Capitulū.I.
autoritatē: ſic appropiat̉ ꝑſone pr̄is rōne ptātis. Sireſpiciamꝰ ī ip̄a lege eterna v̓itatē: ſic appropriaturfilio ẜm rōne formalē ſapīe. Si attēdamꝰ bonitatēlegis. ſic appropriat̉ ſpūiſancto. Hec Alex. de alesDe lege eterna pōt.§. j.ītelligi illd̓ pͣs. j. ꝙ dr̄ de iuſto. In lege dn̄i fuit volūtas eiꝰ ⁊ ī lege eiꝰ meditabit̉ die ac nocte. Dic̄ Aug.Ꝙ pctm̄ n̄ ē aliud niſi dictū vl̓ factū vl̓ ꝯcupitū ꝯͣ legem eternā. Et ſub his ꝯp̄hendit̉ ẜm Tho. oīs exceſſus ſiue locutōis. actōis. ⁊ deſiderij ꝯtra rōeꝫ. Quiaergo iuſtꝰ ſummā diligētiā hꝫ vt caueat a pctīs: ideoaffectus eiꝰ ē ad legeꝫ eternā .i. volūtatē dei vt impleat. intellectꝰ vt intelligat. vn̄ in lege dn̄i fuit volūtas⁊cͣ. Ubi tria poſſūt notari. ¶ Ꝙ eſt vl̓is. et ideo mūdus totus ea regulat̉. ibi. in lege dn̄i. Ꝙ eſt ꝑfectōnalis. ⁊ ideo affectꝰ bonꝰ ei ꝯformat̉. ibi. fuit volū. eius.Ꝙ eſt rōnalis. ⁊ iō intellectꝰ rectꝰ eam ſpeculat̉. ibi. ⁊in lege eius meditabit̉ die ac nocte.Quantū ad primū .§. ij.Sciendū ꝙ nullꝰ hō ꝙͣtūcunqꝫ habuit dn̄ium latū ⁊longū. potuit vel pōt dici abſolute dn̄s. ſꝫ ẜm qͥd. Nāet ſi Octauianꝰ primꝰ imꝑator poſt ceſareꝫ. fecit deſcribi vniuerſū orbē terraꝝ. tanꝙͣ dn̄s terre: nūquiddn̄ium habuit aqͣꝝ. ⁊ alioꝝ elemētorū. aut celoꝝ. autāgeloꝝ. aut etiaꝫ oīm brutoꝝ: Certe nō. Fuit gͦ dn̄s.nō ſimplicit̓ oīm: ſꝫ hoīm. qͥ vſabant̉ tūc ī mūdo. Un̄et illis legem dare volebat. nec tn̄ quo ad oīa: nō aūtalijs rebꝰ ſibi nō ſubditis. Abſolute et ſimplicit̓ dn̄seſt deꝰ. oībꝰ dominās creaturis. Un̄ ſctūs Marcdocheꝰ in or̄one ſua dicebat. Dn̄e rex oīpotēs in ditione tua cuncta ſunt poſita. ⁊ nō eſt qͥ reſiſtat volūtatitue ⁊cͣ. Dominꝰ vniuerſoꝝ tu es Heſter. xiij. Sicut gͦdominiū eſt vniuerſale. ita ⁊ lex eiꝰ debet eſſe vl̓is. etip̄a totꝰ orbis regulat̉ qꝛ lex dn̄i. ¶Et ꝙ legi et̓ne (q̄ n̄differt a dei volūtate) realit̓ ſb̓ijciant̉ ⁊ regulent̉ oīa.declarat̉ ⁊ on̄dit̉ ẜm Tho. j. ſcd̓e. q. xciij. Naꝫ creature irrationales eterne legi ſb̓ijciunt̉. inqͣtū ſequūt̉ ſniudicio rōnis vel ſenſus. id qd̓ eis imp̄ſſum eſt a deo.qͣſi mote ab alio .ſ. deo ad ſuos fines ⁊ actꝰ. Scd̓o creature rōnales legi eterne ſubijciunt̉ ꝑ noticiā diuinip̄cepti. eo ꝙ eis datū eſt intelligere qͥd debeant agerevel cauere. Ipſa em̄ lex naturalis que eſt in hoīe eſt q̄dam ꝑticipatio legis eterne. Mali etiā ſubijciunt̉ legi eterne. etſi imꝑfecte .ſ. neceſſitate coactōis. inꝙͣtuꝫſubijciunt̉ nō eiꝰ p̄ceptōni ſꝫ punitōni .