Titulus.XVII.
.XVII.
ſubduntur poteſtati: ſubijciūtur legi quam fecit poteſtas. Ꝙ aūt aliquis non ſubijciat poteſtati poteſtcontingi dupl̓r. Uno mō qꝛ ſunt ſimpl̓r abſoluti abeius ſubiectōe. vnde illi qui ſunt de vna ciuitate velregno: nō ſubdūtur legibo principis alteriꝰ ciuitatisvl̓ regni: ſicut nec dn̄s eius. Alio mō ẜm ꝙ regit̉ alialege ſuꝑiori: puta ſi aliqͥs ſit ſubiectꝰ ꝓcōſuli: regulari dꝫ eiꝰ mādatis: nō in his q̄ diſpēſant̉ ab imꝑatore:qͣꝫtuꝫ em̄ ad illa non aſtringimur mādato inferioris:cū ſuꝑiori mādato dirigatur. Et ẜm hͦ ꝯtingit ꝙ aliqͥs ſimpl̓r ſubiectꝰ legi ẜm aliqͣ legi nō aſtringat̉: ẜmꝙ regitur aliqͣ lege ſuꝑiori. Et ad hͦ facit ꝙ dic̄ Aug.Sicut ī ptātibꝰ hūane ſocietatis ad obediendū maior minori recte p̄ponit̉: ita deꝰ oībꝰ. di. viij. q̄ ꝯtra mores. ¶ Alio mō dr̄ aliqͥs ſubijci legi ſicut coactuꝫ cōgenti. et hoc mō hoīes virtuoſi nō ſubijciūtur legi: ſꝫſolū mali. Qd̓ em̄ eſt coactū ⁊ violētū: eſt ꝯtrariū volūtati. volūtas aūt bonoꝝ cōſonat legi: a qͣ volūtasmaloꝝ diſcordat. Et ẜm hͦ boni nō ſūt ſub lege: ſꝫ tm̄mali. Et ſic ītelligit̉ illud apl̓i. j. ad Thimo. jͣ. Lex iuſto poſita nō eſt: ſed impijs ⁊cͣ. qꝛ .ſ. nō ſunt iuſti ſubditi legi ꝑ modū coactiōis. quia volūtarie obediūt.Nec obſtat qd̓ dr̄. xix. q. ij. due ſt̓ leges .ſ. ꝙ qͥ lege priuata .i. ſpūs .ſ. ducit̉. nulla rō exigit vt aſtringatur lege publica .i. hūana: Nā lex ſpūſſancti ē ſuꝑ om̄i legehūanitꝰ poſita. ⁊ iō viri ſpūales ẜm hͦ ꝙ ducūtur lege ſpūſſancti: nō ſubdūtur legi hūane ꝙͣtū ad ea queſunt ꝯtraria ductōi ſpūſſancti. Sꝫ tn̄ hocip̄m ē d̓ ductu ſpūſſancti ꝙ viri ſpūales ſubijciātur legibꝰ hūanis: ẜm illud. j. Pe. ij. Subiecti eſtote oī hūane creature ꝓpt̓ deū. Hinc ⁊ Ambro. Magnū qͥdē eſt ⁊ ſpeciale documētū ꝙ xp̄iani viri ptātibꝰ ſublimioribꝰ docentur debere eſſe ſubiecti: ne qͥs cōſtitutiōeꝫ terreniregis putet eſſe ſoluendā. Si em̄ cenſuꝫ filiꝰ dei ſoluitqͥs tu tantꝰ es qͥ nō putas eē ſoluēduꝫ? Et apl̓us ait.Oīs aīa ptātibꝰ ſublimioribus ſubdita ſit. xj. q. j. magnū. ¶ Qd̓ aūt dicit iuriſꝑitꝰ ꝙ prīceps ſolutꝰ eſt legibꝰ ſuis: nō vult dicere ꝙ nō debeat eas ẜuare: ſꝫ qͥanō eſt ſubditꝰ ꝙͣtū ad vim coactiuā. nullꝰ em̄ cogitura ſeip̄o. Non em̄ hꝫ lex vim coactiuaꝫ: niſi ex prīcipisptāte. ⁊ ſic dr̄ prīceps ſolutꝰ lege. qꝛ ſi trāſgredit̉ nullus in eo pōt ferre ſententiā ꝯdēnatiōis. Un̄ Hiero.ſuꝑ illud Tibi ſoli peccaui. Rex em̄ erat: ⁊ aliū nō timebat. de pe. di. iij. totā .