Titulus.XIII.

apl̓us ad Ro. j. ⁊ licet gratia ſit efficatior ꝙͣ naturatamē quia natura eſſentialior eſt. ideo et ſi gratia extoto ab anima poſſet veleri. non tn̄ lex naturalis ſedpermanet. Legem ergo tuā in medio cordis mei .ſ. dediſti ꝑmanentē. Nec admittit diſpenſatōnem lex naturalis. ſicut leges humane. Et licet gratianꝰ videatur caſum ꝑplexitatis exciꝑe. vt .ſ. cum quis eſt ꝑplexus inter duo mala. ſit quaſi ſibi licitū eligere minꝰmalum. ad qd̓ inducit autoritatē Gregorij exponētis illud Iob. Nerui teſticuloꝝ leuiatan ꝑplexi ſūt.qꝛ ſuggeſtionū illius argumēta implicatis alligant̉.inuentis .i. inuentōibꝰ peccati. vt pleroſqꝫ ita peccarefaciant. quatenus ſi fortaſſe peccatū fugere appetāt.hoc ſine aliquo peccati laqueo nō euadāt. et culpametiam faciant dum aliqua vitant. atqꝫ nequaꝙͣ ſe abvna ſoluere valeant niſi in alia ꝯſentiat ſe ligare. diſ.xiij. nerui. Et ponit plura exempla hūane cōuerſationis. Sed tn̄ vt dicit glo. ſummaria in prin. diſtintionis. ⁊ bene ẜm rei veritateꝫ. Nullus pōt eſſe ꝑplexꝰinter duo peccata mortalia vel venialia. ita ꝙ ſit ne:ceſſarium alterū eoꝝ incurrere ſimplicit̓ ⁊ abſolute.qꝛ illud qd̓ quis eligeret facere quod vitare nō poſſꝫ.non imputaret̉ ei ad peccatuꝫ. Uaſis ire .i. reprobisnunꝙͣ deus redderet interitū. ſi non ſpontaneū inueniret̉ hō habere peccatū. ait Aug. xxiij. q. iiij. Nabuchodonoſor. Implicaret hoc ꝯtradictōeꝫ ẜm Tho.vt aliquis debeat aliquid facere ⁊ illud ſit illicitum.Ueꝝ eſt. ꝙ p̄ſuppoſita erronea ꝯſcientia alicuius. vl̓obſtinatione in aliquo malo. tunc pōt eſſe ꝑplexus:et tunc eligēdo alteꝝ illoꝝ. nō excuſat̉ ꝓpterea a peccato. quia dimittere debuit cōſciētiā erroneā vel obſtinationē. Sicut ſiqͥs faceret ſibi ꝯſcīaꝫ. ꝙ ſi nō obedit in omībꝰ ſuo ſuꝑiori peccet. Et ſuꝑior ſuꝰ p̄cipiat ſibi vt dicat ꝑiuriū vel mēdaciū. ⁊ ꝯſcīa ſibi dictatꝙ debeat obedire: quia erronea eſt. nō excuſaret euma peccato. Durāte tali ꝑplexitate dat̉ regula. di. xiij.ꝙ eligat ꝙ extīat minꝰ malū. ¶ Tercō lex natural̓ hꝫporitatē tēꝑis. ē em̄ pͥor oī lege creata. Nam vt dic̄Gratia. diſ. vj. in fi. Ius naturale cepit ab exordiocreature rōnalis. Ius v̓o ꝯſuetudinis poſt naturalem legem exordiū habuit. Exquo homīes cōueniētes in vnū ſimul ceperūt habitare. qd̓ eo tꝑe factumcredit̉. quo Cayn ciuitatē edificaſſe legitur. quod cūꝓpter diluuiū hoīm raritate fere videbat̉ extinctum.poſtmodū a tꝑe Nemroth reꝑatū. vel potius immutatū extimat̉. cum ip̄e cum alijs cepit ceteros opprimere. alij ſua inbecillitare eorū ditōni ceperunt eſſeſubiecti. Ius autē cōſtitutōnis cepit a iuſtificatōnibus quas dn̄s tradidit Moyſi: dicēs. Si emeris ſeruum hebreum ⁊cͣ. De ip̄o ⁊ alijs qui fuerūt inuentores legum humanaꝝ apud diuerſas natōnes. expͥmitIſido. dicēs. v. ethimo. Moyſes gentis hebree pͥmꝰoīm diuinas leges ſacris lr̄is explicauit. Foroneusrex. grecis primus leges iudiciaqꝫ conſtituit. Mercurius trimegiſtus primꝰ leges egyptijs tradidit. Salon pͥmus leges athenienſibꝰ edidit. Ligurgus pͥmꝰlacedemonibꝰ iura ex Appollinis autoritate ꝯfixit.Numa Pompiliꝰ qͥ Romulo ſucceſſit in regno primus leges romanis edidit. Deinde decē electi ſunt exromanis qui leges Salonis ex libris grecis in latinum ſermonem tranſlatas .xij. tabulis expoſuerunt.Leges aūt redigere in libris primꝰ conſul Pompeiꝰinſtituere voluit. ſed non ꝑſeuerauit metu obtrectatoꝝ. Deinde Cęſar id facere cepit. ſed ante interfectꝰeſt. Noue a conſtantino ceſare ceperūt. ⁊ reliqͥs ſuccedentibꝰ factis ex prioribꝰ imꝑatoribꝰ codice fecit.hec omnia Iſidorus diſ. vij. ꝑ totū. Lex euangelica axp̄o data fuit ſub Tiberio imperatore. ⁊ poſtea perapoſtolos diuulgata vbiqꝫ terraꝝ. Lex canonica ꝙͣtum ad canones conſilioꝝ a temporibꝰ Conſtantini

