Capitulū.L.

mandatoꝝ eorum. in his que non ſunt cōtra deū. vl̓cōtra regulā vel cōtra ꝯſtitutiones. vel cōtra ordinationes capituli generalis. Cauere tn̄ debent p̄lati neindiſcrete precipiāt ꝓpter ꝑiculum conſciētiarū ſubditoꝝ. Alexander ſecunda parte ſumme. Argumentum ad hoc. xj. q. iij. Si is qui preeſt. Et. c. quid ergomirū. Sexto cauſat̉ ex cōſciētie ꝑplexitate .i. ex quadam dubietate. ex qua quicqͥd fiat ſequit̉ ineuitabilitas vel neceſſitas peccandi: puta. cū videt ſe quis inter duo operabilia poſitum. quorū alterum oportetagere ⁊ qd̓cūqꝫ fecerit: impoſſibile eſt nō peccare. Super quo dr̄ ex concilio toletano. Duo mala licet cautiſſime ſint p̄cauenda. tamē ſi periculi neceſſitas. vnūex his ꝑpetrare cōpulerit: id debemꝰ reſoluere quodminori nexu noſcit̉ obligare. diſ. xiij. c. j. Sed hec perplexitas ꝙͣtum ad rem nihil eſt vt dicit ibi glo. ſūmaria. Nec eſt verum ꝙ aliquis poſſit eſſe perplexus. inter duo mala procedere poteſt ex ſtulta opinione ip̄iꝰ⁊ erronea ꝯſcientia. vel ex p̄ſumptōe alicuius. in quovult manere firmus: puta. iurauit aliqͥs occidere hominē. format ſibi cōſcientiā licet erroneam. ꝙ ſi nonoccidit periurat: ſi occidit homicida eſt. Et ſic ē perplexus ex fatua extimatōne. Nam et non occidendoꝑiurus non eſt. Et ẜm hanc ꝑplexitatē dicit̉ in illo. c.Ꝙ minus malum eligendū eſt. Iteꝫ tenet̉ quilibꝫ cōmunicare in paſcate. Aliquis habens odiu non vultdimittere. ⁊ hoc p̄ſuppoſito eſt perplexus. qꝛ ſi cōicatcuꝫ odio: peccat mortaliter: et ſi non cōmunicat ſimiliter. Sed dimittere poteſt et debet odiū: et ſic non ēperplexus ſimpliciter. ¶ Septimo cauſatur error cōſcientie ex humilitate ⁊ cordis puritate. Unde greg.Bonarum mentiuꝫ eſt ibi culpas agnoſcere: vbi culpa non eſt. diſ. v. ad eius. Ubi dicit glo. Agnoſcere .i.timere. Non autem debet quis ſe culꝑabilem dicerevbi non eſt ẜm ſui extimationeꝫ. quia hoc ꝑtineret admendacium et yroniam. In primis ſex modis errorconſcientie ſemper eſt reprehenſibilis: et volūtas ſequens conſcientiam errantem ſemꝑ mala. Septimoautem modo eſt laudabilis. Cuius ratio eſt. quia adbonitatem mentis pertinet. vt homo ad iuſticie ꝑfectionem tendat: et ideo in culpam reputatur. non ſolum ſi deficit a cōmuni iuſticia quod vere eſt culpa: ſꝫetiam ſi deficiat a perfectione iuſticie quod quandoqꝫ culpa non eſt.Quatū ad ſecūdū .§. iiij.videlicet modū obligationis .ſ. quomodo ꝯſciētia ligat. Nota ꝙ conſcientia nō obligat in virtute ꝓpriaſed in virtute precepti diuini. Quod patet. quia nondictat aliquid eſſe faciēdum vel non faciendum hacratione. quia ſibi videt̉ vel non videtur. Sed ſb̓ hacratione. quia eſt a deo preceptuꝫ vel prohitum. vt dic̄b. Tho. in. ij. ſentē. diſ. xxxix. Nullus aūt ligatur perpreceptum aliquod niſi mediante ſcientia vl̓ noticiaillius precepti. Et ideo ille qui non eſt capax noticieprecepti: non ligatur precepto. Nec aliquis ignorāspreceptum dei ligat̉ ad preceptum faciendū niſi quatenus tenetur ſcire preceptū. Si autem non tenet̉ ſcire nec ſcit: nullo modo ex precepto ligatur. Teneturaūt ſcire qͥlibet habēs vſum rationis p̄cepta dei. neexcuſat̉ nō faciendo illud ex ignorantia. Et ſic eadeꝫvirtus eſt qua preceptum ligat et qua conſcientia ligat. cum preceptum non liget niſi in virtute ſcientievel noticie. Nec ſcientia vel noticia precepti ligaret:niſi per virtutē precepti. Un̄ cū conſciētia nil aliudſit ꝙͣ applicatio ſcientie vel noticie ad actum: cōſtatꝙ cōſcientia dicitur ligare in virtute diuini preceptiIdeo ſi aliquid apprehēdatur a dictamine rationisvt directe cadens ſub precepto: mortaliter peccat etomittentes illud quod conſcientia dictat. etiā ſi de ſe

