Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
165v
Einzelbild herunterladen
 

In Topica Ficero. Cōmentario. lib. v.

mentationis interſeram. Septem igit̉ modis hypotheticos enumerans ait. ī cōnexis ꝓpoſitionibusid: qd̓ eſt primū aſſumit̉: vt on̄dat̉ ẜm. Primū a dilecticis modū vocari hoc modo. Si hoc eſt: illud ē qd̓dicit primū eſt: qd̓ v̓o ait: illud ẜm. aſſumitur ergoqd̓ primū ē: atqui hoc eſt. cōcludit̉ igit̉ id qd̓ ẜm ē: illud igit̉ ē: velut in his rurſus exemplis. Si ē: aīaeſt aſſumitur. atqui ē. cōcludit̉: aīal igitur eſt. Secūdū v̓o modū ait eſſe. Tullius cōnexis ꝓpoſitiōibꝰtextum: in quo ẜm negatur: ſequit̉: vt id ēt qd̓ pri eſt: abneget̉. hoc. ſi hoc eſt: illud eſt. Illud ātnon eſt. igitur ne hoc quidem eſt. In exemplis ita. Si ē: aīal eſt: animal aūt non eſt: homo igitur non ē.Tullius ita dixit. Cum id: qd̓ annexum eſt negaris: vtid quoqꝫ cui fuerit annexum negandū ſit: ẜm eſſe mo quaſi cōnexa propoſitione affirmatiuis partibusiuncta. vniuerſaliter aūt rectius diceretur: cum id qd̓annerum eſt .i. ẜm perimitur: perimi illud quoqꝫ cuiannexū eſt .i. primū. vt ſi affirmatiuū eſt id: qd̓ annexum eſt: negatione perimat̉: ſi v̓o negatiuū: affirmatione. de eo quoqꝫ cui annexum eſt: id eſt prīo idē ē:vt ſi ī cōnexa ꝓpōne affirmatur: in cōcluſiōe denegetur ẜm nunc propoſitū Ciceronis exemplum. Si v̓onegatiua ſit ꝓpōnis prior pars: in concluſione contraria affirmatiōe tollatur. Tertiū v̓o modū ait eſſe Cicero: cum ea que coniūcta ſūt: denegantur: his alianegatio rurſus adiungit̉: vt qꝛ aīal homini coniunctieſt: ita dicamus. Non homo non aīal ē. atqꝫ ex hiſvnum ponit̉: vtqd̓ reliꝗt̉ auferatur: hoc modo. Ponimus eſſe hominē dicētes. Atqui homo eſt. Quodergo relinquit̉. non eſt animal. aufertur atqꝫ concludit̉. animal igit̉ eſt. Fit argumentatio hoc.homo eſt: non animal. atqui ē. animal igitur eſtEx his naſci dicit enthymemata ex contrarijs concluſa: quibus plurimum rhetores vti ſolent: atqꝫ hec enthymemata nuncupantur non eodem nomine oīsinuentio nuncupari non poſſit. Enthymema namqꝫ ēmentis cōceptio. qd̓ pōt oībus īuentionibꝰ cōuenire.Sꝫ qꝛ hec inuenta: que breuiter ex contrarijs colligitur maxime acuta ſunt ꝓpter excellentiā ſpēmqꝫ īuētionis cōe enthymematis nomē ꝓpriū factū ē: vt heca rhetoribus quaſi ꝓprio noīe enthymemata vocent̉Sicut grecus quoqꝫ poeta homerus poeta tantū dr̄ quiſꝗs ex homero aliꝗd ꝓfert: ita dicere cōſueuit.Hunc verſum poeta locutꝰ eſt: tūc non alius ītelligitur p̄ter homeꝝ: quo ceteri ſint poete: ſed excellētia eius cōe nomē vertit in ꝓpriū. Fiunt vero hecenthymemata hoc ex cōtrarijs videlꝫ texta huncmetuere alteꝝ in metu ponere. velut ſi de lētulo cetego: ceteriſqꝫ diceret̉. Paucos ciues īterfici metuis: ne res publica intereat nihil laboras. Cōnexumquippe eſt vt quicūqꝫ noluerit interire paucos ciuesrēpub. multo magis nolit extingui. Quibꝰ īterponitur negatio: ſit ex repugnantibꝰ argumētū. ſed hocbreuiter Tullius enūciauit. nos v̓o argumētū in ſyllogiſmū redigamꝰ a repugnātibꝰ .ſ. ex quo enthymemata naſci ſolent hoc. Sit cōnexū ſi quis metuitciues paucos interfici: is metuit interire rempub. hiīterponit̉ negatio ſic. Si ꝗs metuit ciues paucoſ īterfici: is metuit interire rēpublicā. iungit̉ alia negatio. ſi ꝗs metuit paucos ciues īterfici: metuit īterire rēpub. Que due negatiōes vni affirmatiōi pares ſūt. que dicit. Si ꝗs metuit hoc metuit illud. cuius ꝗdē aſſumptio ē. at metuit hoc. cōcluſio ſequitur.metuit igit̉ illud. que tantūdē valet: ſi negādo īterro

