Titulus.IIII.

potētiarū cōprehēdunt̉ ſub obiecto volūtatis. ſicutquedam ꝑticularia bona. Semꝑ em̄ ars vel potētiaad quam ꝑtinet vniuerſalis. mouet ad agendum artem vel potentiam ad quam ꝑtinet finis ꝑticularisſub illo vniuerſali cōprehenſus. Sicut dux exercitusqui intendit bonū cōmune. ẜm ordinem totius exercitus mouet ſuo imperio aliquē ex tribunis. qui intēdit bonū vnius aciei. Obiectum aūt mouet determinando actum ad modum principij formalis. a quo īrebꝰ naturalibꝰ actio ſpecificatur: ſicut calefactio acalore. Primū autē principiū formale eſt ens ⁊ verūvniuerſale. quod eſt obiectuꝫ intellectꝰ. Et ideo iſtomodo motōnis intellectꝰ mouet volūtatem. ſicut rep̄ſentās ei obiectuꝫ ſuū. Mouetur volūtas etiā adactum ſuum a ſeipſa. Cum em̄ ſit dn̄a ſui actꝰ: ⁊ ipſaſit velle ⁊ nō velle. quod non eſſet ſi nō haberet in poteſtate ſua mouere ſeipſam ad voluenduꝫ. ſequit̉ ꝙ aſeipſa mouetur. Un̄ dicitur Ecc̄i. xv. Poſuit deꝰ ante illum .ſ. hominē bonū ⁊ malum ad quodcunqꝫ voluerit extendat manū ſuam. ¶ Pro huius declaration dicit. b. tho. prima ſcd̓e. q. ix. arti. iij. Ad voluntatem ꝑtinet mouere alias potētias ex ratione finis. q̄eſt obiectum volūtatis. Sed hoc modo ſe habꝫ finisin appetibilibꝰ. ſicut pͥncipiū in intelligibilibꝰ. Manifeſtum eſt autē ꝙ intellectus ꝑ hoc ꝙ cognoſcit pͥncipiū. reducit ſeipſum de potentia in actū ꝙͣtuꝫ ad cognitionē cōcluſionū. Et hoc modo mouet ſeip̄m. Etſimiliter volūtas ꝑ hoc ꝙ vult finem. mouet ſeip̄amad volendum ea que ſunt ad finem. Non autē eodeꝫmodo mouetur ab intellectu ⁊ ſeipſa. Sed ab intellectu mouetur ẜm rationē obiecti. inꝙͣtum ip̄m ſibirep̄ſentat. A ſeipſa mouetur ẜm ratōnē finis. inqͣꝫtūvult ea que ſunt ad finē propter finem. Nec ẜm ideꝫvoluntas mouet ⁊ mouet̉: ſꝫ ẜm diuerſa: quia cū vultfinem eſt quidem in actu voluntas quo ad fineꝫ. Inpotētia autem quo ad illa que ſunt ordinata ad illūfinem. Cum aūt vult actu ea que ſunt ad fineꝫ. reducit ſe de potētia in actū reſpectu illorū. ⁊ ſic vt mouēseſt inꝙͣtum vult finem. vt mota inꝙͣtum vult ea queſunt propter finē. ¶Mouetur volūtas ad actuꝫ ſuūqn̄doqꝫ ab appetitu ſenſitiuo. ſicut ab alliciēte. Un̄Iaco. jͣ. dicitur. Unuſqͥſqꝫ temptatur a ꝯcupiſcētiaſua abſtractus eſt illectꝰ. Non enim abſtraheret̉ qͥsa cōcupiſcētia niſi voluntas eius moueretur ab appetitu ſenſitiuo. in quo eſt cōcupiſcētia. ¶ Pro huiusdeclaratōne dicit. b. tho. prima ſcd̓e. q. ix. arti. ij. ꝙ idquod apprehēditur ſub ratōne boni ⁊ conuenientis.mouet voluntatē ꝑ modum obiecti. Ꝙ aūt aliquidvideat̉ bonū ⁊ cōueniēs ex duobꝰ ꝯtingit .ſ. ex cōditōne eiꝰ qd̓ ꝓponit̉. ⁊ eiꝰ cui ꝓponit̉. Cōueniēs eī ẜm relatōnem dicitur. vn̄ ex vtroqꝫ extremo dependet̉. Ethinc eſt ꝙ guſtꝰ diuerſimode diſpoſitus. nō eodē mōaccipit aliquid vt cōueniens ⁊ vt nō cōueniens. Un̄et ph̓us dicit in. iij. ethicoꝝ. Qualis vnuſquiſqꝫ ē. talis finis videtur ei. Manifeſtum eſt autem. ꝙ ẜm paſſionem appetitus ſenſitiui immutatur homo ad aliquam diſpoſitōnem. Unde ẜm ꝙ homo eſt in paſſione aliqua videtur aliquid ei vt cōueniens. quod nōvidetur eidem extra paſſioneꝫ exiſtēti. ſicut irato videtur ꝙ non videt̉ quieto. Et ꝑ hunc modum ex ꝑteobiecti appetitꝰ ſenſitiuꝰ mouet voluntatē. Et ꝙͣuisvoluntas ſit p̄ſtantior appetitu ſenſitiuo ſimpliciterloquendo. ⁊ agens et mouens ſit naturaliter p̄ſtantius patiente et moto. ẜm Auguſti. tamē quo ad illuꝫin quo paſſio dn̄atur. appetitꝰ ſenſitiuꝰ eſt p̄ſtantiorvolūtate. ⁊ ideo volūtas vt mota ⁊ patiens ſubiacetappetitui ſenſitiuo. Et ꝙͣuis volūtatis actus ſit vniuerſalis. quia ſequitur apprehenſionē intellectꝰ quieſt vniuerſalium: tamē quia actꝰ et electōnes hominum ſunt circa ſingularia. Inde eſt ꝙ quia appetitꝰ