ſ. inqͣꝫtuꝫ malipuniunt̉ a deo qd̓ lex eterna dictat et imꝑat. Quarto boni ſubijciunt̉ ꝑfecte. inqͣtū .ſ. nō coactōne punitōnis. ſꝫ volūtate obſecutōnis .ſ. volūtati obediendideo. amore nō timore ſe ſb̓ijciāt. Beati etiā ⁊ dānatiſubijciunt̉ legi eterne. cuiꝰ rō eſt. qꝛ ſicut corpꝰ grauemouet̉ grauit̓ de loco. ita eadē grauitate qͥeſcit in loco. A ſimili ſicut boni ꝑ legē eternā merent̉ beatitudinē ⁊ mali miſeriam: ita ꝑ eandeꝫ legē beati in beatitudinē ⁊ mali in miſeriā ꝯſeruant̉. ¶ Subijciūturetiā legi et̓ne oīa creata. ſiue neceſſaria ſiue ꝯtīgētia.nō āt et̓na. Et rō huiꝰ eſt ẜm Tho. vbi ſupͣ. Lex eterna ē rō gubernatōis. q̄cunqꝫ gͦ ſubijciunt̉ diuine gub̓natōni. ſubdunt̉ ⁊ legi et̓ne. Cū gͦ oīa que ſūt in rebꝰa d̓o creatis. ſb̓dant̉ diuine gub̓natōi. ſiue neceſſariaſiue cōtingentia. nō aūt ea que ꝑtinēt ad diuinā eſſētiā vel naturā. vt ꝑſone diuine. vel voluntas dei velboītas dei ⁊ hmōi. id̓o creata ſubdunt̉ legi eterne. nōaūt increata. ſicut patꝫ ꝑ exemplū ī hoībꝰ. Nam gub̓natōni hoīm ſubdunt̉ qͥ fiūt ꝑ hoīes. nō aūt que ꝑtinent ad naturā hoīm. vt ꝙ habeat manus vel pedes.Un̄ ⁊ Aug. dicit. xix. de ciui. dei. ꝙ nullo mō aliqͥd legibꝰ ſummi creatoris ordinatoriſqꝫ .ſ. creatū ſubtrahit̉ a quo pax vniuerſitatꝭ adminiſtrat̉. Nec obſtat
quod ait apl̓us: dicēs ad Ro. viij. Prudētia carnisinimica eſt deo. neqꝫ em̄ legi eius ſubiecta eſt. Nā ẜmThomā vbi ſupͣ. etſi ſb̓ijci nō poſſit prudentia carnis legi eterne ex ꝑtē actōis. qꝛ inclinat ad actōes cōtrarias legi dei: tn̄ ſubijcit̉ legi dei ex parte paſſionis.quia meret̉ penā ẜm legē diuine iuſticie. ¶ Sciendūetiaꝫ ꝙ aliter ē dicenduꝫ de lege hoīm alit̓ de lege dei.Nam hō rebꝰ irrationalibꝰ quantūcunqꝫ ei ſubijciant̉ non pōt imponere legem. ſed ſolū hoībꝰ ſibi ſubiectis. qͥbꝰ homībꝰ intantū ponit legem. inqͣꝫtū ſuo ꝓcepto vel denunciatōne imprimit mētibꝰ eoꝝ quandāregulā que eſt principiū agendi. Sicut aūt hō denunciando imprimit homini ſubiecto ſibi qd̓dam pͥncipiū interius actuū: ita deꝰ imprimit toti nature principia actuū ꝓprioꝝ. Et ideo ꝑ hūc modū dr̄ deus p̄cipere toti nature. ẜm illud pͣs. p̄ceptū poſuit ⁊ n̄ p̄teribit .ſ. in ratōnalibꝰ creaturis. Et ꝑ hanc etiā rōnemom̄s motus ⁊ actōnes totius nature legi eterne ſubdunt̉. Alio mō ergo ſubdunt̉ legi eterne creature irratōnales ꝙͣ rōnales. inqͣꝫtū .