.XIIII.Titulus
ſonaꝫ ꝓpriā qͣꝫtum ad ꝯſiſtentiā. ⁊ ſic ꝓhibet̉ homicidium cū dr̄. Nō occides. Qn̄qꝫ in ꝑſonā cōiunctā ꝙͣtum ad ꝓpagatōeꝫ prolis. ⁊ ſic p̄cipit̉. Non mechaberis. Qn̄qꝫ fit iniuria in rem poſſeſſaꝫ que ordinat̉ advtrūqꝫ. Et ſic dr̄. Nō furtū facies. Nocumētum orisꝓhibet̉ cum dr̄. Nō loqueris falſuꝫ teſtimoniū cōtraꝓximū tuū. Nocumētuꝫ cordis cū dr̄. Nō ꝯcupiſcesrem ꝓximi tui nec deſiderabis vxoreꝫ eiꝰ ⁊cͣ. ¶ Scd̓mhāc aſſignatōeꝫ nō dat̉ aliqd̓ p̄ceptū ordinās hoīemin ſeip̄m. Et rō ẜm tho. qꝛ cū p̄cepta decalogi referantur vt ad finē ad p̄cepta dilectōis dei ⁊ ꝓximi. Sicutin illis p̄ceptis de dilectōne dei ⁊ ꝓximi includit̉ dilectio ſui qꝛ tunc vere qͥs diligit ſeip̄m. cū ordinat ſe bn̄in deū ⁊ ꝓximū. Ita etiaꝫ tūc quis bn̄ ordinat ſeip̄m.cum bn̄ ſe habet ad deū ⁊ ꝓximū ſeruādo iſta p̄cepta.Uel etiā nō datur p̄ceptū in decalogo ſpeciale de ſeipſo ordinatū. qꝛ cū p̄cepta decalogi oportet ꝙ ſint talia. quę ſtatim in mēte ppl̓i cadere poſſint. Preceptūaūt habet rōeꝫ debiti. ꝙ aūt hō ex neceſſitate debeataliquid deo ⁊ ꝓximo. hoc defacili cadit in ꝯceptōe hominis p̄cipue fidelis. Sꝫ ꝙ ex neceſſitate ſit eī debitūde his q̄ ꝑtinēt ad ſeip̄m. nō apparet hͦ in ꝓmpto cuꝫvideat̉ pͥmo aſpectu. ꝙ qͥlibet ſit liber ſui in his q̄ ꝑtinent ad ip̄m. Sꝫ magis iordinatōes hoīm ad ſeipſosꝑueniūt ad ppl̓m mediāte inſtructōe ſapientū. Preceptū aūt de obſeruatōe ſabbati inquātū eſt moraliꝑtinēs ad decalogū inquātuꝫ intelligit̉ ibi p̄cipi qͥesmētis in deo. Et vacare deo ꝓ aliquo tꝑe. Sꝫ ꝙͣtū addetermīatōeꝫ diei talis .ſ. ſabbati. ē ceremoniale ⁊ nōmorale. vn̄ nūc ceſſat. Et ꝙͣuis eſichiꝰ ⁊ origenes iſtadecem p̄cepta al̓r diſtinguāt ⁊ aſſignēt. iſta tn̄ meliorẜm Tho. quā ponit Aug. vt dictū eſt.De preceptis mo .§. vj.ralibꝰ additis decalogo ꝓ quibꝰ pōt induci illud pͣs.Legē pone mihi dn̄e in via tua ⁊ dirige me in ſemitārectā: ꝓpter inimicos meos. Uia qͣ itur ad deū eſt viavirtutū. dant̉ p̄cepta legis vt dictū ē. Sed oportet ꝙdeꝰ ponat in affectu nr̄o ꝑ gr̄aꝫ .ſ. vt velimꝰ ſeruare. qꝛvt dicit Aug. ſine ſpūſct̄o cōſtat nos mādata dei ẜuare nō poſſe. Semita q̄ eſt ſtrictior aditꝰ ꝙͣ via pōt intelligi collectio illoꝝ moraliū mādatoꝝ. que adduntur decalogo. q̄ vtiqꝫ artiora ſunt ad ſeruādū vt patebit. Et oportet vt deꝰ dirigat ad recte ſentiēdū de eisꝓpter inimicos iudeoꝝ male exponētiū vel xp̄ianorūmale de eis ſentiētiū. vel demonū nos ſeducē cupientiū. Sūt