ſenſitiuus eſt virtꝰ ꝑticularis. quia ſequitur apprehenſionē ſenſus qui eſt ꝑticulariū rerum. habet magnam virtutem ad hoc ꝙ ſic diſponatur. vt ei aliqͥdvideatur. ſic vel aliter circa ſingularia. ¶ Moueturetiam quandoqꝫ volūtas a rebo ſenſibilibꝰ ſibi ꝓpoſitis exteriꝰ. Nam volūtas mouetur ab obiecto. Segobiectuꝫ volūtatis poteſt eſſe aliqua res exterior ſenſui ꝓpoſita: ſicut Berſabee viſa a Dauid. mouit voluntatem eius ad cōcupiſcendum. Unde ⁊ Ioh̓. dic̄prima epiſtola. Nolite diligere munduꝫ neqꝫ ea q̄ ineo ſunt .ſ. ſenſibilia. Dilectio eſt actꝰ volūtatis. Mouent ergo iſta exteriora voluntateꝫ ſicut obiecta. nōde neceſſitate. Nec etiam mouent eo modo quo mouetur volūtas. qͣꝫtum ad exercitiū actꝰ. ab aliquo exteriori agente et impͥmēte in ipſaꝫ voluntatē ⁊ influente. Sic em̄ a ſolo deo mouetur. nō autē ab angelisetiam bonis. Ꝙͣuis enim angelꝰ operetur in intellectum hominis. cōfortando lumen ipſius ⁊ illuſtrando fantaſmata. nō tamē oꝑatur in voluntatem mouendo ipſam. ¶ Sed nec a corporibꝰ celeſtibꝰ ſeu planetis poteſt moueri voluntas directe. Nęc in ipſampoſſūt imprimere vel operari directe. Et ratio ē ẜmb. tho. pͥma ſcd̓e. q. ix. arti. v. Quia nullum corpꝰ pōtagere in rem incorpoream: ſed ecōuerſo. Intellectuset voluntas ſunt potentie anime. que non ſunt affixeorganis corporeis: ſꝫ ſunt pure immateriales ⁊ ideoimpoſſibile eſt. ꝙ vlluꝫ corpꝰ celeſte dirętre impͥmatintellectum vel voluntatem. Indirecte poſſunt impͥmere. inqͣꝫtum videlicet voluntas moueri poteſt adaliquid ab appetitu ſenſitiuo ꝑ paſſiones eius. Inappetitum autē ſenſitiuū ſicut et in alias vires ſenſitiuas. imprimere poſſunt corꝑa celeſtia. qꝛ affixe ſūtorganis corporeis. Que organa corporis ſicut ⁊ ipſacorpora omnia inferiora ſubiacent influentijs ⁊ impreſſionibꝰ corpoꝝ celeſtium. Sicut auteꝫ voluntasipſa nō cogitur ad ſequendum appetitum ſenſitiuū.ꝙuis inſtigetur: ſed libera eſt. Nec etiaꝫ cogitur adappetendum ipſa ſenſibilia. que ꝓponuntur. in q̄ habent impreſſionem et oꝑatōnem corꝑa celeſtia. Itanō cogitur a cōſtellatōnibꝰ et influentijs corporū celeſtium ad volendum.De tercio ſcilicet.§. iij.de modo quo mouetur voluntas ad actum ſuū. Sciendum ꝙ mouetur ad quedā de neceſſitate ⁊ naturaliter. vt ad volendum bonū in cōmuni. ⁊ vltimū finēſeu beatitudinē. ⁊ que cōueniūt alijs potentijs. vt cōgnitionē veri que cōuenit intellectui. ⁊ eſſe et viuere⁊ alia hmōi. que reſpiciunt cōſiſtentiā naturalē. Adquedā alia mouetur ꝯtingenter ⁊ nō naturaliter. vtad oīa alia. ¶ Pro horū declaratōe dicit. b. tho. pͥmaſcd̓e. q. x. arti. ij. Ꝙ voluntas mouet̉ duplicit̓. Unomō ꝙͣtū ad exercitiū actꝰ ſcꝫ ad velle ⁊ nō velle. Aliomō ꝙͣtū ad ſpecificatōnē actus .ſ. ad velle hoc aūt illud. Primo mō volūtas a nl̓lo obiecto ex neceſſitatemouetur. poteſt em̄ aliquid dequocūqꝫ obiecto nōcogitare. ⁊ ꝑ cōſequens nec actu vel illud. Sed ꝙͣtuꝫad ſcd̓m motōnis modū. volūtas ab aliquo obiectoex neceſſitate mouetur: ab aliquo aūt non. In motuem̄ cuiuſlibet potentie a ſuo obiecto cōſideranda eſtratio per quā obiectū mouet potentiaꝫ. Uiſibile em̄mouet viſuꝫ ſub ratōne coloris actu viſibilis. Undeſi color ꝓponatur viſui ex neceſſitate mouet viſuꝫ. niſialiquis viſū auertat quod pertinet ad exercitiū actꝰ.Si auteꝫ ꝓponeret̉ aliquid viſui. quod non omnibꝰmodis eſſet color in actu: ſed ẜm aliquid eſſet tale. etẜm aliquid non tale. non ex neceſſitate viſus tale obiectū videret. poſſet em̄ non intendere in ipſum ex eaparte qua non eſt coloratuꝫ in actu. et ſic ip̄m non videret. Sicut aūt coloratū in actu eſt obiectū viſꝰ. ita