Titulus.III.

rationis verbi gratia apprehendit aliquis ſubito ꝑratōnem aliquid eſſe tanqͣꝫ impoſſibile circa fidē. vtdeum eſſe eternum vel eſſe trinū et vnum. tunc ſi anteqͣꝫ ratio aduertat hoc eſſe ꝯtra mandatū dei: dicatdeum non eſſe trinum et vnū: non eſt mortale ſed veniale. Ꝙtum v̓o ad actum ſcd̓m ratōnis .ſ. deliberatū pōt eſſe in rōne ſuꝑiori. et mortale ⁊ veniale. Nāpoſtqͣꝫ ꝑ deliberatōnem ratōnis ꝑcepit aliquid eſſepreceptuꝫ dei: puta. ꝙ credatur deū aſſe trinū ⁊ vnū.ſi diſcernendo diſcedit ab hoc precepto: erit mortaleSed ſi ratio ſuperior poſt deliberatōneꝫ. quia percipit qd̓ occurrit agendū nō eſſe cōtra legē dei ſꝫ p̄ter:eſt veniale. Et hoc niſi illud qd̓ ex ſe eſt veniale: deliberate paratus eſſet facere. etiaꝫ ſi eſſet ꝯtra p̄ceptū.Nam tūc tale facere vel ad hmoi cōſentire eſſet mortale. ¶ Tercia ꝯcluſio eſt ꝙ in ratōue inferiori quādoqꝫ eſt mortale quādoqꝫ veniale. Ratio huius eſt.quia cum inferior ratio circa inferiora non habeatniſi actuꝫ deliberatum. Si quis cōſentit in id quodē veniale ex genere. puta mendaciū iocoſuꝫ ⁊ hmōierit veniale. Sed ſi conſentiat in id quod ex ſuo genenere eſt mortale. vt in furtum. rapinam. vſuram ⁊ huiuſmodi: erit mortale Raynerius poſt tho. in. ij. ſententiarū. ¶ Et nota ꝙ ligatio ratōnis poteſt cauſari ex quinqꝫ. Primo ex natiuitate. ſicut illi qui naſcūtur amētes: et ꝑ totam vitaꝫ nunꝙͣ habuerūt lucidainterualla. Et tales quicqͥd operentur de genere bonorū vel malorum: non imputatur eis ad meritū veldemerituꝫ huius ratio eſt. ꝙ quia ſicut nō ſunt cōpotes rationis: ita nec habent vſum ꝓprie volūtatis: ethis poteſt dari baptiſmus et vtiliter: ſed non alia ſacramēta ⁊ criſma. ¶ Ligatur ſcd̓o ratio ex infirmitate ſuꝑueniēte vt furia. amētia. freneſi et huiuſmodi.Et ſi talis infirmitas impediat iudiciuꝫ ratōnis ẜmomne tempus: ita ꝙ nunꝙͣ habeat lucida interuallaSi ip̄a accidit infirmitas ſine vlla culpa ſua p̄cedenti: tunc excuſatur omnino in his que facit de generemaloꝝ: etiaꝫ et a pena tꝑali. ar. ad hoc. xv. q. j. aliqͦs.Sed ſi non impedit infirmitas iudiciū rationis ẜmomnē tp̄s qͥn hēat lucida īteruallanō excuſat̉. immograuiꝰ inculpat̉ in malis: ſi in illa īfirmitate inciditex culpa ſua ſꝫ ſi ſine culpa ſua: tūc excuſat̉. ¶ Tercio cauſatur ligatio ratōnis ex dormitōne et ideo qͥcquid accidat in ſomno. ſiue pollutio ſiue aliquid aliud: de ſe nō eſt peccatum. Ratio huius eſt. quia ibi ēligatū iudicium ratōnis et arbitrium voluntatis. exquibus peccat homo et meretur de hoc plene infrain tercia parte. ¶ Contingit quarto ligatio ratōnisex turbatione ſeu ſtupore. ſicut fuit in loth quandoturbatus de ſcelere zodomitarū quod perpetrare volebant in hoſpites ſuos: voluit flagitiuꝫ flagitio cōmutare. offerendo filias commixtioni. ne illi paterentur iniuriam. Vt patet Gen̄. xix. Ubi notandum ꝙin loth fuit duplex voluntas. Una rationis vel deliberatōnis. qua voluit hoſpites ab iniuria liberare:et hec eſt commendanda et imitanda. alia fuit ex perturbatōne et ſubreptōne. quia filias crimini voluitexponere: et hec eſt aliqualiter excuſanda: ſed nō imitanda. Et quia in loth fuit turbatio in ſenſualitatenon in ratione deliberata: ſed ſubitus motus fuit ineo. ideo peccatum fuit veniale. Aliqui tamen dicūtꝙ peccauit mortaliter. ¶ Quinto contingit ligatioex ebrietate. Et ſi ebrietas accidat ex excedenti ⁊ libidinoſa potatione vel aduertenter: eſt ibi et pena ⁊culpa et cauſa culpe que in ebrietate committitur.Sicut accidit loth quando inebriatus fuit. a filiaboꝰſuis Gen̄. xix. Raynerius. poſt thomam in ſumma.¶ Capitulum. ix. de Sindereſi.

