Capitulum.III.
deoꝝ. Magis teuet̉ Aug. in hac materia. Ad hͦ etiāfacit qd̓ dicit Gratia. ij. q. vij. Teſtes. §. fi. PaulusPetrū rep̄hendit qͥ erat princeps apl̓oꝝ. Un̄ dat̉ intelligi. ꝙ ſubditi pn̄t rep̄hendere ſuos p̄latos: ſi rep̄henſibiles ſunt: ſꝫ hoc facile refellit̉ ſi vn̄ ſit rep̄hēſuſattendat̉. Petrus cogebat gētes iudaizare. ſcꝫ factoſuo ⁊ a veritate euāgelij recedere: cū iudeis gregē faciens ⁊ actibꝰ gentiliū ſe ſubtrahēs latēter. Par aūteſt in ſe a fide exorbitare: ⁊ alios a fide deijcere exemplo vel v̓bo. Non gͦ ex hͦ oſtendit̉ ꝙ p̄lati poſſint a ſb̓ditis accuſari: niſi cum exorbitauerint a fide vel alios exorbitare fecerint. Ad hͦ etiaꝫ facit di. nona. Siad ſacras. tn̄ in illa nimia cōdeſcenſione circa legalia non dicitur peccaſſe mortaliter ſed venialiter ẜmThomam.¶ De p̄ceptis moralibꝰ ipſiꝰ legis in ꝯmuni ⁊ ſuperadditis.Capitulum. iij.Emoralibus preceptis veterꝭ legis. de mō implēdi ea. vtꝝcadat ſub p̄cepto: et de triplici eoꝝ dr̄iaIſub qͣ ꝯp̄hendunt̉ actꝰ oīm v̓tutum. etſiimplere ea in charitate ē in p̄cepto. etſi ſt̓ diſpenſabilia. ⁊ qꝛ iſta ſunt difficilia ad cognoſcendū: ideo cumpͣs. orandū eſt. Da mihi intellectū ⁊ ſcrutabor legemtuā: ⁊ cuſtodiā illā in toto corde meo nō ſufficit ꝙ deus dederit nobis legē nature ⁊ ſcripture .ſ. moyſaice.ẜm illud Eccl̓i. xvij. Addidit illis diſciplinā ⁊ legeꝫvite hereditauit eos: niſi det intellectū eiꝰ. Lex dicit̉a legēdo qꝛ ſepe dꝫ legi. Sꝫ legere et nō intelligere eſtnegligere. Humanꝰ aūt intellectꝰ defacili errat. ſicutpꝫ in doctoribꝰ iudeoꝝ antiqͥs ⁊ nouis male intelligitibꝰ legē. non ſolū qͦ ad ceremonialia: ſꝫ etiaꝫ quo admoralia. vt pꝫ Math. v. ⁊ .vj. c. Oportet gͦ ꝙ deus detintellectū ad ipſam intelligendum. qͦ ad ceremonialia ẜm ſpūalem intellectū ẜm quem adhuc dꝫ obſeruari: puta. ꝙ nō comedant̉ carnes porcine .i. ꝙ nō habeant̉ mores laſciui. ¶ Ꝙtuꝫ ad moralia ẜm ſenſuꝫliteralem verum. ⁊ de ipſis moralibꝰ tria vidēda ſūt.Ut modalitas faciendi ea cognoſcat̉. ibi da mihi intellectum.Ut varietas iubendi ea ꝑquiratur. ibi. et ſcrutaborlegem tuam.Ut charitas implendi ea adhibeatur. ibi. ⁊ cuſtodiam illam.Precepta moralia.§. j.