Titulus .X.Capitulum

.I.

culam. qꝛ ſ ſibi reſtituit̉ gratia: et ꝙͣtuꝫ ad debitū pene eterne. ī emanet tn̄ obligatꝰ ad penā tꝑalem coīterPeccatū em̄ mortale ẜm Pe. in. iiij. tollit qd̓ eſt ꝯtraeōlitatē iuſticie: dū vltra debitū vſus eſt ꝓpria volūtate ſubtrahēdo debitū obſequiū. Reſtituta gͦ amicicia qꝛ ſe hūiliauit ⁊ petijt veniā: coīter remanet obligatus ad ſoluendū debitū pene tꝑalis: ad recōpenſandū iniuriā ⁊ ſatiſfacienduꝫ iuſticie leſe: qd̓ ſoluitpoſtea ꝑ oꝑa ſatiſfactoria. Poſſet tn̄ ẜm doctores eēꝯtritio tāta ꝙ ſufficeret ad delendū oēꝫ culpā ⁊ pēaꝫ.Exēplū in latrone. de pe. diſ. j. importuna. Et exemplū de illo qͥ abſtulit ꝓximo decē. hic cū fecerit ꝯamiciciā ⁊ ꝯtra iuſticiā: ſi veniā petit hūiliatꝰ dicit leſusiniuriā tibi remitto: ſꝫ volo ꝙ reſtituas meū ⁊ ſi nonpotes mō: in futurū paulatim facies. Poſſet tn̄ ita ettalit̓ hūiliari: ⁊ ille leſus eē ita diues et liberal̓ ꝙ etiam debitū dimitteret ⁊ nō ſolū iniuriā. Sic accidit d̓offendēte deū. Et ꝙ poſt remiſſionē culpe remaneatqͥs obligatus pene tꝑali: habes exēplū in Dauid. cuipoſtqͣꝫ dictū fuit vere penitēti: dn̄s trāſtulit pctm̄ tuum. tn̄ ꝓpt̓ ip̄m ſuſtinuit magnā tribulatiōeꝫ ⁊ ꝑſecutōem filij. Qd̓ notat Greg. de pe. di. j. ſi pctm̄. vbi dic̄ꝙ delictū deꝰ ſine vltiōe nō patit̉. Aut em̄ hō punit ꝑſeip̄m. aut deꝰ cū hoīe .ſ. vl̓ ꝑ tribulatiōes vl̓ poſtea inpurgatorio. Qd̓ em̄ non faciet ad plenū ſatiſfactōisdebite ꝓ peccatis mortalibꝰ in purgatorio ſoluet: veletiam pro venialibus. Et de his modo dicēdum .ſ. devenialibus.Titulꝰ decimꝰ de peccato veniali. Quid dicat̉ pecatu veniale. ⁊ de nocumētis eius.Capi. j.Eniale dicitur a venia. Poteſt ergo dici aliqd̓ peccatū veniale tripl̓r: ẜm Tho. prima ſecūde. q.lxxxviij. Uno mō qꝛ eſt veniā ꝯſecutuꝫ.⁊ ſic mortale poſt pnīam dr̄ veniale. Un̄ Aug. dicit.¶ Fit veniale ꝑ ꝯfeſſionē qd̓ erat crimīale in oꝑatōe. depe. di. j. ⁊ hͦ dr̄ veniale ex euētu. Alio mō dr̄ veīale qd̓hꝫ ī ſe vn̄ veniā ꝯſeqͣtur: vl̓ total̓r vl̓ in ꝑte. In ꝑte qͥdē ſic̄ cū hꝫ aliqd̓ diminuēs culpā: vt cū fit ex īfirmitate vl̓ ignorātia. Et hͨ dr̄ veniale ex cā: ꝙͣuis ſit mortale. Un̄ Cyprianꝰ. Qui poſt veritatē māifeſtā ꝑſeuerat prudēs ⁊ ſciēs .ſ. ī errore de aliqͣ materia: iaꝫ nōin venia ignorātie peccat. p̄ſumptōe em̄ atqꝫ obſtinatiōe qͣdā nitit̉: cuꝫ a rōne ſuꝑat̉. Tercio mō dr̄ veīaleqꝛ nō hꝫ ī ſe vn̄ non ꝯſeqͣtur veniā ex toto: ſꝫ facilit̓ dimittit̉. qꝛ .