ſ. qͥ poſſet eū punire de adulterio. Et iō dixit Tibi ſoli peccaui. q. dicat. Tu ſolꝰhabes me punire. Sꝫ inqͣntū lex hꝫ vim directiuamprīceps eſt ſubditꝰ legi ſue: ꝓpria .ſ. volūtate: ⁊ dꝫ ſeruare. Un̄ extra de ꝯſtit̉. cū oēs. dr̄. Quo qͥs iure ī alioferatur: ip̄e eodē vti debꝫ. Et ſapiētis dicit auctoritas. Patere legē quā tuip̄e tuleris. Et Iſido. etiā dicit. Iuſtū eſt pͥncipē obtēꝑare legibꝰ ſuis. tūc em̄ extimet ſua iura ab alijs ſe ruāda: qn̄ ip̄e primꝰ reuerētiāprebet. diſ. x. ī palea. Et dn̄s Ieſus. improperat̉ eis qͥimponūt alijs onera grauia ⁊ importabilia: et digito ſuo nolūt ea mouere Math̓. xxiij. Un̄ ꝙͣtuꝫ ad deiiudiciū prīceps nō ē ſolutꝰ legibꝰ qͣꝫtū ad vim directiuam eiꝰ: ſꝫ dꝫ volūtariꝰ nō coactꝰ ſeruare. Eſt etiā pͥnceps ſupͣ legē inqͣntuꝫ cū expediēs fuerit pōt eā mutare: ⁊ in eo ꝓ loco ⁊ tꝑe diſpēſare.Quo vel quādo lice. §. vj.at ſubditis legi p̄ter verba legis agere. Ad declarationē huiꝰ dicit. b. Tho. pͥma ſcd̓e. q. xcvj. arti. vj. Oīslex ordinat̉ ad bonū cōe vt dictū eſt ⁊ intātū hꝫ vim⁊ rōnē legis. Scd̓m v̓o ꝙ ab h̓ deficit non hꝫ virtutēobligādi. Un̄ ⁊ iuriſꝑitꝰ dicit ꝙ nll̓a iuris rō aut eqͥtatis benignitas patit̉: vt q̄ ſalubriter ꝓvtilitate hominū introducūtur: ea nos duriori interp̄tatōe contra ip̄oꝝ cōmoduꝫ ꝑducamꝰ ad ſeueritatē. Cōtingitaūt ꝙ aliqͥd obſeruari coī ſaluti ē vtile vt ī pl̓ibꝰ: qd̓
tn̄ ī aliqͥbꝰ caſibꝰ eſt nocumētuꝫ maximū. Quia igit̉legiſlator non pōt oēs caſus ſingulares intueri: ꝓponit legē ẜm ea q̄ vt in pl̓ibꝰ accidūt: ferēs intētōeꝫ ſuam ad cōeꝫ vtilitatē. Un̄ ſi emergat caſus in qͦ talisobſeruatio legis ſit dānoſa nō ſalutifera: talis lex nōeſt ſeruāda. Sicut ſi in ciuitate obſeſſa ſtatuat̉ lex ꝙporte ſtent clauſe: hoc ē vtile cōi ſaluti: vt ī pl̓ibꝰ. Siautē cōtingat caſus ꝙ hoſtes inſeqͣntur aliqͦs ciues:ꝑ quos ciuitas ꝯẜuat̉ dānoſiſſimū eēt ciuitati ſi porte eis nō aꝑirētur. Et iō ī tali caſu eēt eis porte aꝑiende cōtra v̓ba legis: vt ſeruaretur vtilitas coīs quāintēdit legiſlator. Sꝫ tn̄ hoc ē ꝯſiderandū ꝙ ſi obſeruatio legis ẜm v̓ba nō hꝫ ſubitum ꝑiculū cui oporteat ſtatim occurri: nō ꝑtinet ad quēlibet vt interp̄tet̉qͥd ſit vtile. ſed hoc ſolū ꝑtīet ad prīcipes qͥꝓpt̓ hmōicaſus hn̄t aucͣteꝫ diſpēſandi ī legibꝰ. Si v̓o ſit ſubitūꝑiculū: nō patiēs tantā morā vt ad ſuꝑiorē poſſit recurſus haberi: ip̄a neceſſitas diſpēſatōeꝫ hꝫ ānexā. qꝛneceſſitas nō ſubdit̉ legi. Hec Tho. ¶ Et tūc hꝫ locum qd̓ ait Gr̄anꝰ .jͣ. q. jͣ. remiſſionē. §. ſꝫ notādū. Neceſſitas nō hꝫ legē: ſed ip̄a ſibi facit legē. Nec obſtatqd̓ ait Augꝰ. in li. de vera religiōe. In his tꝑalibꝰ legibus ꝙͣuis hoīes