ſunt de actibꝰ v̓tutū: ſꝫ actꝰ humanꝰ nō pōt eſſe v̓tuoſus niſi fiat cū debito mō. Modus aūt ꝟtutis ẜmph̓m. in. ij. ethi. ꝯſiſtit in tribꝰ. Primū eſt vt oꝑet̉ ſciens ⁊ hͦ iudicat̉ tam a lege diuina ꝙͣ hūana. Qd̓ eniꝫquis facit oīno neſciēs ſe illud facere: nō meret̉ p̄miū⁊ in malis nō meret̉ penā ſi eſt igͦrantia inuincibilisal̓s ſecus. dꝫ gͦ quis ſeruare p̄cepta ſciēs illa eſſe p̄cepta. ¶ Scd̓m ꝙ ꝑtinet ad modū virtutis eſt vt oꝑet̉volēs vel eligens. in qͦ importat̉ duplex motꝰ interior .ſ. volūtatꝭ ⁊ intentōnis. Et iſta duo ꝙͣuis nō diidicet lex hūana. Eo ꝙ legiſlator ipſiꝰ .ſ. legis humane eſt hō. qͥ nō hꝫ iudicare de interioribꝰ actibꝰ qͦs nōvidet: ſꝫ d̓ exterioribꝰ/ Lex tn̄ diuīa diiudicat. qꝛ deꝰ qͥē huiꝰ legiſlator: iudicat etiā de interioribꝰ actibꝰ qͦsvidet. Lex em̄ humana nō punit volentē occidere: ſꝫlex diuina punit. Un̄ dr̄ Math. v. qͥ iraſcit̉ fratri ſuoreus erit iudicio. ⁊ ſil̓r in bonis oꝑbꝰ malā intentionem. iuxta illud. Ne faciatꝭ iuſticiā vr̄am corā hoībꝰvt videamini ab eis. Math. vj. ¶ Terciū qd̓ ꝑtinetad modū v̓tutis eſt vt firmiter ⁊ īmobil̓r oꝑet̉ .ſ. ī ꝓpoſito. Et iſta firmitas ꝑtinet ad habitū. vt .ſ. aliqͥs
ex habitu radicato oꝑetur: et iſtud nō diiudicat̉ neca lege humana nec diuina .ſ. vt puniat̉ ex defectu hꝰ.Sꝫ ſi dꝫ homo mereri in obſeruādo aliqd̓ p̄ceptumoportet ꝙ ⁊ iſtud obſeruet .i. ꝙ actꝰ eꝰ ꝓcedat ex habitu virtutꝭ infuſornō tn̄ tranſgreſſor ē p̄cepti vn̄ mereatur penā a deo nō habēdo habitū virtutꝭ. cuiꝰ actūoꝑatur. Honorās em̄ ꝑentes qd̓ ꝑtinet ad p̄ceptū qͣrtum. ⁊ eſt actꝰ pietatꝭ: qͣꝫuis nō habeat habitū illiusvirtutis .ſ. pietatis. qd̓ ſemꝑ eſt cū eſt in aliqͦ mortalipeccato: vtiqꝫ nō meret̉ ex hͦ premiū a deo: nō tn̄ peccat mortal̓r in hͦ. Et ſic ꝙͣtum ad illud modꝰ v̓tutꝭ n̄cadit ſub p̄cepto legis. ¶ Intentio em̄ legiſlatoris ēde duobꝰ. Unū eſt id ad qd̓ intendit ꝑ p̄cepta legꝭ inducere: ⁊ hͦ eſt virtꝰ. Aliud eſt id de qͦ intēdit p̄ceptūferre. hͦ eſt qd̓ ducit ⁊ diſponit ad virtutē .ſ. actus virtutis. Non em̄ eſt idem finis p̄cepti. ⁊ id de qͦ p̄ceptūdatur. Sicut ⁊ in alijs rebꝰ nō eſt idem finis et illudqd̓ eſt ad finē. Ergo intelligere debemꝰ circa legeꝫ ꝙoportet implere p̄cepta eiꝰ ſcienter cogͦſcendo ea. libēter nō ex triſticia vel coacte faciēdo recta iutentionenō ſiniſtra implendo. firmiter habendo habitū v̓tutis. vt mereamur. hec beatus Tho. prima ſecūde. q.c. arti. ix.De varietate mo .