Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
163v
Einzelbild herunterladen
 

In tōpica ciceronis cōmentarioꝝ lib. iiiii.

bus vtimur nil habeāt dubitabile. Siquidē ex his eaque ſunt ambigua capient fideꝫ: ſi ꝓpō aliquotiēsquidem per ſe nota eſt atqꝫ perſpicua: aliquotiēs v̓oprobationis indigens inuenitur: aſſumptio quoqꝫ aliquotiens per ſe vera eſſe notabitur: aliquotiēs approbationis indiget adiumentis: Quo ſit: vt ſi propotio aſſumptio demonſtrande ſint: qnqꝫ partitus (vCicero etiā in rhetoricis auctor eſt) ſyllogiſmus fiatconſtans ex ꝓpoſitione eiuſqꝫ probatione: aſſumptione: eiuſdemqꝫ probatione et concluſione: ſi neutraſit approbāda tripartitus ſit: Ex ꝓpoſitiōe .ſ. aſſumptione concluſione. ſi altera earum demonſtranda ſit: ſit quadri partitus: ex propoſitione .ſ. aſſumptione: atqꝫ vnius earum approbatione concluſiōeConcluſionis v̓o ipſius approbatio precedente propoſitione atqꝫ aſſumptione perficitur. que ita ſintcūqꝫ omnis ꝓpoſitio hypothetica in connexionē diſiunctionemqꝫ diuidatur: in connexis propoſitionibusaliud dicimus precedens: aliud conſequens. Idem autem conſequens connexum vocamus: velut in hacpropoſitione. ſi dies eſt: lux eſt. Dies eſt precedit: annectitur: lux eſt. In diſiunctis aūt non eſt eadem:quia cum ea que proponuntur ſimul eſſe non poſſuntnullo modo dicuntur connexa. Precedens autem ſubſequens inde iudicatur: qꝛ quod primum ponit̉iure antecedens vocatur qd̓ poſterius iure ſubſeq̄nsdicitur. Ex his igitur propoſitiōibus: que cōnexe ſūtſit primus ſecundus hypotheticoꝝ ſyllogiſmorummodus. addita v̓o negatione ꝓpoſitioni connexe exduabus affirmationibus copulate eaqꝫ inſuper denegata tertius accedit. ex diſiunctis v̓o propoſitionibusdiuerſo modo aſſumptiōibus factis: quartus quītꝰUtriſqꝫ v̓o negationē ꝯpoſitis: ſextꝰ ſeptimꝰ atqꝫ he ſeptē ſūt hytpohetice ꝯcluſiōes. quaꝝ. M. T.in Topicis meminit. quaꝝ omnium deinceps ordo atqꝫ exempla ſubdēda ſunt. Primus igitur modus eſtcum in connexa propoſitione aſſumpto eo quod precedit: volumus monſtrare qd̓ ſequitur ita eſſe opotere: vt eſt in connexione prolatuꝫ. In quo ſi id quoconnexum eſt: ac ſequitur aſſumpſerimus: nullꝰ oīnoſit ſyllogiſmus. Huius exemplum tale eſt: ſi dies eſt:lucet. ſi igit̉ lucere monſtremus: aſſumamª: neceſſe ēdiem eſſe hoc modo. atqui dies eſt. conſequitur ergoex neceſſitate lucere. ſi lucere aſſumamus: atqꝫ itadicamus. atqui lucet. non neceſſe eſt diem eſſe: atqꝫ nulla neceſſitas euenit concluſiōis: vbi nulla neceſſitas eſt: nec ſyllogiſmus ꝗdeꝫ intelligi poteſt. Eſt igitur primus modus ī hanc formā Si dies ē lucet: dieāt ē: lucet igitur. inueniuntur tn̄ in quibꝰ equovalet aſſumptio. ſiue precedens: ſiue ſubſequens aſſumatur. vt in homine atqꝫ riſibili. Si enim homo eſt:riſibile eſt. atqui homo eſt. riſibile igitur eſt. At qui riſibile eſt homo igit̉ eſt: ſed in his hec eſt qꝛ homoatqꝫ riſibile equi ſunt termini. atqꝫ iccirco vno poſitoalterum comitari neceſſe eſt. ſed quia hoc in omnibnon eſt iccirco dicimus non eſſe vniuerſale: vt aſſumpto poſteriore: quod precedebat probetur. Secundꝰvero modus eſt: quotiens aſſumpto poſteriore atqconſequenti qd̓ anteceſſerat aufertur: hoc modo: Sidies eſt lucet: hic ſi aſſumamuſ non lucere: contrariomodo atqꝫ in propoſitione prolatum eſt aſſumamusdicentes: atqui non lucet in eo igitur ſequitur nondiem. ſi diem negemus .i. quod antecedit in aſſumptione contrario modo atqꝫ poſitū eſt in propoſitione proferamus: non tollitur quod eſt connexū: vt