Indereſis non eſt potentia aīe: ſed quidā habitus. Circa quaꝫtria poſſūt cōſiderari. ſcꝫ. Quidditas. impeccabilitas et inextīguibilitas. ¶ Et ꝙͣtuꝫ ad pͥmūſciendū. ꝙ ſindereſis ē quidā ꝯnaturalis habitꝰ ſiuecōnaturale lumē. cuius actꝰ vel officiū eſt hominemretrahere a malo. murmurādo ꝯtra pctm̄ ⁊ inclinare ad bonū. Ꝙ aūt in nobis ſit iſtud lumē .ſ. ſindereſis: ꝓbatur ſic. Sicut em̄ in aīa noſtra eſt aliqͥs habitus vel aliquod lumē reſpectu cognoſcibiliuꝫ. quemhabitū vocamus intellectū principioꝝ .ſ. lumē intellectus agentis. ita in aīa noſtra eſt quidā habitꝰ naturalis. ſiue quoddā lumē naturale pͥncipioꝝ oꝑabilium. q̄ ſunt vniuerſalia pͥncipia iuris natural̓. quodſ. lume vocamꝰ ſindereſim. q̄ omī malo reſiſtit: ⁊ omībono cōſentit. Un̄ Aug. in li. de baptiſmo ꝑuulorūdiffiniēs ſindereſim dicit ſic. Sindereſis ē lumen innatū et aīe cōcreatū. quo dirigimur et mouemur adfaciendū ea. q̄ ꝑtinent ad iuſtificatōnē culpe ⁊ pene:et adeptōneꝫ gl̓ie. Hanc baſiliꝰ appellat naturale iudicatoriū. Ita ꝙ ſindereſis et naturale lumē rōnis.quo reſiſtimus omni malo: et aſſentimꝰ naturaliteromni bono. ¶ Pro cuiꝰ declaratōne ſciēdū. ꝙ ratioaīe habet tria facere .ſ. cognoſcere. deliberare et iudicare. Primo em̄ eſt cognitiua oꝑabiliuꝫ. Et talis rōnō eſt ſindereſis. Cuius ratio eſt. quia in cogitatiōeboni vel mali vt ſic. nō conſiſtit meritum vel demeritum. In ſindereſi aūt ſic. Scd̓o modo ratio eſt deliberatiua operabiliū: et talis etiā ratio nō dr̄ ſindereſis. Cuiꝰ rō ē. Quia ẜm cognitōeꝫ deliberatiuā ꝯtīgit peccare ſindereẜ āt peccare nō p̄t. Tercio mō rō ēiudicatiua oꝑabiliū. ⁊ hͦ duobꝰ modis. vicꝫ vel oꝑabiliū q̄ ad mores nō ſpectāt. ⁊ talis ratio nō eſt ſindereſis. vel credibiliū aut oꝑabiliū que ꝑtinēt ad bonosmores. ⁊ tale lumē naturale rōnis dr̄ ſindereſis. Iteꝫnota ꝙ licꝫ ſindereſis naturalit̓ inclīet ad bonū n̄ tn̄in opus meritoriuꝫ ex puris naturalibꝰ ſine gr̄a dei.Itē liberū arbitriū nō ē idē qd̓ ſindereſis. qꝛ liberūarbitriū hꝫ iudiciū de ꝑticulari oꝑabili. Sindereſisaūt de oꝑabili iudicat in vniuerſali. Sꝫ nec ſindereſē idē qd̓ ꝯſcientia. qꝛ cōſciētia recipit erroreꝫ et ꝑturbatōnē: nō aūt ſindereſis. Tamē ꝯſciētia ex ꝑte ſuꝑiori ẜm rem reducit̉ ad ſindereſim. tho. j. ꝑte. q. lxxix.art. xij. Et in qͣſtionibꝰ de veritate. Et alexāder ſcd̓aꝑte ſumme Raynerius. ¶ Ꝙtuꝫ ad ſcd̓m .ſ. impeccabilitatē ſcienduꝫ ꝙ ſindereſis peccare nō pōt triplicirōne .ſ. oppoſitōnis. oꝑatōnis ⁊ imitatōnis. Et pͥmorōne oppoſitōis: ꝓbat̉ ſic. Sindereſis ⁊ fomes opponunt̉ eo ꝙ cōtrarias inclinatōnes habēt. Sꝫ fomēsſemꝑ inclinat ad maluꝫ: ergo ſindereſis ſemper inclinat ad bonuꝫ. Scd̓o ſcꝫ ratōne naturalis oꝑatōnis:probatur ſic. Quod naturaliter ineſt ſemꝑ ineſt. ſednaturale eſt ſindereſi. ꝙ remurmuret ⁊ reſiſtat peccato. quod eſt contrarium ad conſentire peccato: ergonunꝙͣ in malum conſentit: et perconſequens nunqͣꝫpeccat. Tercio. ſcilicet ratione imitatōnis: ſic probatur. Sindereſis reſpicit et imitatur ſuꝑiorē partērōnis ſicut fomēs inferiorē. Sed pars ſuperior rationis peccare non poteſt: ergo nec ſindereſis. tho. inqueſtionibus de veritate Raynerius. ¶ Circa tercium .ſ. inextīguibilitatem. ſciendū ꝙ ſindereſis ꝙͣtumad eius effectum qui ſunt inclinatio ad bonum et diſplicentia mali culpe. Cum queritur vtruꝫ poſſit extingui. ſcienduꝫ ꝙ hec extinctio poteſt intelligi quadruplex. Primo ex parte habitualis luminis. Et ſicnon poteſt ſindereſis extingui. quia ſicut impoſſibileeſt ꝙ anima pͥuetur lumine intellectus agentis. ꝑ qd̓huiuſmodi ſpeculabilia et operabilia innoteſcūt. cūſint de eſſentia aīe: ita impoſſibile eſt ꝙ anima priue-