iudicēt de ip̄is cū eas inſtituūt: tn̄cū fuerint inſtitute ⁊ cōfirmate: nō licebit de ip̄is iudicare: ſed ẜm ip̄as. diſ. iiij. in iſtis. Uidet̉ em̄ ꝙ ſiqͥp̄termittat verba legis: dicēs ſe intētionē legis ẜuare ꝙ iudicet talis de lege. Ad qd̓ rn̄det Tho. ꝙ ille qͥin caſu neceſſitatis agit p̄ter verba legis: non iudicatde lege: ſed de caſu ſingulari: in quo videt verba legisnō eſſe ſeruāda. Un̄ dr̄ extra de reſcrip. cauſaꝫ. verbain reſcriptis vel legibꝰ poſita debemꝰ cōformare eqͥtati: etiā ſi verba nō paterētur. ¶ Iteꝫ ſi arguatur: qͥaeiꝰ eſt interp̄tari legē cuiꝰ eſt cōdere: vt dicit Gr̄anꝰ.xj. q. j. ſicut em̄. §. ex his oībꝰ. Sꝫ ſubditoꝝ legi nō eſtcōdere legē. nec ergo eoꝝ eſt interp̄tari intētōeꝫ legiſlatoris: ſed ẜm verba agere. Rn̄det Tho. ꝙ ille qͥ ſeqͥtur intētionē legiſlatoris nō interp̄tatur legē ſimpliciter: ſed in caſu in quo manifeſtū eſt per euidentiamnocumēti legiſlatoreꝫ aliud intēdiſſe. ſi em̄ dubiū ſitdebet vel ẜm verba legis agere: vel ſuperiores cōſulere. Unde Grego. dicit ꝙ humane aures talia verbaiudicant: qualia foris ſonāt. Et paulo poſt. Uerbadebent deſeruire intentiōi: non intentio verbis. xxij.q. v. humane. vbi dicit glo. ar. ꝙ potius eſt conſiderādamens alicuius in loquēdo ꝙ verba. Unde ⁊ extrade ver. ſigni. dicit Hilarius. Intelligētia doctorū excauſis eſt aſſumenda dicendi. quia non ſermoni res:ſed rei eſt ſermo ſubiectus. Sed hoc eſt verum: dicitglo. cum cōſtat de intellectu legis: al̓s in dubijs noneſt a verbis recedendū. ff. de leg. l. iij. nō aliter. Et ſicconcor. glo. cum Tho. ¶ Item qͣꝫuis ſapiētes nouerint intentiōem ſuam verbis explicare: ⁊ conditoreslegum fuerint ſapiētes: tamē nullius ſapientia tanta eſt vt poſſit omnes caſus excogitare. ⁊ ideo nō poteſt ſufficiēter per verba ſua in lege exprimere ea quecōueniunt ad finem intentum. Etſi poſſit legiſlatoromnes caſus cōſiderare: non oporteret ꝙ omnes exprimeret propter confuſionem vitandam. ſed legemferre debet ẜm ea que eueniūt: vt in pluribꝰ. Tho.De interpretatioeᵐ. §. vij.legis nota ꝙ glo. ſuper. §. ex his omnibus. xj. q. j. ponit quadruplicem interpretatōem legis. Nam quedam interpretatio eſt probabilis: ſed non neceſſariavt magiſtri ⁊ doctores interpretātur leges. C. de profeſſis que in vrbe conſtātinopolitana. l. vnica. Quedam eſt neceſſaria: ſed non generalis: vt iudicis. ff. delega. l. naꝫ vt ait. ſed non poteſt interp̄tari ſentētiamſuaꝫ: niſi ſit preſes ꝓuincie. ff. de appel. l. ab executore.Quandoqꝫ etiā legatus interp̄tat̉ reſcriptum pape.