ceperunt ẜm Iſidoꝝ in .vj. ethimolo. et diſ. xv. ī principio. Decreta ⁊ decretales epl̓e ſummoꝝ pontificuꝫquaſi a principio eccleſie ceperunt vt patet in actibꝰapl̓oꝝ de deciſione circa obſeruantiaꝫ legaliū.¶ Multiplex eſt bonū qd̓ lex natural̓ docꝫ. Ca ij.Acrificate ſacrificiuꝫiuſticie et ſperate in dn̄o: multi dicūt quisoſtendit nobis bona. Signatū eſt ſuꝑ noslumē vultꝰ tui dn̄e. pͣs. iiij. Loqͥtur pͣsͣ. de lege naturali. oſtendēs quō ꝓcedit a lege eterna. et hꝫ nos regulare. Pro cuiꝰ declaratōne dicit Tho. prima ſcd̓e. q.xcj. arti. ij. Ꝙ lex cum ſit quedam regula et menſurapōt eſſe in aliquo duplicit̓. Uno mō ſicut in mēſurāte ⁊ regulante. Et ſic lex eterna eſt in deo. ſicut lex humana eſt in principe ciuitatis. Alio mō lex pōt eſſe īaliquo vt in mēſuraro et regulato. qꝛ inqͣtū participat aliqͥd de regula ⁊ mēſura intantū regulat̉ ⁊ mēſurat̉. Et ſic cum omnia q̄ diuine ꝓuidentie ſubdunt̉ alege eterna regulent̉ ⁊ menſurent̉. patet ꝙ oīa ꝑticipant aliqͣliter legemeternaꝫ. inqͣtū .ſ. ex impreſſioneeiꝰ hn̄t inclinatōes ī ꝓprios actꝰ ⁊ fines. Inter ceteraaūt rōnalis creatura. excellētiori quodāmodo diuine ꝓuidētie ſubiacet. inqͣtū ip̄a fit ꝓuidētie ꝑticeps.valens ſibi ⁊ alijs ꝓuidere. Un̄ et ab ip̄a ꝑticipat̉ rōeterna ꝑ quā habet naturalē inclinatōnem ad debitum actū ⁊ finē. Et talis ꝑticipatio legis eterne ī rationali creatura dr̄ lex naturalis. Un̄ cum pͣs. dixiſſꝫSacrificate ſacrificiū iuſticie ⁊ ſperate in dn̄o. quaſiqͥbuſdam q̄rentibꝰ q̄ ſint iuſticie oꝑa: ſubiūgit. Multi dicūt quis oſtendit nobis bona. Cui queſtioni reſpondēs dicit. Signatū eſt ſuꝑ nos lumen vultꝰ tuidn̄e. q. d. lumen rationis naturalis quo diſcernimusqͥd ſit bonū et quid malum quod ꝑtinet ad legeꝫ naturaleꝫ. nihil aliud eſt qͣꝫ impreſſio diuini luminis innobis. et ſic patet ꝙ lex naturalis eſt ꝑticipatio legiseterne in creatura rōnali. hec Tho. Et in dictis verbis tria notantur.Operatio boni precipitur. ibi. ſacrific. ſacri. iuſti.Expectatio auxilij et premij adijcitur. ibi. ſperatein domino.Ignorantia agendi excluditur. ibi. Ol̓ti dicūt ⁊cͣ.Quātum ad primū.§. j.dicit Hieronimꝰ. Qd̓ p̄cipit̉ imꝑat̉. qd̓ imꝑat̓ n̄ceſſeeſt fieri. ſi nō fiat penā hꝫ. xiiij. q. j. Et penā eternaꝫ ⁊tꝑalē iucurrit. Imꝑatiue aūt dr̄. Sacrificate ſacri.iuſticie. In veteri lege mādauit deꝰ ppl̓o ſuo ſibi offerri diuerſa ſacrificia animaliū. non ꝙ delectaret̉ inin occiſione et oblatōne illoꝝ aīaliū in ſe: ſed qꝛ oēsalie natōnes offerebāt dijs ſuis ſacrificiū animaliuꝫne ppl̓us ille qui erat ꝓmptus et inclinatus ad imitādum mores malos vicinaꝝ natōnum ſimilia facerētimmolādo falſis dijs: voluit potius illa ſibi offerri.Erāt gͣta ex deuotōe offerētiū. ⁊ ex eo ꝙ figurabant.Oīa em̄ ī figura ꝯtīgebāt ill̓ ait apl̓s. j. ad Cor̄. x. Fgurabāt at̄ duo q̄ ꝑtinēt ad iuſticiā vt ꝑtes eiꝰ integͣles .ſ. declīare a malo ⁊ facere bonū. Nā ī occiſiōe diu̓ſoꝝ aīaliū. ſignat̉ mortificatō paſſionū beſtialium ⁊vicioꝝ. ẜm illud apl̓i Pet. ī cano. j. Xp̄s ſemel mortuus ē ꝓ pctīs nr̄is. vt pctīs mortui iuſticie viuamꝰ. Inoblatōe aūt illoꝝ aīaliū q̄ fiebat deo. ⁊ aliqn̄ totū aliqn̄ ꝓ ꝑte ꝯburebat̉ igni ad dei honorē. Sigͣt̉ exhibitio bonoꝝ opeꝝ igne charitatꝭ incēſoꝝ ad dei laudē.qd̓ aliqͥ offerūt ex toto vt religioſi. ⁊ hͦ dr̄ holocauſtūaliqͥ ex parte vt boni laici. ⁊ hoc dr̄ ſacrificiū. Sacrificia aīaliū modo nō vult deꝰ. qꝛ cū implete ſūt figure ille. h̓ eſſet iudaizare ⁊ cōtra iuſticiā. Un̄ ip̄e dicit