ſ. irrationales mouētura diuīa ꝓuidentia. nō āt ꝑ intellectū diuini p̄cepti vtrōnales. Et ip̄a īpreſſio pͥncipij actiui intrinſeci. ꝙͣtūad res naturales. eſt ꝓmulgatio legis eterne ī eis. Defectꝰ etiā qui accidūt in rebꝰ naturalibꝰ. qͣꝫuis ſint p̄t̓rōnem cauſaꝝ ꝑticulariū. nō tn̄ ſunt p̄ter ordinē cauſaꝝ vniuerſaliū. ⁊ p̄cipue cauſe pͥme .i. dei cuius ꝓuidentiā nihil pōt ſb̓terfugere. vn̄ ⁊ ip̄a ſb̓dunt̉ legi et̓ne. Om̄s etiā leges. inqͣꝫtū ꝑticipāt de rōne recta. intantū deriuant̉ a lege eterna. Un̄ Aug. In tꝑali lege nihil eſt iuſtū atqꝫ legitimuꝫ q d̓ nō externa hoīesſibi deriuauerint. Et idem Aug. Lex eterna ita medio quodā loco poſuit aliqͣ. vt in eis vſurpandis merito rep̄hendat̉ audacia. in exequēdis pure laudeturobedientia. Et ponit exemplū Abrahe. qͥ ex ſe volē.do occidere filiū peſſime feciſſet: ſꝫ ex volūtate dei iubentis hoc volēdo optime feciſſꝫ. xxiij. q. v. lex.Secundū ꝙ nota .§. iij.tur eſt ꝙ affectꝰ ſeu volūtas iuſti ꝯformat ſe ad legemeternā .i. volūtatē diuinā qd̓ qui libꝫ facere debꝫ. Dicit eī Aug. Ꝙ lex eterna eſt rō ſūma in deo .i. volūtasrōnabilis cui ſꝑ obtemꝑandū eſt .ſ. ꝯformādo volūtatem nr̄am ſue. Dicit eī Areſto. in ſua metha. ꝙ primūin vnoqͦꝫ genere ē regula ⁊ cā ſcd̓oꝝ ſeu oīm illius generis. Sicut primū in genere caliditatis eſt ignis. etipſe ē cā ſcd̓a oīm calidoꝝ inqͣtū calida. Intantuꝫ eīvnūqd̓qꝫ eſt calidū. inqͣtū ꝑticipat naturā ignis. prima igit̉ cā oīs rectitudinis ē diuina volūtas. in qͣ eſtſumma rectitudo. ⁊ intātū volūtas hūana eſt recta:inqͣtū ꝑticipat rectitudinē diuine voluntatis. qd̓ fitcōformando ſe ei. tūc em̄ recta eſt. Tenemur aūt eſſerecti. qꝛ vt dr̄ Can. j. Recti diligūt te .ſ. deū. Ad dilctionē aūt obligamur que ſine rectitudīe eē nō pōt.Un̄ ⁊ glo. dicit. Rectꝰ eſt qͥ vult qd̓ deus vult. ¶ Sciendū tn̄ qd̓ cū dr̄ volūtas nr̄a debet eſſe ꝯformis volūtati diuine. vt dicit Durā. in primo ſententiarumdiſ. vlt. non intelligit̉ hͦ de ꝯformitate volūtatis inqͣꝫtū ad eſſentiā eiꝰ vel eſſe .i. velle. ſꝫ ꝙͣtum ad tendētiāeius in obiectum .i. in volitū. Nam cū ꝯformitas importet quandā aſſimilatōnem vnius rei ad alteraꝫ.vn̄ dicit̉ cōformis qͦſi ꝯueniētia in vnā formā: nō pōthoc intelligi de oīmoda aſſimilatōe volūtatis nr̄e vl̓nr̄i velle qd̓ actus ipſius volūtatis eſt. cum volūtatedei. hoc em̄ impoſſibile eſt. cū in infinitū diſtet. qꝛ voluntas dei ⁊ velle eiꝰ eſt eſſentia eius. ſꝫ in nobis volūtas eſt quedā potētia. non eſſentia aīe. ſꝫ accn̄s ꝯueniēs ipſam. ⁊ velle eſt actus ipſius potentie nō potentia nec eſſentia eius. Eſt aūt ꝯformitas ꝓportiōis inter voluntatem noſtrā ⁊ dei in hoc .ſ. quia ſicut deusvult libere quod vult: ita et voluntas noſtra. et ſicut