Titulus.VII.

¶ Et ſi querat̉ cum peccatū ſit aliquid ex eo quod ēꝯtra rōnem. quare Aug. in diffinitōne p̄dicta nō poſuit peccatū eſſe dictū vel factū vel cōcupitū contrarationē. ſicut dicit eſſe ꝯtra legem eternam. Ad hocreſpondet̉. ꝙ peccatuꝫ aliter ꝯſiderat̉ a ph̓o. aliter atheologo. Nam ph̓s conſiderat peccatū ẜm qd̓ contrariatur ratōni. ſꝫ theologus ꝯſiderat ẜm ꝙ ē offenſa dei ⁊ contra deū. Et ideo Aug. vt theologus diffinit peccatū ꝯuenientiꝰ ex hͦ ꝙ eſt contra lege eternā.ꝙͣ ex hoc ꝙ eſt contra rōnem. p̄cipue cum in multꝭ regulemur ꝑ legem eternam que excedūt rationeꝫ humanam. vt in his que ſunt fidei. hec. b. Tho. ſuꝑ. ij.ſen. di. xxxv. Raynerius. Et qꝛ peccatū ex dictis committitur qͣtuor modis .ſ. cogitatōne. locutōne. opere⁊ omiſſione: ideo pius deꝰ exhortat̉ aīam peccatriceꝫad pnīam. quater inuitās ad reuerſioneꝫ dicens. InCan. Reutere reu̓tere ſunamitꝭ reuertē r̄uertē vt ītueamur te .ſ. oculo pietatis ⁊ gratie. Sunamitis interpretat̉ captiua. ⁊ ꝑ pctm̄ homo captiuꝰ tenet̉ a dyabolo. q. d. peccata omīa dimitte: ⁊ deteſtare q̄ cogitatōne. locutōne. oꝑe. et omiſſione ꝯmiſiſti. Et cumtūc reuertit̉ ad penitentiaꝫ: reſuſcitat̉ ſpūaliter Lazarus quadriduanꝰ Ioh̓. xj. Dicti qͣtuor dies ſunt p̄dicti quatuor gradus. quibꝰ moritur aīa. ¶ Ex parte forme vel potentie deficientis diffinit̉ ſic. Peccatūeſt p̄uaricatio legis eterne. ⁊ celeſtium inobedientiamandatoꝝ. Et eſt Ambro. in lib. de ꝑadiſo. ¶ In qͣdeſcriptōne tangūtur duo .ſ. priuatio dirigentis ī finem ⁊ deordinatio ab ipſo fine. Et priuatio dirigentis in finē ibi notat̉. cum dicit̉ ꝙ peccatū eſt preuaricatio legis eterne. et hoc vel faciendo qd̓ lex ꝓhibet.vel omittendo qd̓ lex p̄cipit. exquo peccatū hꝫ rationem mali. Nam ſiue in natura ſiue in moribꝰ. de ration peccati eſt p̄terire regulā ratōnis. Regula autēratōnis qua ꝯſtituit̉ mediū inter ſuꝑfluuꝫ ⁊ diminutuꝫ. neceſſe eſt vt quedā reſecet ⁊ quedā ſtatuat. Un̄etiā in ratione naturali. et in lege diuina. vn̄ debentactus noſtri regulari: ꝯtinētur quedā p̄cepta negatiua ⁊ quedā affirmatiua. Sicut aūt negatōni opponitur affirmatio: ita affirmatōni negatio. Et id̓o ſicut malū agere imputat̉ homini ad peccatuꝫ. qꝛ opponitur p̄cepto legis negatiuo: ita ipſum bonuꝫ necagere imputat̉ homini ad pct̄m. qꝛ opponit̉ p̄ceptoaffirmatiuo. ¶ Scd̓o in diffinitōne peccati tangit̉deordinatio ab ip̄o fine. in hͦ ꝙ dr̄ celeſtiū inob̓ia mādatoꝝ. Ubi nota. ꝙ inobediētia accipit̉ duoboꝰ modis. Uno mō ſpāl̓r .