get̉. ita hoc metuis: illud metuis. Sed qꝛ totus(vt ſupra poſuimus) in his argumētationibus ponitur ſyllogiſmꝰ: ſꝫ ꝓpoſitio: cuiꝰ aſſūptio cōcluſio note ſunt: iccirco enthymema dicit̉: quaſi breuis animicōceptio. Et in ceteris exēplis idē modꝰ ē. Sed hec Ciceronis ſil̓itudo ex repugnātibꝰ quā extrarijs argumētū ītelligit̉ ꝯtinere. Metuere ꝗppe metuere cōtraria ſūt: niſi hec ipſa verboꝝ prolatio a ꝯͣrijs argumētū ad repugnātiā retrahat. Nan dicit hūc metuere: alterū ī metu ponere: talevt repugnātia videāt̉. Etenī metuere metuerev̓e ꝯͣria ſunt. In metu āt ponere: metuere ꝓlatione ipſa ꝯͣria quā repugnātia ītelligūt̉: lꝫ eadēbet̉ ſnīa. His adiecit alia rurſus exēpla: quā inhil accuſas: dānas. Huiꝰ enthymematis tal̓ ē ītegerſyllogiſmꝰ. ſi nihil accuſas dānas. ſed nihil accuſa dānas igit̉. Uenit ergo hoc argumētū ex ea ꝓpſitiōe cōnexa: que ex duabꝰ cōpōit̉ negatiuis ita. Snihil accuſas. non dānas: Poſteriori vero parti detracta negatio eſt. inſuꝑ tota ē ꝓpoſitio denegatahoc. ſi nihil accuſas: dānas: ex ea factū ē argumētū: qd̓ poſitū in īterrogatione efficit enthymema hoc. quā nihil accuſas dānas: bn̄ quā meritā eſſeautumas male mereri. huiꝰ quoqꝫ enthymematis talis ē collectio. bn̄ meritā autumas male mereri. atqui bene meritā eſſe autumas. male igiturmereri. qd̓ enthymema ex ꝓpōne cōnexa ꝑficiſcit̉:cōſtat ex affirmatiōe negatiōe. ita. Si bn̄ meritaneſſe autumas: male mereri. Cuiꝰ ex poſteriore ꝑtedempta negatiōe: totaqꝫ ꝓpoſitiōe denegata fietpoſitio. ſi bene meritā autumas: male mereri:qd̓ īterrogatōe deductū facit enthymema. bn̄ qͣꝫ meritā autumaſ: male mereri. Itē id qd̓ ſcis ꝓdeſt: nihil id qd̓ neſcis obeſt: hoc quoqꝫ enthymema tali nectit̉ ſyll̓o. ſi id qd̓ ſcis ꝓdeſt: id qd̓ neſcis obeſt: at id qd̓ ſcis ꝓdeſt. obeſt igit̉ id qd̓ neſcis. hoc argumētū ex ea ꝓpōne cōpoſitu ē: duabꝰ affirmationibꝰ iūcta acceꝑit mediā negationē īſuꝑ denegataē. Qd̓ īterrogatū ſit enthymema hoc. id qd̓ ſcisꝓdeſt: nihil id qd̓ neſcis obeſt. Oīuꝫ v̓o ſuꝑiꝰ exēplo iſta ſnīa ē. quā quiſqͣꝫ nihil accuſat: dānare recte pōt. Et quā bn̄ meritāleſſe autumatmale eandē mereri turpe ē. ſi id qd̓ ſcit quiſqꝫ inꝓderit oberit ſi ē ꝯͣriū id qd̓ neſcit. Hūc v̓o locū cōe oratoribꝰ: ac ph̓is dicit. Sꝫ apd̓ illos tertiū modūapud rhetores enthymema nūcupari. Reliꝗ īꝗt modi plures ſūt. tres ſuꝑius enūeraſſet mōs. adigens qͣttuor: plures dixit. Hi ſūt in diſiūctionibꝰſtituti hoc. aut hoc aut illud. hoc aūt. igit̉ illd̓ ē qͣrtꝰ modꝰ a nobis quoqꝫ ſupra poſitꝰ ita. aut dieē aut nox ē. Dies aūt ē. igit̉ nox ē. ſꝑ qd̓ ait Cicro hoc ad p̄cedēs ſpectat. v̓o ait illud: ad ꝯn̄s: ſiuein cōnexis p̄poſitionibꝰ ſiue diſiūctis. itē aut hocillud non āt hoc. illud igit̉. Hic quoqꝫ quītꝰ modꝰvelut ī his exemplis: aut dies aut nox eſt. aūt dienox igitur eſt. Quartum cōcluſionū neceſſitatē ex etdicit euenire. qꝛ que in diſiunctione ſunt poſita. medium non videntur admittere. vt eſſe aliud preter ē alteꝝ poſſit. atqꝫ ideo vno ſublato alterū eſſe: vncqꝫ poſito alterū cōcludit̉. ſi ſit mediui: qd̓ ſter alterutꝝ eſſe poſſit: nec vera eſt ꝓpoſitio: nec fata cōcluſio: vel in his: aut albū eſt: aut nigꝝ id falſuꝫeſt. Eſſe enī p̄ter ea rubꝝ pōt. Sꝫ ſi ponamꝰ eſſe al vl̓ auferamꝰ: neceſſe erit vel nigrūrubꝝ eſſe: qd̓ eſt mediū pōt. Deinde inquit Tlita