝰ accidūt: ferēs intētōeꝫ ſuam ad cōeꝫ vtilitatē. Un̄ ſi emergat caſus in talisobſeruatio legis ſit dānoſa ſalutifera: talis lexeſt ſeruāda. Sicut ſi in ciuitate obſeſſa ſtatuat̉ lexporte ſtent clauſe: hoc ē vtile cōi ſaluti: vt ī pl̓ibꝰ. Siautē cōtingat caſus hoſtes inſeqͣntur aliqͦs ciues: quos ciuitas ꝯẜuat̉ dānoſiſſimū eēt ciuitati ſi porte eis aꝑirētur. Et ī tali caſu eēt eis porte aꝑiende cōtra v̓ba legis: vt ſeruaretur vtilitas coīs quāintēdit legiſlator. Sꝫ tn̄ hoc ē ꝯſiderandū ſi obſeruatio legis ẜm v̓ba hꝫ ſubitum ꝑiculū cui oporteat ſtatim occurri: ꝑtinet ad quēlibet vt interp̄tet̉qͥd ſit vtile. ſed hoc ſolū ꝑtīet ad prīcipes qͥꝓpt̓ hmōicaſus hn̄t aucͣteꝫ diſpēſandi ī legibꝰ. Si v̓o ſit ſubitūꝑiculū: patiēs tantā morā vt ad ſuꝑiorē poſſit recurſus haberi: ip̄a neceſſitas diſpēſatōeꝫ hꝫ ānexā. qꝛneceſſitas ſubdit̉ legi. Hec Tho. Et tūc hꝫ locum qd̓ ait Gr̄anꝰ .. q.. remiſſionē. §. ſꝫ notādū. Neceſſitas hꝫ legē: ſed ip̄a ſibi facit legē. Nec obſtatqd̓ ait Augꝰ. in li. de vera religiōe. In his tꝑalibꝰ legibus ꝙͣuis hoīes iudicēt de ip̄is eas inſtituūt: tn̄ fuerint inſtitute cōfirmate: licebit de ip̄is iudicare: ſed ẜm ip̄as. diſ. iiij. in iſtis. Uidet̉ em̄ ſiqͥp̄termittat verba legis: dicēs ſe intētionē legis ẜuare iudicet talis de lege. Ad qd̓ rn̄det Tho. illein caſu neceſſitatis agit p̄ter verba legis: non iudicatde lege: ſed de caſu ſingulari: in quo videt verba legis eſſe ſeruāda. Un̄ dr̄ extra de reſcrip. cauſaꝫ. verbain reſcriptis vel legibꝰ poſita debemꝰ cōformare eqͥtati: etiā ſi verba paterētur. Iteꝫ ſi arguatur: qͥaeiꝰ eſt interp̄tari legē cuiꝰ eſt cōdere: vt dicit Gr̄anꝰ.xj. q. j. ſicut em̄. §. ex his oībꝰ. Sꝫ ſubditoꝝ legi eſtcōdere legē. nec ergo eoꝝ eſt interp̄tari intētōeꝫ legiſlatoris: ſed ẜm verba agere. Rn̄det Tho. ille ſeqͥtur intētionē legiſlatoris interp̄tatur legē ſimpliciter: ſed in caſu in quo manifeſtū eſt per euidentiamnocumēti legiſlatoreꝫ aliud intēdiſſe. ſi em̄ dubiū ſitdebet vel ẜm verba legis agere: vel ſuperiores cōſulere. Unde Grego. dicit humane aures talia verbaiudicant: qualia foris ſonāt. Et paulo poſt. Uerbadebent deſeruire intentiōi: non intentio verbis. xxij.q. v. humane. vbi dicit glo. ar. potius eſt conſiderādamens alicuius in loquēdo verba. Unde extrade ver. ſigni. dicit Hilarius. Intelligētia doctorū excauſis eſt aſſumenda dicendi. quia non ſermoni res:ſed rei eſt ſermo ſubiectus. Sed hoc eſt verum: dicitglo. cum cōſtat de intellectu legis: al̓s in dubijs noneſt a verbis recedendū. ff. de leg. l. iij. aliter. Et ſicconcor. glo. cum Tho. Item qͣꝫuis ſapiētes nouerint intentiōem ſuam verbis explicare: conditoreslegum fuerint ſapiētes: tamē nullius ſapientia tanta eſt vt poſſit omnes caſus excogitare. ideo poteſt ſufficiēter per verba ſua in lege exprimere ea quecōueniunt ad finem intentum. Etſi poſſit legiſlatoromnes caſus cōſiderare: non oporteret omnes exprimeret propter confuſionem vitandam. ſed legemferre debet ẜm ea que eueniūt: vt in pluribꝰ. Tho.De interpretatioeᵐ. §. vij.legis nota glo. ſuper. §. ex his omnibus. xj. q. j. ponit quadruplicem interpretatōem legis. Nam quedam interpretatio eſt probabilis: ſed non neceſſariavt magiſtri doctores interpretātur leges. C. de profeſſis que in vrbe conſtātinopolitana. l. vnica. Quedam eſt neceſſaria: ſed non generalis: vt iudicis. ff. delega. l. naꝫ vt ait. ſed non poteſt interp̄tari ſentētiamſuaꝫ: niſi ſit preſes ꝓuincie. ff. de appel. l. ab executore.Quandoqꝫ etiā legatus interp̄tat̉ reſcriptum pape.