ſ. qn̄ qͥs nō facit qd̓ p̄cipit̉. vel facit qd̓ ꝓhibet̉. reſpiciendo ad ꝯtemptū p̄cipientꝭ velꝓhibentis. Et talis inobedientia opponit̉ obedientie. q̄ eſt ſpālis virtus. que reſpicit auctoritatē p̄cipientis vel ꝓhibentis. Scd̓o modo accipit̉ inobedientia generaliter .ſ. qn̄ qͥs non facit qd̓ precipit̉. vel fac̄quod ꝓhibetur. et hoc modo inobedientia comitat̉omne peccatuꝫ. Et opponit̉ huiuſmodi inobediētiaobedientie. que ꝯcomitat̉ omneꝫ virtutem. quod patet. quia quicunqꝫ facit aliquem actum virtutꝭ obedit. Et de hac generali inobedientia. intelligitur dictum Ambro. in ſupradicta diffinitione ẜm beatumTho. in. ij. ſen. di. xxxv. ¶ Et ſciendū ꝙ illa duo q̄ ponuntur in diffinitōne Ambro. nō ſunt eadem vt videtur. ſed diſtinguuntur dupliciter lex ⁊ mandatumPrimo qꝛ cum fiendum vel cauendū ſtatuitur. tunclex eſt. Cum aūt p̄cipitur vel ꝓhibetur p̄ceptum eſt.Aliud eſt auteꝫ ſtatui quod fit ꝑ legem. aliud iuberiqd̓ fit ꝑ p̄ceptum. Secundo modo diſtinguuntur ſicvt lex dicatur in declinando a malo. p̄ceptum vl̓ mādatum in faciendo bonū. Hec Alex. de ales in. ij. parte ſum. Hinc pſal. Confitemini domino in cithara .i.in confeſſione vocali. ⁊ in pſalterio decem cordarumpſallite illi. id eſt in obſeruatione decem p̄ceptorum.

Figuratur autem tranſgreſſio decem mandatorū. ꝑillos decem leproſos. qui a longe ſtantes clamauerūtdicentes xp̄o Luc. xvij. Ih̓u fili Dauid miſerere noſtri. Qui ab eo miſſi ad ſacerdotes dum irent mūdati ſunt. Sic ꝑ recognitōnem peccati ⁊ propoſitū debitum confitendi purgantur homines a lepra inobedientie. ¶ Alio modo diffinitur peccatum ex parteforme ſeu cauſe exemplaris a qua deficit. Dictum em̄fuit Moyſi Exo .xxv. Inſpice ⁊ fac̄ ẜm exemplar qd̓tibi in monte monſtratū eſt q̄ ſcꝫ ꝑtinent ad conſtructionem tabernaculi .i. eccleſie. Mons auteꝫ xp̄m ſignat. ⁊ ẜm hoc diffinit̉ ab Aug. ꝙ peccatū eſt appetere q̄ xp̄c ꝯtempſit. vl̓ fugere ea q̄ xp̄c ſuſtinuit. Quodꝓbat ꝑ eius oppoſitū dicens. Nō em̄ vllū peccatumꝯmitti pōt. niſi duꝫ appetunt̉ q̄ xp̄c ꝯtempſit. aut fugiunt̉ q̄ ipſe ſuſtinuit. qd̓ eſt reſpectu triſtiū ⁊ aduerſorum. Aliud eſt amoris ſeu cupiditatꝭ .ſ. appetere q̄xp̄c ꝯtempſit. qd̓ eſt reſpectu delectabiliū. ⁊ alid̓ fugere aut timere q̄ xp̄c ꝑpeſſus eſt ⁊ hͦ reſpectu penaliuꝫ.Om̄e aūt pctm̄ (vt dicit Augꝰ.) ꝓcedit vel ex amoremale inflāmante. vel ex timore male humiliāte. Sꝫ⁊ timor ꝓcedit ex amore. Timet em̄ qͥs amittere aliqͥd qꝛ illud amat. Hec Alex. in ſcd̓a ꝑte ſumme Rayneriꝰ. ¶ Tercio pōt pctm̄ ꝯſiderari ex ꝑte potētie. vl̓cauſe ſufficiēter