ſ. nō tollit ordinē ad vltimū finē. vn̄ nō meret̉ penā eternā: ſꝫ tꝑalē. Et de his ītelligit̉ illud Bede. Peccata q̄ ex ignorātia vl̓ infirmitate cōmittunt̉dicit ⁊ p̄cipit alterutrū ꝯfiteri .ſ. Iaco. v. qꝛ facile remittūtur. diſ. xxv. §. crimīs. Ubi dicit glo. ⁊ bn̄ ꝙ loquit̉ de veīalibꝰ q̄ pn̄t laico ꝯfiteri: etiaꝫ oblata copiaſacerdotis. Nunꝙͣ tn̄ eſt neceſſariū ipſa vl̓ alia laicoꝯfiteri. Un̄ li p̄cipit pōit̉ ꝓ cōſulit ſeu exhortat̉. et ſicſumit̉. xxiij. q. iiij. guiliſariꝰ. Hoc āt dr̄ veniale ex genere: ⁊ de hͦ nūc loquit̉ qd̓ diſtinguit̉ ꝯͣ mortale. Peccatoꝝ gͦ actualiū aliqd̓ dr̄ mortale ex genere: ⁊ aliqd̓veniale ex genere: ẜm ꝙ genꝰ vel ſpēs actꝰ det̓minant̉ex obiecto. Cū em̄ volūtas fert̉ ī aliqd̓ qd̓ ẜm ſe repugnat charitati dei vl̓ ꝓximi ꝑ quā hō ordinat̉ in vltimū finē: tūc peccatū ex obiecto ſuo hꝫ ꝙ ſit mortale.⁊ ex genere ſuo eſt illud mortale: ſic̄ blaſphemia dei:ꝑiuriū: homicidiū: ⁊ hmōi. Qn̄qꝫ aūt volūtas ferturin illud ꝙ in ſe cōtinet inordinatōem aliquā dei ⁊ ꝓximi: vt verbū ocioſuꝫ: riſus īmoderatꝰ: ⁊ hmōi. ⁊ tale eſt veniale ex genere ſuo. Et ab Aug. ponunt̉ multa de his q̄ ſunt veīalia ex genere ſuo. xxv. di. §. al̓s ea.Uerū qꝛ actus morales accipiūt ratōem boni vl̓ ma

li non ſolū ex obiecto: ſed etiam ex diſpoſitōe agentiscōtingit qn̄qꝫ vt qd̓ eſt veniale ex genere ſuo rationeobiecti: ſit mortale ex diſpoſitōe agentis. vtputa verbū ocioſuꝫ dictū ad inducendū ad fornicatiōem. Etecōuerſo .ſ. qd̓ eſt mortale ex genere fit veniale ex diſpoſitōe agentis. ꝓpter hoc .ſ. quia eſt actꝰ imꝑfectusi. non deliberatus a ratōe: vt cogitatio de adulterio:cui non aſſentit̉ in ratiōe. De his clariꝰ infra dicet̉.Ueniale peccatumᵐ §. j.ẜm Tho. prima ſecūde. q. lxxxix. cōmitti non potuit īſtatu innocētie: vt ꝯmuniter ponit̉. Qd̓ nō eſt ſic intelligendū ꝙ illud qd̓ eſt nobis veniale: ſi ip̄e Adamcōmitteret eſſet ei mortale ꝓpter altitudinē ſui ſtatꝰ.quia nō potuit eſſe ꝙ cōmitteret aliqd̓ qd̓ de ſe eſt veniale: anteqͣꝫ amitteret integritatē illius ſtatus peccando mortaliter. Ratio em̄ huiꝰ eſt. quia peccatuꝫveniale in nobis cōtingit. vel propter imperfectōemactus: ſicut ſubiti motus in genere mortaliuꝫ. vel ꝓpter inordinatiōem exiſtente circa ea que ſunt ad fineꝫ: ſeruato tamē debito ordine ad finē. Utrūqꝫ autem horuꝫ cōtingit propter quēdam defectū ordiniseo ꝙ inferiꝰ non cōtinet̉ firmiter ſub ſuꝑiori. In ſtatu aūt īnocētie erat ordinis infallibilis firmitas: vtſemꝑ inferius