In Topica Ficero. Cōmentario. lib. v.

habet efficiendi vim: ſed ſine adminiculo non poteſtveluti cum queritur de ſapientia an ſola heatum poſſit efficere. Sꝫ Merebaudes rhetor ita diſſeruit earum cāꝝ: q̄ efficiendi vim haberent. eam eſſe facultatem: vt etiam ſi adiumentis extrīſecus indigeāt: effectus tn̄ eaꝝ ad id ſpectet: quod efficiendum eſt. at inis que ſunt precurſorie. etiam ſi eis antecedentibꝰ aliquid exiſtit. non tamen id quod exiſtere intelligitur p̄curſio prīcipaliter operatur. Sed iſta quidem veluti ſub quadā occaſione p̄currit. illa vero res: que exiſtere dr̄: alijs operantibꝰ naſcitur: velut in congreſſione ſolitum fieri eſt. fortaſſe enim nō ꝓpter amorēꝗſqꝫ congredit̉. Sed precedente congreſſione amorexiſtit: quem non congreſſio principaliter appetebatItaqꝫ qm̄ preter cōgreſſionem amor exiſtere non potuit: recte inter eas cās locata videtur ſine quibꝰ nonefficitur. quoniam vero non efficit vi ſua quandoquidem nec principaliter vt efficiat: ſpectat: ſꝫ tm̄ ea antecedente aliquid exiſtit: recte inter p̄curſorias: ac nōinter efficientes cauſas eſt collocata.¶ Quare cum in diſputationeꝫ inciderit cauſa eſficiens: aliquid neceſſario ſine dubitatione licebitꝙ efficitur ab ea cauſa concludere. Cum autē taliscauſa erit: vt in ea non ſit efficiendi neceſſitas. neceſſaria concluſio non ſequitur. Atqꝫ illud quideꝫgenus cauſarum. qd̓ habet vim: efficiendi neceſſariam. errorem afferre non fere ſolet. Hoc autemſine quo non efficitur: ſepe conturbat. Non enimſi ſine parentibus filii eſſe non poſſunt: proptereacauſa fuit in parentibus gignendi neceſſaria. Hocigitur ſine quo non ſit: ab eo in quo certe ſit: diligēter eſt ſeparandum. Illud enim eſt tanquā: vtinaꝫne in nemore pelio cecidiſſent abiegne ad terramtrabes: niſi eniꝫ cecidiſſent abiegne ad terram trabes. argo illa facta non eſſet. nec tamē fuit in is trabibus efficiendi vis neceſſaria. At cum in Aiacisnauem criſpi ſulcans igneum ſulmen iniectum eſtinflammatur nauis neceſſario.¶ Prima quidem cauſarum diuiſio ẜm Tullium fuitin ea: que efficerent aliquid ⁊ ea ſine quibus effici nōpoſſet: atqꝫ illud quidem quod efficeret: in gemīa itēpartitus eſt .ſ. in id quod efficiendum aliquid neceſſariam vim poſſideret: neqꝫ vllius indigeret extrinſecꝰadiumēti: ⁊ in id: quod niſi alijs adiuuantibus operari atqꝫ efficere non poſſet. Ac primum quidē de ea lequitur cauſa que efficiendi vim tenet. Eius .n. ea parſcui efficiendi neceſſitas adeſt ſtatim ſecum concluſionem comitē trahit. dicta .n. cauſa: que neceſſario aliquid efficit: effectus etiam neceſſe eſt conſequatur:veluti ſi ſolem affuiſſe quis dixerit: luceꝫ quoqꝫ affuiſe monſtrabit. aut cum alicui adeſſe ſapientiam dixerimus: ſapientem neceſſe eſt eſſe fateamur. At in hicauſis efficientibus que extra poſitis indigent adiumentis: non eadem ratio eſt. neqꝫ .n. vt queqꝫ hmōicā dr̄. ita neceſſe eſt effectū ſeꝗ. Nō .n. hmōi cā neceſſario efficit quod vult: niſi extra poſitis auxiliis adireitur. idem eſt etiam in ea cauſa: que ipſa quidem eſficiendi vim non habet: ſed ſine ea prouenit effectuꝫNam vt tullius quoqꝫ cōmemorat: nullam in efficiēdis rebus adhibet neceſſitateꝫ. atqꝫ ideo dicta cauſanon ſtatim ſequitur effectus. Neqꝫ enim ſi cōgreſſuseſt: mox amauit. nec ſi fuit es: ſtatuaꝫ quoqꝫ fuiſſe ne