ſit veniale. Si autem non apprehendatur vt directecadens ſub precepto vel prohibitione: tunc non fit directe contra conſcientiā: ſed preter conſciētiam. et itanon peccatur mortaliter ſed venialiter: vel etiaꝫ nullo modo. Sicut quando ꝯſcientia dictat alicui ꝙ bonum eſt facere aliquod opus conſilij: ſi non faciat nōpeccat. quia non apprehendit illud vt bonum debitum et neceſſarium ad ſalutem. Grego. Ubi conſilium datur: offerentis eſt arbitrium. Ubi preceptuꝫneceſſitas ẜuientis. xiiij. q. j. Quod precipitur. Et ſicaliud eſt facere cōtra cōſcientiaꝫ quod eſt mortale ſꝑAliud preter ꝯſcientiam. quod eſt veniale vel nullū.Ligare aūt dicit̉ ꝯſcientia nō quidē ꝑ modū coactionis. quia cum voluntas ſit libera et ſuipſius dn̄aa nullo cogi pōt Amb̓. Nemo noſtrū tenet̉ ad culpāniſi ꝓpria volūtate deflexerit. xv. q. j. Non eſt. Nec ligat etiā conſcientia per modum principalis actoris:ſic em̄ ligat deus preceptis ſicut iudex p̄cepit. Sed ligat ꝑ modum ſuppoſitionis ſeu conditionis .ſ. ꝑ modum ꝯſecutōnis alicuiꝰ finis: puta niſi faciat hoc qd̓conſcientia dictat: non conſequet̉ finem ſuum .i. ſalutem. Ligat etiā per modum inſtrumentalis agentisſicut preco. qui velut īſtrumentum iudicis. preceptūiudicis ad noticiā hominis deducit. et ſi preceptū iudicis vl̓ regis nō perueniret ad populum niſi aliquoprecone vel principe mediāte. tūc ſi preco vel pͥncepsdiceret. hoc eſt preceptum a rege et eſt verum: tūc oēsdictuꝫ illiꝰ obligaret. Et hoc modo ligat recta conſcientia. Si vero preco vel princeps diceret hoc eſſe p̄ceptū a rege qͣꝫuis nō eſſet veruꝫ dictum ſuū: obligaretvt preceptū regis ita vt cōtemptores penā mererent̉Et hoc modo facit ⁊ ligat erronea conſciētia. Undeꝯſciētiam ligare volūtateꝫ. nil aliud eſt qͣꝫ aſtringerevolūtatem vt nō poſſit aliud ſine peccato facere velomittere ꝙͣ cōſciētia ſibi dictat. Sic̄ ligatꝰ corꝑalit̓non poteſt ad aliū locum ire niſi ſoluat̉. Sed pōt hōet debet erroneā ꝯſcientiā deponere: ſicut ⁊ intentōnē prauam: et depoſita non peccabit illud faciēdo. b.Tho. in. ij. diſ. xxxix. Licꝫ at̄ vtraqꝫ ꝯſcīa .ſ. recta ⁊ erronea liget: ipſa durāte. ita ꝙ ꝯtrariuꝫ faciens peccatAliter tn̄ ligat recta conſciētia ꝙͣ erronea. Nam recta ligat abſolute: et ī omnē euentū et ſemꝑ: nec deponi poteſt. Sicut ſiquis faciat ſibi conſcientiam deadulterio. que conſcientia vtiqꝫ recta eſt: hanc deponere nō pt̄ .ſ. ſine peccato. qꝛ deponendo erraret ⁊ grauiter peccaret. Sed conſcientia erronea nō ligat: niſiẜm quid ⁊ ſub ꝯditionē. quia non obligat niſi inqͣtūcōſcientia erronea creditur eſſe recta. ſed ea depoſitaqd̓ fieri debet. non amplius ligat. b. tho. in. ij. ſenten.diſtinctione. xxxix. ¶ Item ꝯſcientia recta in his queſunt p̄cepta vel prohibita a deo. plus obligat ⁊ ligatꝙͣ preceptum prelati. quia preceptum dei in cuius virtute ligat conſcientia. maius eſt precepto prelati. Inindifferētibus vero plus obligat preceptum prelatiqͣꝫ conſcientia propria. quia in huiuſmodi cōſcientiaſubditi habet prelatum ſupra ſe. nonſolum deum. ſꝫetiā prelatum ſuum. Conſcientie autē erronee obligatio maior eſt quia intenſior ꝙͣ obligatio precepti.Ex alia parte obligatio que eſt ex parte conſciētie erronee ē minor. quia ſolubilior. Quia obligatio queeſt ſubditi ad prelatum: ſolui vel deponi non poteſt:conſcientia autem cum eſt erronea deponi poteſt.Raynerius poſt tho.Quātū ad terciū vi .§. v.delꝫ effectū diuerſū ꝯſecutionis .ſ. qūo ſequit̉ magnaꝯſolatio ex ꝯſcientia ſi eſt recta et ecōtra ⁊cͣ. Sciendūꝙ ex ꝯſcientia recta ſequit̉ magna ꝯſolatio ẜm ipſamoꝑando. Un̄ apl̓s. ij. corin j. Gloria noſtra hec eſt teſtimoniū cōſcientie noſtre. Econtra maxima afflictō