§. ij.ralium quibꝰ iubent̉ in lege actus omniū virtutumperquirendi. ait pͣs. Scrutabor legem tuam. Morale dicitur amore. Oores ꝓprie dicuntur actus humani qͥ ꝯueniūt rōni. Et hi ſunt boni actꝰ. Actus autēhumani qͥ diſcordāt a rōne. nō mores ſꝫ mali moresdici debēt. Moralia gͦ p̄cepta ſunt dehis q̄ ꝑtinēt adbonos mores. qͥ .ſ. ꝯueniūt rōni. Om̄e aūt iudiciū rōnis hūane. cū a naturali rōne aliqͣliter deriuet̉. ncc̄eeſt ꝙ oīa p̄cepta ꝑtineāt ad legē nature. Diu̓ſimodetn̄. Et pn̄t ſic diuidi. ꝙ moraliū legū q̄dā ſt̓ vt fundamenta: q̄dā vt ſuꝑedificamenta. q̄dā additamēta vite virtualis. Un̄ ⁊. b. Tho. prima ſcd̓e. q. c. arti. xj. dicit. ꝙ moraliū triplex eſt gradus. q̄dā em̄ ſt̓ cōiſſimaa deo manifeſta. ꝙ editōne nō indigēt. ſic̄ mādata d̓dilectōne dei ⁊ ꝓximi ⁊ hmōi: q̄ ſunt qͣſi fines p̄ceptorū. Finis aūt in oꝑabilibꝰ eſt pͥncipiū oꝑandi .ſ. intētione. Et ideo hͦ p̄cepta cōiſſima dicunt̉ fundamētaqd̓ eſt primū in edificio. ⁊ ī his nullꝰ pt̄ errare ẜm iudiciū rōnis. Preceptū etiaꝫ de fide hn̄da p̄ſupponit̉ad decalogū. Sic̄ ⁊ p̄ceptū dilectōis. Sic̄ em̄ pͥma p̄cepta legis nature cōia ſt̄ ꝑ ſe nota habenti rationeꝫnaturalem ⁊ ꝓmulgatōne nō indigēt. vt ꝙ nemini ēfienda iniuria. ⁊ ꝙ bonū eſt faciendū. Ita et crederein deū eſt ꝑ ſe notū ei qͥ hꝫ fidē: ⁊ nō indiget alia promulgatōne. niſi infuſiōe fidei. Quedā v̓o ex moralibus p̄ceptꝭ ſunt magꝭ determinata qͦꝝ rōneꝫ ſtatī q̄libet ppl̓aris pōt defacili vidē. Et qꝛ in pautioribꝰ hꝰꝯtingit hūanū iudiciū ꝑuerti. iō iſta editōe indigēt.Et h̓ ſunt p̄cepta decalogi data ſeu ꝓpoſita a deo perſeipſum ppl̓o. quedā v̓o ſunt qͦꝝ rō nō eſt a deo manifeſta ꝑ ſe. ſꝫ ſolū ſapientibꝰ. Et iſta ſt̓ p̄cepta moraliaſuꝑaddita decalogo. tradita a deo ppl̓o ꝑ Moyſen ⁊aaron. Sꝫ qꝛ ea q̄ ſt̓ manifeſta ſunt pͥncipia cōgͦſcendi rōnem eoꝝ q̄ nō ſunt ita manifeſta. Ideo iſta moralia ſuꝑaddita decalogo: reducunt̉ ad decalogū permodū cuiuſdaꝫ additōnis ad ipſa. Et ad qd̓libet p̄ceptorū decalogi reducunt̉ aliqͣ ſuꝑaddita: vt infradeclarabit̉. Utraqꝫ tn̄ genera p̄ceptoꝝ .ſ. illa pͥma cōmuniſſima. ⁊ iſta ſuꝑaddita ꝯtinēt̉ in decalogor ſꝫ diuerſimode. Nā prīa cōia ꝯtinent̉ in p̄ceptꝭ decalogi.ſic̄ pͥncipia in ꝯcluſiōibꝰ ꝓximis. Suꝑaddita at̄ qͥ ꝑſapientes cognoſcuntur. continentur in eis ſicut cocluſiōes ī pͥncipijs. Ip̄a at̄ p̄cepta moralia ſt̓ de actibus oīm virtutū. Naꝫ pct̄m ẜm Ambro. ē trangreſſio legis diuine. Qd̓libet aūt pct̄m eſt ꝯͣ aliquā vir-