ceſſe eſt. ex quo aliarum cauſarum partitio naſciturAlie namqꝫ cauſe ſunt neceſſarie: alie minime. Nonneceſſariarum alie ſunt efficientes: alie ſine quibꝰ nefficitur. Neceſſariarum vero cauſaruꝫ concluſio naſolet conturbare. vt enim hec cauſa fuerit dicta ſtatīin concluſione ſequuntur effectus. Non neceſſariarvero: que ſunt partim efficientes: quod nunc tacuitpaulo ante predixit: non habent ſubſequentem effecte rei concluſionē: Neqꝫ enim ſi liberi ſine parentibnon ſunt: iccirco in parentibus efficiendi cauſa neceſaria fuit: cum videamus in hominum eſſe poteſtat.ne gignant. Ea vero cauſa. que ipſa quidē non efficſed ſine ipſa effici non poteſt: huiuſmodi eſt quēadmodum. Enniano verſu declaratur. Niſi eniꝫ cecidiſent abiegne trabes ad terraꝫ: argo illa facta non eēEx trabibus namqꝫ argo facta eſt. ſed nulla īerat tribibus neceſſitas vt ex eis fieret nauis. at vero ea carſa: que eſt efficiens: ⁊ que in ſe ſuam continet neceſſitatem talis eſt. Quale cum in aiacis criſpi nauiꝫ ignum fulmen ſulcans iniectum eſt ſtatim enim accendneceſſe eſt nauim: quia ignis accendēdi neceſſaria cāeſt: ⁊ ſenſus quidem eſt huiuſmodi. Ordo autem parlo confuſior eſt: ait enim hoc modo atqꝫ illud quidengenus cauſarum: quod habet vim efficiendi neceſſariam: errorem afferre non fere ſolet. hoc autem ſinquo non efficitur ſepe conturbat. quod cum dixiſſet:cumqꝫ vel vtriuſqꝫ vel alterius exemplum ponere debuiſſet: neutro conuenientem exemplo ſimilitudineꝫdedit. Namqꝫ cum vel neceſſariam cauſam efficientvel eam ſine qua non efficitur: propoſuiſſet: eius carſe poſuit exemplum: que efficiat quidem aliquid: ſenon ſine extra poſitis adiumentis hoc modo. Non. nſi ſine parentibus filij eſſe non poſſunt. propterea cāfuit in parentibus gignēdi neceſſaria. Parentes .n.⁊ maxime maſculi ſexus efficiens cauſa eſt: ſed non ſine femina: ideſt non ſine materia quadam: ⁊ ea cauſa ſine qua fieri non poſſit: cum ipſa viꝫ efficiendi nōhabeat. itaqꝫ nec cauſe neceſſarie ⁊ efficientis poſuitexemplum. nec eius ſine qua fieri nihil poſſit: ſed efficientis quidem. non tamen neceſſarie. ſed videtur tacuiſſe in propoſitione id: cuius poſuit exemplū. ita. n̄apertius dici potuiſſet: atqꝫ illud quidem genus catſarum: quod habet vim efficiendi neceſſariam errorē afferre non fere ſolet. hoc autem quod non habetefficiendi vim neceſſariam: vel hoc ſine quo non effcitur. ſepe conturbat. itaqꝫ ſic intelligendum eſt. queſi ita ſit dictum. nā de neceſſaria cauſa nulluꝫ poſuiexemplum. Quod vero ſubiecit: vtriſqꝫ cauſis conuenit poſterius enumeratis: tam efficienti non neceſſarie: qͣꝫ eius ſine qua nihil efficitur. Parentes namqtam maſculini ſexus qͣꝫ feminini eſſe dicuntur. quoriquidem maſculini ſexus ea cauſa eſt: que efficiat: ſecnon neceſſaria. feminini vero ea: que non efficiat.ſine qua eſſe nō poſſit. que cū ita ſint diſcernende ſcauſe ⁊ preuidenda neceſſitas: nec omnis cauſa pmtenda vt ſubſequatur effectus: ſed ea tantum in qͣ ēefficiēdi neceſſitas: ēt ſi extrīſecꝰ adiumēta defuer¶ Atqꝫ etiam eſt cauſaruꝫ diſſimilitudo ꝙ alie ſūvt ſine vlla appetitione animi: ſine voluntate: ſineopiniōe ſuum quaſi opus efficiant: velut oē itereqd̓ ortū ē. Alie autē aūt volūtate efficiūt. aut ꝑturbatiōe aī. aut habitu: aut natura: aut arte: aut caſūUoluntate vt tu cum hunc libellum legis. verip