igit̉ huiꝰ addita q̄ deferūtur ppl̓o a deo. mediāte doctrina ⁊ inſtructōe ſapientū ſubtiliori eoꝝ cōſideratōe. ¶ Un̄ in pͥmo p̄cepto vbi ꝓhibent̉ cultusalioꝝ deoꝝ. addunt̉ p̄cepta ꝓhibētia ea q̄ ordināturin cultū ydoloꝝ. Sicut hr̄ Deutro. xviij. Nō inueniatur in te qͥ luſtret filiū ſuū aut filiā ſuā ꝑ ignē ducensaut qͥ ariolos ſciſcitet̉. aut obſeruet ſomnia atqꝫ auguria. nec ſit maleficꝰ aut incātator. nec phitōnes cōſulat nec diuinos: ⁊ q̄rat a mortuis v̓itatē. Et ſic oīsſuꝑſtitio ꝓhibet̉. diuinatō. incātatio. ⁊ vana obẜuatio. ¶ Scd̓o p̄cepto qͦ prohibet̉ ꝑiuriuꝫ. ſuꝑaddit̉ eiꝓhibitio blaſphemie Leuit. xiiij. ⁊ prohibito falſe doctrine Deutro. xiij. ¶ Tercio p̄cepto ſuꝑaddūtur oīaceremonialia vt determīatiua modi exterioris diuini cultꝰ. qͥ p̄cipue ī feſtis ē exercēdꝰ. Nunc aūt illis ceremonijs ceſſantibꝰ ſuccedūt cēmonie diuini cultꝰ noui teſtamēti q̄ obẜuāde ſunt ẜm ordinatōeꝫ eccl̓ie velꝯſuetudinē locoꝝ ī ſacram̄tis ⁊ diuinis officijs. vt di.xj. eccl̓iaſticaꝝ. Precipit̉ aūt in eo vt vacet̉ deo ꝓ aliqͦtꝑe. ⁊ ẜm hoc ponit̉ in decalogo. ⁊ nūc ſabbato ſuccedit dies dn̄icꝰ. Et alia feſta ex ſtatuto eccl̓ie. ¶ Quarto p̄cepto de honore parētū. ſuꝑaddūtur vniuerſa p̄cepta inducētia ad reuerētiā ⁊ obedientiā ex hibēdamaioribꝰ. ⁊ p̄cepta īducētia ad bn̄ficia exhibēda. tꝑa-
lia vel ſpūalia proximis vt elemoſinas. aut etiaꝫ minoribꝰ vt curā quā debēt habere parētes de filijs. ⁊ p̄lati de ſubditis. Et etiā preceptu de honoratōe ſenū.ẜm illud Leuit. xix. Honora ꝑſonā ſenuꝫ ⁊ corā canocapite ſurge. ¶ Quinto ꝙ ē de prohibitōe homicidijſuꝑadditur ꝓhibitio cuiuſcūqꝫ molitōis ꝯtra ꝑſonāproximi. Sicut illud Leuit. xix. Nō ſtabis ꝯtra ſanguinē proximi tui. Et prohibitō odij ẜm illud Leui.xix. Nō oderis fratrē tuū in corde tuo: ſed publice argue eū. ¶ Sexto qd̓ eſt de adulterij prohibitōe. ſuꝑadditur preceptuꝫ de prohibitōe meretricij ẜm illudDeutro. xxiij. Nō erit meretrix de filiabꝰ iſrahel necſcortator de filijs iſrahel. Et prohibitio vicij contranaturā ẜm illud Leuit. xxviij. Cū maſculo nō ꝯmiſceberis. Et vicij beſtialitatis: ẜm illud Leuiti. xxviij.Cum omni pecore nō cōibis. ¶ Septimo de prohibitione furti. ſuꝑaddūtur prohibitio vſure. ẜm illudDeutro. xxiij. Non fenerabis fratri tuo ad vſurā. Etprohibitio fraudis. ẜm illud Deutro .xxv. Nō habebis in ſacculo diuerſa pondera maius ⁊ minꝰ. Et vniuerſalit̓ oīa que ꝑtinēt ad calūniā ⁊ rapinā. ¶ Octauo qd̓ eſt de prohibitōne falſi teſtimonij. ſuꝑadditurprohibitio falſi iudicij. ſcd̓m illud Exodi. xxiij. Necin iudicio plurimoꝝ ſentētie acquieſces vt a vero deuies. ⁊ prohibitio mendacij. ẜm illud. Mendaciū fugies. ⁊ prohibitio detractōis. ẜm illud Leuit. xix. Nōeris ſuſurro ⁊ crimīator in populis. ¶ Alijs duobuspreceptis vltimis nulla alia addūtur. qꝛ omnis malacōcupiſcentia etiā alioꝝ vitioꝝ ꝑ ea prohibetur. propterea aūt magis prohibetur ſpecialiter deſideriumadulterij ⁊ furti ꝙͣ alioꝝ vitioꝝ. vt homicidij ⁊ huiuſmodi. ex eo quia delectatio adulterij ⁊ vtilitas diuitiarū ſunt ẜm ſeip̄a appetibilia: inquātuꝫ habent rationē boni delectabilis vel vtilis: ſed homicidiū ⁊ falſitas ſunt ẜm ſe horribilia. qꝛ proximus ⁊ veritas naturaliter amātur ⁊ nō deſiderātur ꝯtraria eis. niſi ꝓpter aliud ⁊ iterū. quia paſſiones iraſcibilis: deriuantur a paſſionibꝰ cōcupiſcibilis. Ideo in preceptis decalogi que ſunt quaſi prima el̓a legis nō erat mētiofacienda de paſſionibꝰ ⁊ vitijs iraſcibilis: ſed tm̄ ꝯcupiſcibilis ⁊ in preceptis ſuꝑadditis decalogo: reꝑiūtur in diuerſis locis precepta d̓ omnibꝰ virtutibꝰ: ſednon ita aperte.¶ De decalogo et ſingulis preceptis eius in particulari. Capitulum quartum.Eſingulis preceptisdecalogi. quoꝝ tria prima ꝑtinent ad dile(ctioneꝫ dei. Et illoꝝ primū eſt. nō habebisdeos alienos corā me. nec facies ſculptile. neqꝫ adorabis neqꝫ coles ea. Exo. xx. Ad qd̓ etiā facit qd̓ ait dominus ꝑ pͣs. Iſrl̓ ſi audieris me: nō erit in te deꝰ recēsneqꝫ adorabis deū alienū: ego em̄ ſuꝫ dn̄s deꝰ tuꝰ. Iſrl̓interp̄tat̉ videns deū ⁊ ſignat populuꝫ fidelē. qͥ ſi audit .i. obedit deo: in mādatis legis ſue obſeruat qd̓ ſequit̉. qꝛ hoc eſt primū mādatū legis. vt .ſ. nō ſit in corde ſuo ⁊ credulitate alius deꝰ ꝙͣ verus deꝰ. qui eſt eternus. Omnis alius qͥ opinione falſa haberet̉ deus: eētdeus recēs. Neqꝫ adoret cultū exteriori (quo qͥs ꝓteſtatur fidē ſuā) deos alienos extra deū verū. Et qꝛ ſapientis eſt ordinare ẜm philoſophū. Maxina aūt ſapiētia reꝑit̉ in lege diuina: ideo cū maxīo ordine poſita vt numerata ſunt ip̄a p̄cepta. Et vt iſtud ſit pͥmū.Pro cuiꝰ declaratōe dicit. b Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. cxxij. arti. ij. ꝙ ad legē ꝑtinet hoīes facere bonos. ⁊ ideo oportet p̄cepta legis ordinari ẜm ordinē generatōnis. ẜmquā homo fit bonus. In ordine aūt generatōis duoſunt attendēda. quoꝝ primum eſt. ꝙ prima pars pri