imꝑantis ⁊ pctm̄ ꝯplentis. Et ſic diffinit̉ ab Aug. in li. de duabꝰ aīabꝰ. ꝙ pctm̄ eſt volūtasretinendi vel cōſequendi. qd̓ iuſticia vetat. et habet̉xv. q. j. In qua diffinitōne tangūtur duo. Primuꝫ ēactus volūtatis. in hoc qd̓ dr̄. ꝙ eſt voluntas retinendi vel conſequēdi aliqͥd. Scd̓o tangit̉ defectus rectitudinis. in hoc qd̓ ſubdit̉. qd̓ iuſticia vetat. Et ſumitur hic iuſticia. nō ꝓut eſt virtus ſpecialis ſꝫ ꝓ iuſticia generali. que idem eſt ꝙ om̄is virtꝰ .ſ. ẜm ꝙ īportat rectitudinē voluntatꝭ. q̄ attendit̉ ẜm omnē v̓tutem ẜm. b. Tho. ſuꝑ. ij. ſent̓. De hac iuſticia generaliintelligit̉ illud pͣs. Lux orta eſt iuſto .ſ. gr̄e ⁊ veritatꝭ:qͦ ad intellectū. ⁊ rectis corde leticia. quo ad effectū.Idem aūt eſt eſſe iuſtū ⁊ rectū corde. Cōſiſtit em̄ tal̓leticia in quadā rectitudine. qͣ reddit̉ vnicuiqꝫ qd̓ ſuum eſt. ſcilicet ſuꝑioribꝰ vt deo ⁊ p̄latis obedientiam⁊ venerationem. Ad Ro. xiij. Om̄is anima poteſtatibus ſuꝑioribꝰ ſubdita ſit. Et ad hoc facit qd̓ habetur di. viij. Que ꝯtra mores. Equalibus ꝓpinquis ⁊extraneis beniuolentiā ⁊ ſubuentionē. Ioh̓. xv. Hoceſt p̄ceptum meū vt diligatis inuicē ſicut dilexi vos.affectu .ſ. ⁊ effectu. Ad hoc facit qd̓ habet̉ de pe. diſ. ij.ꝓinde. Inferioribus ſcꝫ ſubditis et corpori ſuo prouidentiam ⁊ cohertōnem .j. Pe. v. Paſcite eum qͥ vobis eſt gregem. Ad hoc facit quod habet̉. xxiij. q. iiijduo iſta. ⁊ de penitē. di. ij. corpus. Et ſicut iuſticia generalis iſta inſtigat: ita vetat contraria. quia ibi eſtpeccatum ſcilicet ſuꝑioribꝰ ꝯtradictōnem ⁊ irreuerētiam. eqͣlibꝰ obduratōneꝫ ⁊ maliuolentiā. inferioribꝰrelaxationem ⁊ negligentiam. De hac etiaꝫ iuſticiahabetur Exech̓. xviij. Si auerterit ſe iuſtus a iuſticia ſua ⁊cͣ. ¶ Item ex parte cauſe principalis agētisid eſt voluntatis diffinitur ſic ab Aug. in li. de libe.arbi. Pctm̄ eſt affectio mala voluntaria. In qua diſfinitōne tangunt̉ tria. que ſunt de rōne peccati. Primum eſt actꝰ voluntatꝭ. ſcd̓m eſt defectꝰ rectitudinistercium eſt defectus culpabilis. Primo gͦ notat̉ actꝰvoluntatis cum dicit̉ pctm̄ eſt affectio. Naꝫ affectioſumit̉ ꝓ actu voluntatis elicito vel imꝑato interiori vel exteriori. Et ſi arguat̉ in ꝯtrarium. qꝛ affectioeſt res. peccatū autem nō eſt res vel ſubſtantia. vt dicit Aug. gͦ nihil eſt. Et ſic ꝑ ꝯſequēs non eſt affectio.Reſpondet̉ ꝙ affectio vtiqꝫ eſt res. Sed cū dr̄ ꝙ peccatum nō eſt res. intelligit̉ peccatū non eſt res ratione defectus. qui adiungit̉ affectōni. Et ratōne illiusdefectus ꝯꝑatur peccatum claudicatōni ⁊ alijs defe-