ſi dicamus atꝗ non eſt dies: non mox ſequitur non licere. Poteſt enim non eſſe dies: tamen lucere. Eſigitur ſecundi modi forma hmōi. Si dies eſt lucetatqui non lucet. ē igitur dies. Primuſ igitur modus aſſumit qd̓ preceſſit: vt approbet quod connexūeſt. non poteſt v̓o aſſumere qd̓ cōnexuꝫ eſt: vt probequod preceſſit: Secundus autem aſſumit econtrarioquod ſequit̉: vt quod preceſſit euertat. poteſt aūtecontrario aſſumere quod preceſſit: vt id qd̓ connexeſt auferatur. Tertius modus eſt: inter partesnexe: atqꝫ ex duabus affirmationibꝰ copulateſitionis negatio interponitur: eaqꝫ ipſa negō detur que propoſitio υπεράποφάτικη greco ſermoneappellatur. vt in hac ipſa quā ſuperius propoſuimusſi dies eſt: lux eſt. ſi inter has propoſitiones negō interueniat: fiet hoc modo. Si dies eſt: lux eſt. ac ſivlterius denegemus erit ita. non ſi dies eſt: lux non ēcuius propoſitionis iſta ſententia eſt. qꝛ ſi dies eſt: fieri non poteſt vt lux non ſit. Que ꝓpoſitio ſuperabnegatiua appellatur. taleſqꝫ ſunt omnes: in quibꝰ negatio preponitur negationi vt eſt dies: rurſus. necnon Auſonii troia gens miſſa coloni: In hac igitur ſipriorem partem: ideſt diem eſſe in aſſumptiōe ponamus: conſequetur ēt lucem eſſe. hoc non ſi dies ēlux non eſt. atqui dies eſt. lux igitur eſt. Qui modus aſuperioribus plurimum diſtat: in eo modo qui ſitab antecedentibus ponitur antecedens: vt id: quod ſiquitur aſtruatur. In modo v̓o a conſequētibus ꝑimtur cōſequēs vt id quod preceſſerat auferat̉. In hocv̓o neutrum ē. neqꝫ antecedēs ponitur vt quod ſequitur cōfirmet̉: nec interimitur ſubſequēs: vt id qd̓preceſſerat euertatur. ſed ponitur antecedēs vt id qd̓ſequitur interimat̉. Hic autē propoſitionis modꝰ partes inter ſe ſuas continet repugnantes. aduerſū quippe eſt: ac repugnat: ſi dies eſt: non eſſe luceꝫ. ſed iccirco rata ꝓpoſitio eſt: qꝛ conſequētium repugnantia facta per mediam negationem alia negatione deſtruit̉ ad vim affirmationis omnino reuocatur. naꝫ quiaconſequens eſſe intelligit̉: ac veꝝ ſi dies eſt eſſe luceꝫrepugnat: ac falſum eſt. ſi dies eſt non eſſe lucem. quedenegata rurſus vera eſt ita. Non ſi dies eſt: lux noreſt: ſit cōſimilis affirmationi. ſi dies eſt: lux eſt. quiafacit affirmationeꝫ geminata negatio. Similiter v̓ofiunt ex repugnātibus ꝓpoſitionis ꝑtibus argumētavel ſi duabꝰ negatiōibus: vel ſi negatiōe affirmatione vel ſi affirmatiōe negatiōe iungat̉. Quomō v̓ofiāt ex talibꝰ cōnexis repugnātes ſuperiꝰ dictū ē. fitv̓o ex ea ꝓpōne: que duabus iungit̉ negatiuiſ ex repugnanti argumentum hoc modo. Sit ꝓpoſitio. Sieſt lux: dies non eſt. fiat repugnās ita. ſi eſt lux: eſtdies huic iungamus negationem: vt fiat vera ita.ſi lux non eſt dies ē. atꝗ lux non eſt. dies igitur eſtItem ſit ex negatione atqꝫ affirmatiōe ꝓpoſitio hecSi dies non eſt nox eſt. huic addat̉ ex poſteriore parte negatio: ſit ita. Si dies non eſt: nox non eſt. nirepugnans. hec nihilominus abnuatur vt ſit vera.ſi dies non eſt: nox eſt. aſſumimuſqꝫ atqui dies neeſt. Concludimus. nox igitur eſt Itē ſi ex eadem propoſitiōe: que ex negatiua affirmatiuaqꝫ cōiūgitur:dicit ſi dies non eſt: nox eſt. a priori parte negatio ſuitrahatur. fiet repugnans. hoc. ſi dies eſt: nox eſt.huic apponatur negatio: vt vera eſſe poſſit hoc ſi dies eſt: nox eſt. aſſumamqꝫ: atꝗ dies eſt. ꝯcludtur. nox igitur ē. At ſi ſit ex affirmatiōe negatione propoſitio cōiuncta: velut. hec ſi vigilat ſtertit̉demitur