cōtineret̉ ſub ſuꝑiori .i. ſenſualitas ſubratōe ꝙͣdiu ſummū homīs animo cōtineret̉ ſub deo:vt Auguſ. dicit in. xiiij. de ciui. dei. ¶ Et qꝛ maior eſtꝑfectio angeli ꝙͣ hominis in primo ſtatu: ſequit̉ ꝙ ſihomo in ſtatu innocētie non potuit peccare venialiter: vt dictū eſt. Nec angelus poteſt peccare venialiter. Angelus em̄ ſi eſt bonus: non mouet̉ ad ea q̄ ſūtad finem: niſi in ordine ad fineꝫ debitū qui eſt deus. ⁊propter hoc om̄is eius actus eſt actus charitatis. etſic in eo non poteſt eſſe veniale. Angelus malus nonmouetur in aliqd̓ niſi in ordine ad fineꝫ peccati ſuꝑbie eius. ⁊ ſic in omnibus peccat mortaliter quecūqꝫpropria volūtate agit. Secus de appetitu naturalisboni qui eſt ī eo. Et ꝙͣuis venialia videātur quādoqꝫ ea que ꝓcurant demones cōmitti ab homībus: tamē hoc faciūt vt ſic hoīes ad ſui familiaritatē adducant ⁊ inducāt ad mortale. Unde ī om̄ibus talibusmortaliter peccāt propter intentōem finis. ¶ Itemprimi motꝰ in infidelibus nō ſunt mortalia (vt quidaꝫ dixerūt) ſed venialia ſi eis non cōſentiatur. Huius ratio eſt duplex: ẜm Tho. prima ſecūde. q. lxxxix.arti. v. Prima quia ſenſualitas non potuit eſſe ſubiectum mortalis. Eſt auteꝫ eadem natura ſenſualitatis in infidelibus ſicut in fidelibus. ⁊ ſic nō poteſteē ꝙ primꝰ motus ſenſualitatis in infidelibꝰ ſit mortale. Secūda eſt. qꝛ dignitas perſone nunꝙͣ diminuit peccatum: ſed magis adauget. vnde peccatuꝫ noneſt minus in fideliqꝫ in infideli: ſed multo magis. vtparet ad Hebre. x. ⁊ hoc etiam exp̄ſſe colligitur. xij. q.jͣ. ſcimus. ¶Peccatuꝫ veniale eſt impoſſibile ꝙ ſit inaliquo cuꝫ originali ſolo abſqꝫ mortali. Cuius ratioeſt ẜm Tho. prima ſecūde. q. lxxxix. arti. vj. Quia anteꝙͣ ad annos diſcretiōis quis ꝑueniat: defectus etatis prohibens vſum rationis excuſat eum a mortali.vnde multo magis a veniali: ſi ꝯmitteret aliquod qd̓ex genere ſuo ſit tale. Hoc etiam expreſſe habetur. xv.q. j. §. cum autem ea. Cum v̓o vſum rationis habereincipit: non om̄ino excuſatur a culpa venialis ⁊ mortalis peccati. Sed primum quod tunc homini cogitandum occurrit eſt deliberare de ſeip̄o. ⁊ ſiquideꝫ ſeipſum ordinauerit ad debitum fineꝫ: per gratiam cōſequetur remiſſionē originalis peccati. Si v̓o nō ordinet ſeipſum ad debituꝫ finem: ẜm ꝙ in illa etate eſtcapax diſcretionis: peccabit mortaliter: non faciensqd̓ in ſe eſt. Et extūc nō erit in ſe peccatū veniale ſinemortali: niſi poſtꝙͣ totū fuerit fibi per grāꝫ remiſſuꝫ.